menu

Schemerland: Stemmen uit Midden-Europa - Piet de Moor (2005)

Alternatieve titel: Hotel Europa: Beeld van een Gespannen Wereld

mijn stem
4,50 (1)
1 stem

Nederlands
Historisch / Reis

334 pagina's
Eerste druk: Van Gennep, Amsterdam (Nederland)

Sinds het midden van de jaren tachtig zwerft Piet de Moor door Midden-Europa. Hij reist naar steden als Berlijn, Boedapest, Sarajevo of Tirana en spreekt met schrijvers, essayisten, historici en filosofen. De Moor verzet zich tegen de grote dogmatische en totalitaire verhalen en gaat in zijn gesprekken en beschouwingen ook op zoek naar het kleine en marginale. 'Schemerland' is een verzameling van spiegelende, erudiete en bevlogen teksten die met elkaar een dialog aangaan over de Europese drama's van de voorbije eeuw: oorlog en dwingelandij. Zo onstaat een fascinerend mozaïek van steden, mensen, verhalen en portretten. Elfriede Jelinek treurt over de vernietiging van de Europese Duits-joodse cultuurd door het nazisme. Over het schrijversleven tijdens en na de communistische dictatuur spreekt de auteur met György Konrád en Imre Kertész. 'Schemerland' is een bijenkorf van stemmingen en stemmen die gonzen van Triëst tot Danzig en van Moskou tot Berlijn.

zoeken in:
avatar van Raspoetin
4,5
Paul Rouleaux - Tsjechen, Polen, Hongaren maar niet één Bulgaar - Trouw 1 april 2006 Het Oostblok bestaat niet meer. Maar Oost-Europese schrijvers worden pas sinds kort naar waarde geschat. Wie zijn de groten, wie eigenlijk niet? Wil Rouleaux legt drie nieuwe uitgaven naast elkaar.


avatar van Raspoetin
4,5
‘De geestelijke horizon vernauwde. Het neerdalen van het IJzeren Gordijn na de nederlaag van de nazi’s degradeerde het oude Midden tot een schemerbestaan in de periferie.’ [pag. 19]

Aldus de Belgische schrijver en journalist Piet de Moor in het boek Schemerland: Stemmen uit Midden-Europa. Een uitmuntend en inspirerend boek en het moet raar lopen wanneer dit werk niet (ergens) boven in mijn eindejaarslijstje eindigt van het surrealistische jaar 2020. Het was alweer in april met het voorjaarszonnetje in de tuin dat ik het boek las, maar ik raak er maar niet op uitgekeken en is het nog steeds een boek dat ik regelmatig uit de kast pak om er stukjes uit te herlezen. Het zal zeker nog als naslagwerk van pas komen wanneer ik iets wil opzoeken over de Midden-Europese schrijvers en intellectuelen die aanbod komen, onder wie György Konrád, Sebastian Haffner, Elias Canetti, Thomas Brussig, Imre Kertész, Ismail Kadare, Uwe Tim, Victor Klemperer en W.G. Sebald.

Het boek is zeer informatief en leerrijk over de turbulente geschiedenis van dit deel van Europa. Ik geloof dat de grote gevolgen die de impact van de Tweede Wereldoorlog en de Koude Oorlog op de samenlevingen aldaar evident bekend zijn, maar waar ik niet bij stil had gestaan was dat in het tijdperk van voor deze zwarte periode in Midden-Europa, de Duitse taal de lingua franca was - een Joegoslavische filosoof noemde het zelfs de pan-Slavische taal - en dat deze cultuuruiting door de Duitse agressie om zeep is geholpen. ‘Een Oostenrijkse massamoordenaar zorgde ervoor dat het Europese Duits in Midden- en Oost-Europa het statuut kreeg van een dode taal. Met de joden doodde Hitler de Midden-Europese dragers van dat Europese Duits.’ [pag. 22 -23]

Een tweede openbaring is dat het naargeestige gevolg van de Duitse verdrijving van de joden in Midden- en Oost-Europa was dat dit resulteerde tot een meer homogene bevolkingsverdeling in dit deel van het continent en op deze cynische wijze een 'belangrijke' bijdrage was geleverd aan de drastische vermindering van de etnische spanningen die er voorheen heersten. Een zeer akelige analyse.

De titel van het boek is trouwens afgeleid uit een essay uit 1984 van de Tsjechische schrijver Milan Kundera met de titel Un Occident kidnappé oder die Tragödie Zentraleuropas die ontzet was over de overheersende westerse indruk dat het Midden (Praag, Warschau en Boedapest) afgegrendeld in het lelijke Oostblok lag. ‘[E]en deel van het Latijnse Westen dat onder Russische overheersing was geraakt, een tussengebied, een Zwischeneuropa, een schemerland dat geografisch in het centrum, cultureel in het westen en politiek in het oosten lag.’ Of zoals de Oekraïense schrijver Joeri Androechovystj in zijn essay Moja Evropa (Mijn Europa) het Centraal-Europese leven tussen hamer en aambeeld uitlegde: ‘Tussen Russen en Duitsers gekneld te zitten, dat is het historisch lot van Midden-Europa. [...] De Midden-Europese dood, dat is de dood in het kamp of in de gevangenis, een collectieve dood. Massamoord, zuiveringen. [...] Goed dat voor een geval van nood Amerika nog op de wereld is.’ [pag. 20]

Helaas ontbreekt er een literatuurlijst in Schemerland van de boeken die de revue passeren. Ik heb deze terloops zelf maar in een kladblok gemaakt. Een gros van deze zijn op mijn leeslijst terecht gekomen. Een aantal van de titels heb ik aan de website toegevoegd. Opvallend is dat er veel Nederlandse vertalingen bij dezelfde uitgever Van Gennep is uitgegeven.

Timothy Garton Ash - Geschiedenis van het Heden: Essays, Schetsen en Berichten uit het Europa van de Jaren Negentig (1999)
Isaac Bashevis Singer - Reddeloos Verloren in Amerika (1981)
Thomas Brussig - Helden Zoals Wij (1995)
Thomas Brussig - Het Mooiste Meisje van Berlijn (1999)
Günter de Bruyn - Veertig Jaar: Verslag van een Leven (1996)
Elias Canetti - Het Martyrium (1935)
Elias Canetti - Massa en Macht (1960)
Elias Canetti - De Getermineerden (1964)
Elias Canetti - De Stemmen van Marrakesh (1968)
Elias Canetti - Het Andere Proces (1969)
Elias Canetti - Wat de Mens Betreft: Aantekeningen 1942-1972 (1973)
Elias Canetti - De Oorgetuige (1974)
Elias Canetti - Het Geweten in Woorden (1975)
Elias Canetti - De Behouden Tong (1977)
Elias Canetti - De Fakkel in het Oor (1980)
Elias Canetti - Het Ogenspel (1985)
Elias Canetti - Party tijdens de Blitz (2003)
Péter Esterházy - Verbeterde Versie (2002)
Hans Fallada - Wolf unter Wölfen (1937)
Joachim Fest - Hitler: Een Biografie (1973)
Joachim Fest - Tegenlicht (1988)
Joachim Fest - Hitlers Laatste Dagen: Het Einde van het Derde Rijk (2002)
Gustave Flaubert - De Leerschool der Liefde (1869)
Jörg Friedrich - De Brand (2002)
Johann Wolfgang von Goethe - Faust (1808)
Günter Grass - De Blikken Trommel (1959)
Christoffel von Grimmelshausen - Simplicissimus (1668)
Jan T. Gross - Buren: De Vernietiging van de Joden in Jedwabne (2001)
Sebastian Haffner - Het Duivelspact (1967)
Sebastian Haffner - Kanttekeningen bij Hitler (1978)
Sebastian Haffner - Het Verhaal van een Duitser 1914-1933 (2000)
Zbigniew Herbert - De Koning van de Mieren (1975)
Edgar Hilsenrath - Nacht (1964)
Edgar Hilsenrath - De Nazi en de Kapper (1971)
Edgar Hilsenrath - Fuck America: Bronsky’s Bekentenissen (1980)
Edgar Hilsenrath - Het Sprookje van de Laatste Gedachte (1989)
Edgar Hilsenrath - De Thuiskomst van Jossel Wassermann (1993)
Thomas Hürlimann - Het Tuinhuis (1989)
Thomas Hürlimann - De Grote Kater (1998)
Elfriede Jelinek - De Kinderen van de Doden (1995)
Viktor Jerofejev - De Goede Stalin (2004)
Ernst Jünger - Oorlogsroes (1920)
Ismail Kadare - De Grote Muur
Ismail Kadare - Het Gewicht van het Kruis*
Ismail Kadare - Het Monster (1990)
Franz Kafka - Brief aan Zijn Vader (1952)
Ryszard Kapuściński - Lapidarium (2002)
Dževad Karahasan - Sarajevo: Portret van een in Zichzelf Gekeerde Stad (1993)
Imre Kertész - Onbepaald door het Lot (1975)
Imre Kertész - Het Fiasco (1988)
Imre Kertész - Kaddisj voor een Niet Geboren Kind (1990)
Imre Kertész - Dagboek van een Galeislaaf (1992)
Imre Kertész en Péter Esterházy - Een Verhaal, Twee Verhalen (1993)
Imre Kertész - Ik, de Ander: Kroniek van een Verandering (1997)
Imre Kertész - De Verbannen Taal (2001)
Victor Klemperer - LTI: De Taal van het Derde Rijk (1947)
Victor Klemperer - Tot het Bittere Einde 1933-1945 (1995)
Danilo Kiš - Kinderleed (1970)
György Konrád - De Bezoeker (1969)
György Konrád - De Stedebouwer (1977)
György Konrád - De Medeplichtige (1978)
György Konrád - Tuinfeest (1980)
György Konrád - De Stenen Klok (1994)
György Konrád - De Onzichtbare Stem (1997)
György Konrád - Nalatenschap (1998)
György Konrád - Geluk (2001)
György Konrád - Zonsverduistering (2003)
Hanna Krall - Hypnose (1989)
Hanna Krall - God voor Zijn (1977)
Hanna Krall - Dansen op Andermans Bruiloft (1993)
Miroslav Krleža - De Kroatische God Mars (1922)
Ágota Kristóf - Het Dikke Schrift (1986)
Ágota Kristóf - Het Bewijs (1988)
Ágota Kristóf - De Derde Leugen (1991)
Jeroen Kuypers - Hitler Verovert Parijs (2004)
Gert Ledig - De Vergelding (1956)
Claudio Magris - Donau: Biografie van een Rivier (1986)
Curzio Malaparte - De Huid (1949)
Thomas Mann - De Buddenbrooks (1901)
Thomas Mann - Tonio Kröger (1903)
Thomas Mann - Koninklijke Hoogheid (1909)
Thomas Mann - De Dood in Venetië (1912)
Thomas Mann - De Toverberg (1924)
Monika Maron - Animal Triste (1996)
Mark Mazower - Duister Continent: Europa in de Twintigste Eeuw (1998)
Jan Morris - Triëst: De Melancholie van een Plek (2001)
Robert Musil - De Man zonder Eigenschappen (1943)
Géza Ottlik - School aan de Grens (1959)
Boris Pilnjak - Het Naakte Jaar (1922)
Marcel Reich-Ranicki - Mijn Leven (1999)
Joseph Roth - Het Spinnenweb (1923)
Joseph Roth - Hotel Savoy (1924)
Joseph Roth - Rebellie (1924)
Joseph Roth - Vlucht zonder Einde (1927)
Joseph Roth - Rechts en Links (1929)
Joseph Roth - Radetzkymars (1932)
Joseph Roth - De Honderd Dagen (1936)
Joseph Roth - De Kapucijner Crypte (1938)
Philip Roth - Portnoy's Klacht (1969)
Philip Roth - Over het Vak (2001)
Jaroslaw Marek Rymkiewicz - Umschlagplatz (1988)
W.G. Sebald - De Emigrés (1992)
W.G. Sebald - De Natuurlijke Historie van de Verwoesting (1999)
Wolf Jobst Siedler - Een Leven Bekeken: Herinneringen van een Uitgever (2000)
Josef Škvorecký - De Lafaard
Josef Škvorecký - De Zevenarmige Kandelaar (1964)
Mario Rigoni Stern - De Sergeant in de Sneeuw (1953)
Andrzej Szczypiorski - Een Mis voor de Stad Atrecht (1971)
Andrzej Szczypiorski - De Mooie Mevrouw Seidenmann (1986)
Uwe Timm - Mijn Broer Bijvoorbeeld (2003)
Martin Walser - De Levensloop der Liefde (2001)
Martin Walser - Dood van een Criticus (2002)
Franz Werfel - De Veertig Dagen van Musa Dagh (1933)

Gast
geplaatst: vandaag om 21:36 uur

geplaatst: vandaag om 21:36 uur

Let op: In verband met copyright is het op BoekMeter.nl niet toegestaan om de inhoud van externe websites over te nemen, ook niet met bronvermelding. Je mag natuurlijk wel een link naar een externe pagina plaatsen, samen met je eigen beschrijving of eventueel de eerste alinea van de tekst. Je krijgt deze waarschuwing omdat het er op lijkt dat je een lange tekst hebt geplakt in je bericht.

* denotes required fields.

Let op! Je gebruikersnaam is voor iedereen zichtbaar, en kun je later niet meer aanpassen.

* denotes required fields.