De Goden Schaken - Angela Groen (2007)

Ik vond het een erg boeiend en goed boek. De stijl waarin het boek was geschreven deed me erg aan C. C. S. Crone (wie o wie kan er voor zorgen dat zijn oeuvre op de site komt?) denken. Zowel Groen als Crone maken gebruik van een wat fragmentarische stijl, waarbij ook door de tijd heen gesprongen wordt. Dit vind ik persoonlijk een erg aardige stijl. Het vervreemdt de lezer af en toe van het boek (bij Groen minder dan bij Crone), maar dat maakt dat je als lezer beter je best moet doen en op deze manier raak je dieper bij het verhaal betrokken.

Ook erg knap vind ik de combinatie van een wat zakelijke schrijfstijl en de ik-persoon. Aan de ene kant gebeuren er verschrikkelijke dingen, maar de ik-persoon behoudt afstand, is meer een observator dan een actor in het verhaal. Ook dit trok mij dieper in het verhaal. Daarbij voorkomt deze stijl ook goedkoop drama (en daarmee goedkoop scoren). Dat is voor mij zeker een pluspunt.

De inhoud van het boek is een knappe verweving van de uiterlijke en innerlijke gebeurtenissen van de ik-persoon(/auteur? Dat is altijd het 'gevaarlijke' met ik-personen, je weet nooit in hoeverre dit een stijlfiguur of een autobiografisch element is). Het religieuze aspect is ook knap verweven in het boek, al werd dit op een paar momenten wel een beetje een ver van mijn bed-show (met name de vuurbol) en was het daardoor wel wat lastiger om op die momenten met de hoofdpersoon mee te leven.

Een heel erg indrukwekkende scène, is de scène waarin de hoofdpersoon haar nachtmerrie probeert te tekenen. Op het moment zelf (dat ik het las), vond ik de overgang (te) abrupt, van het tekenen en op de grond gooien, naar het "dit is niet goed" van Jan. Daar was ik de draad even kwijt, alsof ik wat gemist had. Maar deze scène, en vooral de beschrijving van de droom zelf bleef behoorlijk hangen.

Een deel dat ik iets minder geslaagd vond, was de 'pelgrimstocht'. Niet zozeer vanwege de beschrijving of iets dergelijks, maar ik vond het was los van het verhaal staan. (zo van: "dit moet ook nog even verteld worden"). Ik snap wel de functie van het deel (denk ik), maar het komt niet zo over. Misschien dat de overgang te groot is, of dat de focus van het boek (te) veel verschuift. (van innerlijk reisverhaal, door de tijd en de gebeurtenissen, naar uiterlijk reisverhaal naar Santiago). Tegelijkertijjd zitten er in dit deel wel een paar erg mooie scènes (zoals de eucharistieviering, en de chileen).

Ik had zelf al gelijk het vermoeden dat Jakob homo was, vanaf de eerste scene met "God is dood". Ik weet niet of dat ook de bedoeling is van het gedeelte (dat de lezer meer weet, dan de hoofdpersoon)?

De griekse symboliek was bij tijden prachtig verweven (met name de veerman Charon), maar soms was het wel erg duidelijk aanwezig (met name Amor en Psyche).

Grappig trouwens, toen ik de titel eerst las, dacht ik dat er stond "de góden schaken" Als in: de goden trouwen, bemachtigen (met de goden als lijdend voorwerp). Maar het is bedoeld (lijkt mij) als "de goden scháken" (de goden spelen schaak, met de goden als onderwerp).

Ik vond het al met al een erg boeiend boek dat me ergens ook deed denken aan "De Pianist" van Spilzman (vanwege de afstandelijke manier van verschrikkelijke dingen vertellen) en dus ook Crone (ook al een ietwat deprimerende schrijver )

al met al is dit boek zeker 4 sterren waard en ik ben ook benieuwd naar eventueel volgende boeken.

Je hoort wel eens dat kinderen de meest tolerante wezens op aarde zijn. Dat zij hun ouders zowat alles vergeven. Dit feit sluit niet uit dat kinderen die het zwaar te verduren hebben gehad met hun ouders, in plaats van omgekeerd, zomaar het aangedane leed of gemis kunnen plaatsen, voldoening nemen met het gebeurde.

Zo ook Ann, een zoekende vrouw die, uit pure overlevingsdrang, de behoefte heeft om het verleden een plaats te geven vooraleer ze verder kan met haar eigen leven, haar gezin.
We volgen Ann in haar volwassen leven, gelukkig gehuwd met een lieve, begrijpende man en moeder van drie. Door flash-backs uit haar kinder-, jeugd- en adolescentenjaren komt de lezer stilaan haar leven en gedachtenwereld binnen
Accuraat wordt een beeld geschetst van een jeugd die niet direct rooskleurig te noemen valt, maar! en dit is belangrijk, een jeugd die de hoofdpersoon met niemand zou willen ruilen omdat haar ervaringen haar een bewuster mens hebben gemaakt. Iemand die nadenkt over de keuzes die moeten gemaakt worden in het leven. Maar vooral: wat wil ik mijn eigen kinderen meegeven en wat vooral niet.

Heel sterk uitgewerkt is het beeld van de moederfiguur, eigenlijk de aanwezige ouder. Een karakter dat egocentrisch in het leven staat en van het woord empathie nog nooit gehoord heeft. Niet alleen zij, maar ook de meestal afwezige vaderfiguur hebben boter op hun hoofd. Tot zeer laat in het volwassen leven van Ann blijken deze twee mensen van zichzelf te vinden dat ze hun kinderen kunnen claimen. Van enige zelfreflectie is geen sprake.
Je moet al sterk in je schoenen staan om daar als kind een einde aan te maken, iets wat Ann met vallen en opstaan tracht te doen. Haar meer rationele broer deed dit zonder verpinken, voor de empatische Ann daarentegen is dit het moeilijkste wat ze ooit deed. Het is vooral deze strijd die de kern van het boek vormt.

Dit is een zeer sterk debuut. Mooie beeldende taal, beklijvend en meeslepend, maar vooral nooit haatdragend. Wel doordacht en eerlijk. Dit boek is geen afrekening, wel een eerlijke zoektocht naar bevrijding en de waarden van het leven. Mooi!

* Als laatste. De persoon die dit boek geredigeerd heeft verdient kletsen op zijn blote billen en zonder eten naar bed. thomzi50 schreef het hierboven al. Een schande.

Ongepolijste complexiteit

'De Goden Schaken' (2007) van Angela Groen doet het Engelse gezegd 'Don't judge a book by its cover' eer aan. Algehele presentatie (fletse cover, warrige synopsis) verleidt weinig om het boekwerk uit de boekenkast te halen. Eenmaal begonnen blijkt de uitgever flink wat slordigheidjes in interpunctie, opmaak, taalgebruik en zinsverloop over het hoofd te hebben gezien. Erg frustrerend dat hinderlijke issues met de vorm in de weg gaan staan van de leeservaring, want deze debutante toont nu al een (enigszins ongepolijste) authenticiteit in haar schrijfstijl. Genoeg dus over de gebrekkige vorm, op naar de inhoud!

Mevrouw Groen zet het levenslot van onbetrouwbare vertelster Anne uiteen op een manier die het fragmentarische volgt van trauma, waanzin en (psychische) genezing. Geen psychologische ontwikkeling in de meer gebruikelijke zin - gebeurtenissen in het verleden zijn van invloed op het heden - maar het narratief heeft een speelse, eigen logica van willekeurig lijkende associaties. Tijd vormt niet een chronologische scheiding van afzonderlijke gebeurtenissen; heden, verleden en toekomst zijn als verschillende rimpelingen die Anne gevormd hebben, die haar nog steeds vormen, of waarmee zij zichzelf kan vormen.

Onbenullig lijkende gebeurtenissen of gedachtesprongen zijn als een trigger waarmee vroegere pijn wordt opgeroepen of waarmee toekomstige pijn komt te ontstaan. Zoals herinneringen zaken vervormen, positief of negatief inkleuren, of zaken verdringen die te pijnlijk zijn om te accepteren; zo volgt het narratief hier een chaotisch kluwen waar kleine gebeurtenissen groot lijken en grote gebeurtenissen juist klein lijken. De enige vaste ankerpunten in de woelige chaos zijn therapie, spiritualiteit en kunst. Ondanks hun eigen gebreken bieden zij een vaste waarde om de verstoorde innerlijke dialoog met de tijd te kunnen bezweren. Terugkomen naar een gezond nu waar onderhuids leed een behapbare plaats kan krijgen voor het hoofdpersonage.

De ambitieuze opzet van 'De Goden Schaken' is prijzenswaardig complex voor een debuutroman. Op een knappe manier weet Groen grote literaire thema's (geloof, liefde, waanzin) te vervatten in iets wat persoonlijk en intiem voelt, maar wat tegelijkertijd óók de benodigde afstand heeft omdat het vorm-technisch knap geconstrueerd in elkaar steekt. Toch heeft Groen haar eigen stijl nog niet geperfectioneerd. Zij is hier nog wat weifelend, nog wat aftastend. Haar complexe raamwerk is opgehangen aan veel passages met nodeloos uitgewerkte details, terwijl interessante invalshoeken dan weer onbevredigend en onuitgewerkt blijven. Zodoende weet het net niet de volledige roman een beklijvend gevoel van spanning en urgentie vast te houden.

Desalniettemin is het jammer dat een in potentie sterke debuutroman niet onder ogen is gekomen van een meer kritische uitgever. De problemen waar het nu door geplaagd wordt, waren zonder twijfel te verhelpen geweest. Het is maar te hopen dat Angela Groen doorschrijft en ons blijft verblijden met het soort goed geconstrueerde intimiteit waar zij bij mij nu al punten mee scoort.

Een fijn boek, met tal van tot de verbeelding sprekende momenten of mijmeringen. Hoe verleden en heden altijd met elkaar vervlochten blijven is hier mooi in beeld gebracht. Ik herkende me geregeld in de gedachtenspinsels, maar ook de keuzes, van hoofdpersonage Anne. Dat maakte dat ik tijdens het lezen geregeld afdwaalde in gedachten. Mooie leeservaring rijker.