The Road - Cormac McCarthy (2006)

Voor mij zit de kracht van het boek dat het een ogenschijnlijk vlak verhaaltje - man wil zoon redden in apocalyptisch Amerika - zoveel metaforische diepgang heeft. Het is in de eerste plaats een verhaal over vaders en zoons, en hoe deze elkaar bijstaan om te kunnen overleven in een wereld die aan de rand van de afgrond is. McCarthy onderscheidt zich, van bijvoorbeeld Stephen King met The Dark Tower, door de gebeurtenissen zo onder te belichten dat we het zelf in kunnen vullen wat er nou eigenlijk gebeurt. Dat prikkelt de fantasie meer dan dat bij een gemiddelde scifi het geval wil.

Ik werd bij het lezen van The Road erg herinnerd aan Le Temps de Loups van Michael Haneke. Niet nader genoemde ramp, de 'beschaving' bestaat niet meer en de karakters die we volgen moeten zien te overleven.

Hetgeen the Man en the Boy meemaken is alleen vele malen extensiever. Evenals de langlopende strip The Walking Dead is de rode draad een vader en een zoon die zich moeten handhaven in een ogenschijnlijk onmogelijke situatie. Je wordt als lezer compleet meegesleept in hun relaas door de barre omstandigheden en de futiliteiten waarop hun concept van hoop is gebaseerd. En ook ben ik het erg eens met Donkerwoud:Ik denk niet dat mijn broer het me zal vergeven dat ik nog steeds niet in The Dark Tower ben begonnen maar hierover kan ik dus niet meepraten. Wat de minimale openbaring van de gebeurtenissen betreft sta ik echter geheel achter deze opmerking, er wordt ons geen gebod opgelegd over genoeg elementen die we dus zelf kunnen invullen en zo kunnen we dus onze eigen realiteit scheppen en ons hierin verplaatsen. Prachtig vond ik ook de dialogen; the Boy groeit veel te snel op voor een jongen van zijn leeftijd maar kan niet anders en moet ook wel in deze wereld. En op andere momenten is hij juist verschrikkelijk naïef zoals ieder kind is.

En McCarthy heeft sowieso een desolate stijl van schrijven daar hij zoveel mogelijk leestekens en dergelijke weglaat. Ik snap niet precies hoe maar deze stijl past perfect bij dit verhaal. Ik ben best bekend met post-apocalyptische vertellingen -waar ik overigens gek op ben- maar toch wist The Road me geheel mee te trekken en te overdonderen. Wat een verschrikkelijk relaas en hoe prachtig opgetekend! Dit is zo'n boek dat nog lang in mijn hoofd zal blijven rondspoken...

Van romans als De pest (Camus), De stad der blinden (Saramago) en Het licht (Lindgren), boeken waarin een catastrofe plaatsvindt en vervolgens wordt beschreven hoe de personages hierop reageren, ben ik een liefhebber.
The road is meer post-apocalyptisch; het verhaal speelt zich af na de catastrofe en de ontwikkelingsmogelijkheden zijn derhalve beperkter. Dat blijkt ook wel. McCarthy beschrijft een vader en een zoon die door een desolaat landschap trekken, en veel meer dan deze beschrijving biedt het boek niet. Vanaf de eerste pagina ligt het verhaal eigenlijk vast. Wat mij betreft is The road daarom meeslepend noch ontroerend.
De stijl van McCarthy is zeker ook niet om over naar huis te schrijven. In de woordkeuze zit veel herhaling, grote stukken pagina worden gevuld met tergend saaie dialogen en er zijn weinig beelden. Het einde, eigenlijk de enige ontwikkeling die plaatsvindt in het boek, is simplistisch en getuigt van een gebrek aan durf (de vader is nog geen tien minuten dood en de jongen heeft al een nieuwe beschermer).
Al met al een behoorlijk teleurstellende roman. Dat een krantenrecensent volgens de achterflap heeft gesuggereerd dat dit "misschien wel het beste boek uberhaupt" is vind ik onbegrijpelijk. Diegene heeft vast nooit iets gelezen van Camus, Saramago of Lindgren, en je kan er zelfs aan twijfelen of hij uberhaupt wel eens een ander boek heeft gelezen.

Grens tussen goed en kwaad is flinterdun

Tussen mij en The road van Cormac McCarthy wilde het eerst niet zo vlotten. De roman uit 2006 werd me meermaals zeer warm aanbevolen, maar ik kon steeds niet wennen aan de vreemde en troosteloze sfeer die er in het boek hangt. Door eerst de verfilming ervan te kijken ben ik als het ware over de drempel geholpen en las ik het boek moeiteloos uit. En ademloos.

Want de kracht van de film is ook de kracht van het boek: de kleine, intieme dialogen tussen vader en zoon. En die werken op tekst nog beter dan op beeld. Maar nog even kort het verhaal. De wereld is getroffen door een niet nader omschreven catastrofe. Of het een natuurramp is of een nucleaire oorlog, dat blijft onduidelijk. Wel duidelijk is dat nagenoeg al het leven op aarde is vernietigd. Dieren leven niet meer en mensen zijn er nog amper,

In deze uitzichtloze situatie moeten een vader en zijn zoontje zien te overleven. Bijna nergens is meer eten te vinden en dus zijn ze onderwerg, hopend dat ze nog onontdekt voedsel op het spoor komen. Voor de spaarzame mensen die ze onderweg tegenkomen zijn vader en zoon zeer op hun hoede, want deze apocalypyische tijding heeft het slechtste in mensen bovengehaald. Kanibalisme is opgekomen als uiterste redmiddel voor mensen die hun eigen overleven belangrijker achten dan dat van hun naasten.

In deze letterlijk grauwe wereld springt de liefde tussen vader en zoon in het oog. Zij vertegenwoordigen het laatste restje goedheid, het laatste beetje hoop. De jongen is geboren na de ramp en kent alleen deze wereld. De vader heeft wel herinneringen aan hoe het ooit was. Hij voelt vooral gemis, terwijl de jongen het goede in deze trieste setting probeert te blijven vinden. Samen willen ze overleven, die drang zit diep in hun lijf, al is volstrekt onduidelijk waarvoor ze willen blijven leven. Elk doel is weg. Reële hoop op een mooie afloop is er niet.

McCarthy is een meester in kleine, puntige observaties. Hij heeft geen gezwollen taal nodig. Precieze beschrijvingen in klare taal volstaan om je onder te dompelen in deze onvoorstelbare treurnis. Maar ook om je te laten gloeien bij de paar lieve en mooie momenten die vader en zoon meemaken. Hun trouw aan elkaar is roerend. En de jongen is een prachtig karakter, doordat hij zowel een kinderlijke naïviteit heeft als een onverwacht volwassen kijk. Hij benoemt zaken die ander onbesproken zouden blijven en hij is, nog meer dan zijn vader, de ultieme bron van het goede.

Het is een ongelofelijke prestatie dat McCarthy erin slaagt in zo'n apocalyptische en sciencefiction-achtige setting een warm portret van het vaderschap en het kindzijn heeft kunnen maken. Dat contrast werkt heel erg goed. Maar klef wordt het nergens, want de auteur maakt duidelijk dat er ten diepste niet alleen liefde en goedheid is. De grens tussen goed en kwaad is in zijn boek juist flinterdun en dat maakt de band tussen deze vader en deze zoon juist extra kwetsbaar.

Geslaagde post-apocalyptische beschrijving van een vader en zijn zoontje die door een grauw en desolaat landschap trekken op weg naar een beter oord. Enerzijds is het een tegenvaller dat er nauwelijks, eigen vrijwel geen, ontwikkeling aan te pas komt, maar anderzijds past het goed bij de wereld zoals de schrijver die schetst. In tegenstelling tot velen hier heb ik mij geen moment aan de schrijfstijl en de dialogen gestoord. Beide vind ik juist erg geslaagd en treffend. Met de kritiek op inhoudelijke zaken, zoals die van Jimmydl, waarvan ik het te veel vind om er op in te gaan, ben ik het totaal niet mee eens. Ik vind het een prettig boek die in zijn beknoptheid de juiste lengte heeft.

Over dit boek lopen de meningen uiteen. Ik was daardoor een beetje huiverig om hierin te beginnen, maar ineens had ik er zin in. Grappig hoe dat, bij mij althans, kan gaan.

En dan het boek zelf. In een kleine week uitgelezen en met name zaterdag 70 bladzijden ineens gelezen, waardoor ik er lekker in kwam. Het verhaal is beklemmend en bij vlagen behoorlijk naargeestig. De kleur grijs voert de boventoon en het lijkt vrijwel altijd te regenen of zelfs te sneeuwen. Plaatsvervangend voel je het enorme ongemak van de twee hoofdpersonen; een vader met zijn jonge zoontje. En aangezien ik zelf vader ben, voelde ik de onderhuidse onmenselijk grote zorg van de vader. Wat als ik sterf en die kleine jongen aan deze kapotte wereld is overgeleverd. Hoe komen we in godsnaam weer aan nieuw eten. Maar ook de spanning tijdens de spaarzame momenten dat er andere overlevers in beeld kwamen. Etcetera.

De schrijfstijl sprak mij in tegenstelling tot veel lezers erg aan. De korte dialogen, vrijwel altijd afgesloten met een dubbel "oké", het werkte voor me. Hoewel niet expliciet uitgesproken voelde ik de liefde tussen vader en zoon. En ik nam de zorg van de vader voor de zoon over, man wat hoopte ik vurig op lichtpuntjes en een (heel goed) einde. Het klinkt wellicht gek in de oren van diegenen die dit boek niet zo waardeerden, maar in tijden heb ik niet zo'n aangrijpend verhaal gelezen.

Het uitblijven van echte lichtpunten en de blijvende uitzichtloosheid zorgen ervoor dat ik een half puntje van de topscore afhaal. Persoonlijk hou ik nou eenmaal van een happy end ?

Normaal ben ik niet echt van post-apocalyptische films of boeken, maar toch heeft de Weg van Cormac McCarthy indruk op me gemaakt. In het verhaal waarin de wereld in brand staat en wordt gedomineerd door rondtrekkende gewelddadige overlevens, ontspint zich een bijzonder relaas over de kwetsbare relatie tussen een vader en een zoon. Een familieband die onvoorwaardelijk is en vol liefde, maar tegelijkertijd ook vol spanningen en onuitgesproken angsten. De vele dialogen die hierboven worden gehekeld, vond ik hier juist erg aan bijdragen.

Zonder Boekmeter had ik van dit boek waarschijnlijk geen nota genomen, laat staan gelezen, dus dank aan allen die deze titel eens genamedropt hebben. Hedendaagse postapocalyptische literatuur ligt dan ook niet zo in mijn straatje, maar McCarthy doet met vorm en stijl iets dat mij wel aanspreekt.

Gelijk met de woestenij waar de hoofdpersonen in moeten zien te overleven is ook het verhaal in een stilistisch primitief aandoende vorm gegoten. Daarmee onttrekt het verhaal zich van een uitwerking van aard en oorzaak van deze omstandigheden en zelfs van psychologisering van de personages. Het is alsof we in ‘the man’ en ‘the child’ een oervorm van een vader en zijn zoon zien; geen naam, amper uiterlijke kenmerken, bijna geen biografische gegevens. Het zijn meer archetypen dan volgroeide karakters. Waar dat gewoonlijk een kritiek is op het onvermogen van een schrijver die zijn personages onvoldoende uitgediept heeft, lijkt het me in dit geval bewust zo geconstrueerd.

Ook andere elementen zijn tot een basisvorm teruggebracht. De dialogen in ultrakorte, herhalende zinnen, steeds weer rond dezelfde basisthema’s. In feite wordt dezelfde dialoog met variaties telkens opnieuw herhaald. Op voorhand valt uit te tekenen wie wat zegt of wat zal zeggen. Meer een ritueel dan een uitgesproken gedachtewisseling. Het klopt dan ook dan ook dat de dialogen niet in de traditionele vorm zijn uitgeschreven. De twee-eenheid wordt geaccentueerd met de steeds terugkerende bevestiging die beiden op elkaars woorden geven.

Het verhaal wordt opgediend in soms zeer korte alinea’s, vaak zonder direct verband met de voorgaande. Het tijdverloop wordt hier en daar wel aangestipt, maar blijft, mede door deze vorm, diffuus. Het oogt als een onvolledig overgeleverd verhaal uit een onbekende tijd, zoals deels overgeleverde verhalen uit onze vroegste beschaving fragmentarisch kunnen zijn. De lezer achterlatend met vraagtekens over de gehele context. The Road staat voor mij misschien nog wel dichter bij iets als het Gilgamesj-epos dan bij zijn tijdgenoten.

Ik las The Road als een archetypisch verhaal over de band tussen een vader en zijn zoon, die je los van de postapocalyptische context kunt lezen. Het vertrouwen dat voortdurend bevraagd wordt, het spel van vasthouden, loslaten en afzetten van elkaar, het ‘naïeve’ optimisme versus het ‘wijze’ realisme; het gaat net zo goed om vaderzoonrelaties in normale omstandigheden, met ‘the road’ als hobbelige levensweg waarop beiden zich begeven. Dat de personages ontdaan zijn van naam en psychologisering nodigt de lezer alleen maar meer uit zichzelf te spiegelen aan hen.

‘Context’ als grote afwezige factor laat onverlet dat The Road tamelijk Amerikaans aandoet. In verbeelding van een ideaalbeeld van hoe een vaderzoonrelatie zou kunnen zijn, maar vooral ook in sentimentele trekjes die de kop opsteken. Het is dat er al een verfilming van is, maar anders zou je vermoeden dat dit materiaal een kolfje naar de hand van iemand als Steven Spielberg zou zijn.

Gelezen n.a.v. het overlijden van Cormac McCarthy. Ik kende de beste man eigenlijk niet, enkel sommige van zijn verfilmingen zoals No Country for Old Men. Deze The Road/De Weg kende ik vooral van de filmtitel, maar ik heb de film niet gezien. Ik las in nogal wat reacties dat dit boek wl tot zijn beter hoort, zo niet zijn beste is.

Dit boek kent een bepaalde stijl die vrij consequent en strak wordt doorgevoerd. Ook inhoudelijk. Geen context, geen namen, geen uitleg, geen oorzaken. Dit boek is enorm kaal op dat vlak. Hierboven las ik dat dat de fantasie prikkelt van iemand, bij mij juist niet omdat ik te weinig meekrijg. Die hele wereld gaat niet leven, ondanks de an sich knappe beschrijvingen. Maar het is ook vooral saai. Alle bladzijden lijken op elkaar. Veel alinea's kun je zo omdraaien omdat ze los van elkaar staan, maar je kan ze evengoed 40 pagina's verder of eerder plaatsen. Ik kan me indenken dat als je verdwaalt in zo'n verhaal dat je helemaal erin gezogen kan worden, maar als dat niet lukt dan blijf je van een afstandje kijken.

Ik vond ook de tekst qua taal heel vlak. Maar ik had ook het gevoel dat de vertaler probeerde het Engels vrij letterlijk om te zetten in een Nederlands dat niet echt Nederlands is waardoor die taal nooit leeft. Ik heb na het boek uitgelezen te hebben nog een deel gevonden in het Engels en nog een bladzij of 20 gelezen en eerlijk is eerlijk, dan is de taal een pak beter. Inhoudelijk blijf ik bij mijn kritiek maar mijn score is iets hoger dan mijn ervaring in het Nederlands. 2,5*

Bepaalde auteurs brengen literaire diepgang aan door wijdlopige kruisverbanden te trekken tussen een veelvoud aan onderwerpen. Cormac McCarthy doet hier het omgekeerde. Hij haalt doelbewust veel weg. Neem een post-apocalyptisch verhaal en verwijder alle onnodige ballast. Wat hou je over? Allereerst hou je een naakte overlevingsstrijd over: het zoeken naar eten en drinken, alsook het bewapenen tegen gevaar. Het gevaar komt van de omgeving, maar ook van andere mensen. Dit leidt tot elementaire morele vragen: kan ik de ander vertrouwen, of is de ander een gevaar? Kan ik mijn eigen belang vooropstellen; zelfs als ik daarmee de ander schaad? Deze kwesties worden verfrissend droog beschreven. Het verhaal schuwt namelijk uitgebreide filosofische passages. De aandachtige lezer merkt echter dat de vraag, of de mens van nature goed of slecht is, op de achtergrond meespeelt. Ondanks de bijtende, grauwe tragiek blijft Cormac McCarthy relatief optimistisch over de mens; zonder naïef te zijn over zijn slechte kanten. Het valt mij verder op dat hoop in dit verhaal wederom een belangrijk thema is. Wellicht waardeer ik daarom zijn boeken zo zeer.