menu

Emlékiratok Könyve - Péter Nádas (1986)

Alternatieve titels: Het Boek der Herinneringen | A Book of Memories

mijn stem
4,00 (6)
6 stemmen

Hongaars
Psychologisch / Ideeënliteratuur

993 pagina's
Eerste druk: Szépirodalmi, Boedapest (Hongarije)

Een Hongaarse auteur beschrijft als naamloze ik-figuur zijn verblijf in het Oost-Berlijn van de jaren zeventig. Als de vriend met wie hij een verhouding heeft als verstekeling in een doodskist naar het Westen vlucht, vertrekt hij naar de badplaats Heiligendamm. Twee andere ik-figuren splitsen zich nu van hem af; de ene is een Duitse schrijver uit het begin van de vorige eeuw die grote gelijkenis vertoont met Thomas Mann en een homo-erotische affaire heeft met een kamerdienaar; de andere is het jongetje dat hij was tussen 1953 (Stalins dood) en 1956 (de Hongaarse opstand), ingeklemd tussen de generaties van zijn verscheurde familie.

zoeken in:
Mag ik vragen waar deze boekcover vandaan komt? Ik heb me namelijk rot gezocht naar de hongaarse, maar heb me uiteindelijk neer moeten legen bij een engelse. Gelukkig staat nu de goede erop en ik ben dus benieuwd waar ik deze tegen had kunnen komen...?

avatar van zanacht
kimmie schreef:
Mag ik vragen waar deze boekcover vandaan komt? Ik heb me namelijk rot gezocht naar de hongaarse, maar heb me uiteindelijk neer moeten legen bij een engelse. Gelukkig staat nu de goede erop en ik ben dus benieuwd waar ik deze tegen had kunnen komen...?

Google afbeeldingen.

Nou ja, dat is raar, het is gewoon één van de eerste daar. Terwijl ik daar gisteren toch echt heb gekeken, doe ik altijd namelijk... Heb ik blijkbaar toch iets anders gedaan gister. Nou ja, de goede afbeelding staat er in elk geval op. Bedankt, zanacht!

avatar van eRCee
3,5
De ambitieuze titel, waarmee dit boek mij al een paar jaar aansprak vanuit boekenkasten in verschillende bibliotheken, dekt eigenlijk verrassend goed de lading. Het boek der herinneringen kent weinig narratieve ontwikkeling, heeft een behoorlijk gecompliceerde structuur en meerdere hoofdpersonages. Eigenlijk laat het zich inderdaad alleen lezen als een verzameling herinneringen.
En dat is de moeite best waard. Niet in de laatste plaats door de soms schitterende stijl van Nádas. Hij toont zich met name een meester als het aankomt op beschrijvingen van lichaamssensaties. Sowieso is het hele boek buitengewoon fysiek getoonzet, wat een mooi contrast vormt met de titel.
Aan de andere kant moet ik ook zeggen dat Het boek der herinneringen onder meer vanwege de lengte nogal taai is. Saai wordt het nooit, maar het is niet zo gemakkelijk om hier in een beetje acceptabele tijdsspanne doorheen te komen. Voor degenen die bereid zijn hiervoor tijd uit te trekken is dit geheugendocument echter zeker een aanrader.

TomWaitz
Nádas heeft maar liefst tien jaar geschreven aan zijn magnum opus. Her resultaat is een boek geschreven in brokstukken, scherven of dichter bij de waarheid: facetten van een diamant. Het bestaat uit herinneringen aan emoties, relaties en gebeurtenissen uit het leven van enkele personen en legt de ziel van een land tijdens grote onzekerheid bloot. Een mens kan immers niets vergeten, aldus Nádas. De snelle lezer heeft weinig aan het boek en kan het gemakkelijk afdoen als intellectuele Spielerei. Een dergelijk boek moet echter met geduld worden gelezen. Onthoud de namen, want ze komen terug. Onthoud de plaatsen, want ze komen terug. Onthoud de data, want ze komen terug.

Laten we niet de gebeurtenissen, maar wel het motto nemen als sleutel tot het boek: “Maar hij sprak over de tempel van zijn lichaam”. Het citaat komt uit het Nieuwe Testament (Johannes 2:21) en vertelt over Jezus in de tempel. In de Statenvertaling lezen we, nadat Jesus de handelaars en geldwisselaars uit de tempel had gegooid: “17 En Zijn discipelen werden indachtig, dat er geschreven is: De ijver van Uw huis heeft mij verslonden. 18 De Joden antwoordden dan, en zeiden tot Hem: Wat teken toont Gij ons, dat Gij deze dingen doet? 19 Jezus antwoordde en zeide tot hen: Breekt dezen tempel, en in drie dagen zal Ik denzelven oprichten. 20 De Joden zeiden dan: Zes en veertig jaren is over dezen tempel gebouwd, en Gij, zult Gij dien in drie dagen oprichten? 21 Maar Hij zeide dit van den tempel Zijns lichaams.” Jesus verantwoordt zich hier voor het buitengooien van de geldbeluste mens en belooft dat hij na drie dagen uit de dood zal herrijzen.

Indien we het motto van het boek zonder de context van het Johannes-evangelie lezen, worden we opgeroepen om het boek op een zinnelijke manier te lezen. Dit kan betekenen dat we het boek niet zozeer met het verstand moeten lezen, maar wel met ons lichaam: het intellectuele is dan ondergeschikt aan de ervaring. Nádas doelt zeker ook op het erotische gehalte van het boek: de erotische passages zijn talrijk en variëren: heteroseksuele seks, homoseksuele seks, masturbatie, incest. Met Marquis de Sade en George Bataille kunnen we daar ook aan toevoegen: moord. Maar zinnelijk betekent uiteraard ook zintuiglijk: we ruiken, voelen en luisteren mee met vele talrijke passages. Een kus of een aanraking wordt soms pagina’s lang beschreven, doorweven met herinneringen uiteraard.

Het opstaan uit de dood zou met enige verbeeldingskracht kunnen duiden op de hoop van vele Hongaren dat ze eindelijk vrijheid zouden krijgen na de dood van Stalin en de desillusie, drie jaar later, door de mislukte Hongaarse opstand. In dit opzicht duidt Nádas het citaat negatief. Lezen we het citaat dus in de context van de Johannes passus dan komen we uit bij het politieke: de opstand tegen het communisme met typische thema’s als loyaliteit, vriendschap, wraak, spionage.

Het boek is uiteraard veel rijker dan dit. Elke lezer zal er zijn eigen weg in vinden. Elk hoofdstuk, elk facet kan immers naar om het even wat leiden. De auteur legt immers niets op en wil op die manier geen ultieme duiding geven. Het voorlaatste hoofdstuk wordt zelfs geschreven door een vriend van het ik-personage waarin hij expliciet verwijst naar het relativisme: “Het gemeenschappelijke hoeft niet noodzakelijker uit het gezichtspunt der gelijkheid te worden benaderd, men kan ook de nadruk leggen op de verschillen. Ik zal me daarbij op het extreme standpunt van het meest extreme ethisch relativisme stellen en geen kwalitatief onderscheid maken tussen leugen en waarheid.” Ik volg de recensenten die dit boek een meesterwerk vinden. Literatuur mag best een intellectuele uitdaging zijn.

avatar van Geerard
5,0
Af en toe trek ik een avondje uit om nieuwe boeken te ontdekken. Een van de dingen die ik dan doe is op zoek gaan naar mijn favoriete boeken op deze site, vervolgens de users op te zoeken die dat boek ook hoog waarderen, en ten slotte de boeken bekijken die diezelfde user ook hoog heeft zitten. Door op deze manier inspiratie op te doen, heb ik een groot deel van mijn favorietste boeken ontdekt. Vooral de user Freud ben ik dankbaar voor zijn mooie lijst.

Drie weken geleden las ik het heerlijk beklemmende, met zoveel helderheid geschreven boek Satanstango uit, dat ik ontdekte dankzij de user TomWaitz. Ik had hier zo van genoten dat ik nog tijdens het lezen besloot om zijn lijst verder uit te spitten. Zo kwam ik al bij dit boek uit: Het Boek der Herinneringen. Mijn hart ging meteen sneller kloppen. Ik wist, net als toen ter tijd bij Mircea Cartarescu - De Wetenden, dat ik dit boek moest aanschaffen. Meteen! Zodat ik het daarna kon verslinden. En verslonden heb ik het!

Dit boek staat vol met herinneringen over een man met een zeer complex gevoelsleven en waarvan we werkelijk alle facetten te zien, maar vooral te voelen krijgen. Het tragische verhaal van iemand die de liefde vindt maar het ook vrij snel weer kwijtraakt. En daar is hij zo kapot van dat hij vlucht naar een belangrijke badplaats en daar met gedachtes over zelfmoord rondloopt. Op dat moment valt de persoonlijkheid van de man uiteen:

“Het was een opwindende, geheel nieuwe en bijna aangename sensatie om het uiteenvallen van mijn persoonlijkheid waar te nemen, maar toch doorleefde ik dit proces met de rust van een gerijpt mens, alsof ik vijftig, zeventig, honderd jaar ouder was dan in werkelijkheid, een sympathieke ouder heer die aan zijn jeugd terugdenkt; en toch was er niets wonderbaarlijks of mystieks aan dit alles; ik had op dat moment ook niet de moed om de slaappillen in te nemen die ik al jaren in een rond doosjes bij me droeg, hoewel ik geen mooiere omstandigheden had kunnen bedenken voor mijn dood; om toch iets te doen, moest ik me met een denkbeeldig gebaar van mezelf verwijderen, op die manier wilde ik me van mijn ondoorzichtige gevoelens bevrijden; wat als de toekomst van mijn onbekende wezen aanvoelde, was immers niets anders dan mijn verleden en mijn heden, alles wat al was gebeurd of nog te gebeuren stond”.


Dan gebeurt er iets bijzonders. Door het boek heen krijgen we afwisselend drie verhalen te lezen die zich afspelen in verschillende tijden: het verleden, het heden, en de toekomst. Wat hebben de verhalen met elkaar te maken en wat heeft ervoor gezorgd dat de man in deze situatie is beland? Via subtiele aanwijzingen leer je steeds meer connecties tussen de verhalen. We krijgen daarbij de ene herinnering na de andere herinnering voorgeschoteld, elke gedachte kan geassocieerd worden met een andere gedachte, en het boek gaat af en toe werkelijk alle kanten op, om uiteindelijk toch weer terug te keren naar die eerste gedachte. Dit allemaal is verpakt in een aaneenschakeling van wonderbaarlijke zinnen, die tal van gebeurtenissen beschrijven die in eerste instantie gewoon lijken, maar door de belevenis en het gevoelsleven, uitermate rijk aanvoelen. Er was zoveel herkenning. Er waren zoveel originele gedachtes die ik nooit eerder zo helder op papier las. Ik kon niet anders, dan doorlezen tot ik niet meer verder kon.

Een van de mooiste hoofdstukken, die ik daarom twee keer achter elkaar las, vind ik ‘Aantekeningen bij een antieke muurschildering’. In dit hoofdstuk wordt een schilderij beschreven waarop een paar mythische figuren staan afgebeeld. Door alle tegenstrijdige details die het schilderij herbergt, kan de hoofdpersoon van dit hoofdstuk maar niet duiden wie de mythische figuren voor moeten stellen. Na verschillende mislukte pogingen, beseft hij zich dat het hem eigenlijk niet interesseert en maar 1 ding wil weten: wat speelt zich af in het bos waar 1 van de mythische figuren naar wijst maar waarvan de toegang voor ons als toeschouwers ontzegd wordt? Hij maakt zichzelf echter meteen wijs dat dit bos hem eigenlijk toch niet interesseert, maar vervolgens leidt elke opvolgende herinnering weer terug naar dit bos. Wat symboliseert dit onbekende voor de hoofdpersoon?

Zonder twijfel bekroon ik dit boek met vijf volle sterren. Toen het uit was, wilde ik het meteen opnieuw lezen, zo mooi is het. Terwijl ik deze review scheef, heb ik alweer tal kleine stukje herlezen met grootse vreugde en wonder. Ik zal er niet vreemd van opkijken als ik het niet kan laten dit boek nog een keer op te pakken binnen het jaar. Maar nu eerst: Het Martyrium van Elias Canetti.

Gast
geplaatst: vandaag om 22:45 uur

geplaatst: vandaag om 22:45 uur

Let op: In verband met copyright is het op BoekMeter.nl niet toegestaan om de inhoud van externe websites over te nemen, ook niet met bronvermelding. Je mag natuurlijk wel een link naar een externe pagina plaatsen, samen met je eigen beschrijving of eventueel de eerste alinea van de tekst. Je krijgt deze waarschuwing omdat het er op lijkt dat je een lange tekst hebt geplakt in je bericht.

* denotes required fields.

Let op! Je gebruikersnaam is voor iedereen zichtbaar, en kun je later niet meer aanpassen.

* denotes required fields.