Gobal - Bandi (2014)

Het is in dit soort situaties altijd vrij lastig de schrijver los te zien van wat zijzelf/hijzelf en zijn omgeving ondergaan; je bent al snel geneigd automatisch een ruim cijfer te geven door de loutere ervaringen van de auteur. Door de manier, waarop deze ervaringen hier zijn beschreven, wordt je er echter gelijk in meegezogen. Bandi ('Vuurvlieg') heeft zeer duidelijke schrijverscapaciteiten. In eerste instantie heeft zij/hij die binnen de door het Noord-Koreaanse regiem gestelde grenzen gebruikt. Toen haar/hem duidelijker werd hoe dat regiem in elkaar steekt, zijn door Bandi in het geheim verhalen opgesteld, waarin dat regiem steeds verder aan de kaak wordt gesteld. Het was daarbij voor Bandi gelijk al te overzien, dat die verhalen slechts buiten Noord-Korea konden worden gepubliceerd.

Deze bundel bestaat uit de volgende zeven verhalen, met daarbij de manuscript-datum:
- Verslag van een deserteur, 12 december 1989;
- Stad der Spoken, april 1993;
- Het Leven van een Strijdros, 29 december 1993;
- Zo Dichtbij, Maar Toch Zo Ver Weg, 7 februari 1993;
- Pandemonium, 30 december 1995;
- Op het Toneel, 29 januari 1995;
- De Rode Paddenstoel; 3 juli 1993.

De verhalen zijn vrij direct van karakter, soms zeer indringend en lijken op sommige momenten ook een autobiografisch karakter te dragen. Het is heel kort wennen aan de Noord-Koreaanse namen, maar de kracht van de verhalen houdt de aandacht al snel gevangen. Behalve de fouten van het regiem, valt de veerkracht van de bevolking op; voor zover de verhalen van Bandi tenminste representatief zijn voor de Noord-Koreaanse bevolking als geheel.

De stem van Bandi zou uniek moeten zijn, omdat er sprake is van een auteur die nog steeds leeft onder het regiem (er zijn diverse Noord-Koreaanse auteurs bekend, die hun land ontvlucht zijn).

De originele manuscripten van het werk van Bandi, zijn uit Noord-Korea gesmokkeld. De Nederlandse vertaling van het werk (Ambo Anthos 2017), geeft in appendices gedetailleerd aan hoe dat in zijn werk is gegaan. De oorspronkelijke manuscripten bestaan uit zevenhonderdvijftig vellen met elk (circa) tweehonderd lettertekens.
Die Nederlandse vertaling heeft door Linda Broeder overigens uit het Engels plaatsgevonden, dus niet rechtstreeks uit het Koreaans.

In de Nederlandse editie, zijn daar twee gedichten van Bandi aan toegevoegd: eentje als voorwoord, eentje als dankwoord achteraf. Die twee gedichten zaten bij de gesmokkelde stapel manuscripten.
In het eerste gedicht schrijft Bandi over zichzelf: "... ...Gedoemd om slechts te stralen in een wereld van duisternis, ... ...", wat een verklaring vormt voor haar/zijn pseudoniem.
In het tweede gedicht, schrijft Bandi onder andere:
"Ook al zijn ze zo droog als de woestijn
En zo ruig als het grasland
Zo armoedig als een invalide
En zo primitief als stenen werktuigen
Lezer!
Ik smeek u mijn woorden te lezen."

Hoewel dat door bepaalde details niet altijd even aangenaam is, is de oproep van Bandi in meerdere opzichten terecht. Geen genoeglijk leeswerk dit boek, maar wel zeer interessant.

Wat ik, ondanks dat dit een geweldig boek is, moeilijk kan geloven is wat we allemaal nu weten van de schrijver, Bandi. Volgens het nawoord is Bandi schrijver bij de Noord-Koreanse staatsbond voor schrijvers, is hij in 1950 geboren, woont in een stadje in het noorden van Noord-Korea én publiceerde hij in de jaren '70 veel in een staatsblad. Dan vraag ik me toch af: verklap je dan niet te veel? Met deze informatie kunnen Noord-Koreaanse inlichtingendiensten gemakkelijk een paar verdachten op het spoor zijn en misschien Bandi zelf vinden.

Nu klinkt dit vast heel respectloos, maar door de informatie die ik voorgeschoteld kreeg (ondanks dat verscheidene namen, jaartellen en feiten aangepast waren), twijfelde ik of Bandi wel een echt persoon is die daadwerkelijk in Noord-Korea woont. Het is een krachtig beeld voor vele lezers: een eenzame schrijver in een totalitaire staat die met verve een hypocriete en mensonterende maatschappij beschrijft. Ik zet dus mijn vraagtekens achter het bestaan van Bandi, of in ieder geval hoe de figuur van Bandi naar de buitenwereld wordt gebracht, vanwege het feit dat Noord-Korea zo'n beetje de strengste politiestaat is die ik kan bedenken.

Een deel van mij hoopt dat ik ongelijk heb, omdat ik het zeer ontroerend vind, dat er zoveel rechtvaardigheidsgevoel schuilt in een geweldige auteur in misschien het meest onrechtvaardige land ter wereld. Het geeft mij hoop dat er vergelijkbare samizdat-auteurs zijn in Noord-Korea. Een deel van mij hoopt echter ook dat ik gelijk heb, en dat Bandi niet bestaat, dat het een product is van Amerikaanse en/of Zuid-Koreaanse propaganda. Want wat als Bandi op wordt gepakt? Betrapt? Ik moet er niet aan denken...

Dit ging even 'off-topic', maar laat ik het nu over het boek zelf hebben, want 'Gobal' is een goed boek. Nee, meer dan een goed boek.

Centraal in dit boek staat het woord 'aanklacht'. Bijna ieder individu in Noord-Korea staat onder constante verdenking. Waarvan? Kort gezegd: landverraad. Of dit nu klagen is over voedseltekort of over een grap die te ver gaat, werkelijk de meest kleine zaken kunnen een aanleiding vormen voor een enkele reis naar een 'heropvoedingskamp' of erger. De constante noodzaak om je gevoelens te verbergen voor je omgeving, indien je betrapt wordt op ongewenst gedrag, en bewust te zijn van je rangorde in de maatschappij (ironisch voor een land dat zich communistisch/marxistisch noemt), zorgen voor de spanningen die de hoofdpersonages met zich meedragen in Gobal.

Hoewel de schrijfstijl niet bijzonder subtiel is qua symbolisme en de dialogen een beetje geforceerd aanvoelen, weet Gobal heel goed sfeer en de innerlijke dilemma's van de personages neer te pennen. Ik voelde in bijna elk geval intens mee met de personages, die elk mogelijk onrecht in hun handen krijgen geworpen en met hun ellende nergens naartoe kunnen. De intense hopeloosheid die hieruit voortvloeit, heb ik tot nu toe slechts ervaren in het boek 'Een droog wit seizoen' van André Brink.