1936: Wij Gingen naar Berlijn - Auke Kok (2016)
Nederlands
Ideeënliteratuur / Sport
288 pagina's
Eerste druk: Thomas Rap,
Amsterdam (Nederland)
Met drie gouden en een zilveren medaille keerde de zeventienjarige Rie Mastenbroek terug naar Nederland, waar de zwemster werd onthaald als de 'keizerin van Berlijn'. Maar er waren meer opvallende Hollandse sterren, zoals Tinus Osendarp, die het opnam tegen de legendarische Jesse Owens. De sprinter - en later SS'er - won tweemaal brons en werd door de pers gevierd als 'de snelste blanke op aarde'. Na de oorlog werden de Spelen van 1936 beschouwd als een gigantische propagandastunt waarmee Hitler en Goebbels de wereld zand in de ogen hadden gestrooid. Wat betekende dat voor onze atleten? Hadden zij thuis moeten blijven, zoals onder anderen de bokser Ben Bril? Hoe waren de discussies vooraf en waarom zijn sommigen er hun leven lang gebukt onder gegaan? Tachtig jaar na dato beschrijft Auke Kok het verhaal van de Nederlanders die naar Berlijn gingen.
Auke Kok richt zich vooral op de Nederlandse sporters. Voor Nederland zijn er de succesverhalen van Tinus Osendarp en Rie Mastenbroek. Ze worden op handen gedragen. Kok beschrijft hoe de euforie na de oorlog omslaat. Voor de sporters is er de tragische vernedering als ze uiteindelijk toch worden ingehaald. Niet door snellere zwemsters en hardlopers, maar door de tijd.
Ja, Auke Kok is tegen een goudmijn aangelopen. En om het eerst maar even voor hem op te nemen. De verhalen van Rie Mastenbroek en Tinus Osendarp moeten verteld worden, want in onze nationale sportherinnering komen ze niet voor. We zijn ze vergeten, bewust, zo lijkt het, uit schaamte voor alles wat na de oorlog naar voren kwam. Hoe konden we deze sporters naar Berlijn laten gaan destijds? Kok neemt het voor ze op. Toont de menselijke, ja, de onschuldige kant van de sporters. Kun je hen kwalijk nemen wat ze deden? Kun je Tinus Osendarp kwalijk nemen dat hij heulde met de vijand. Hij was de naïeve sprinter die gewoonweg hard wilde lopen. Hoe kon hij weten dat hij aan de verkeerde kant stond? Auke Kok probeert de lezer van Osendarps onschuld te overtuigen, alsof hij alles wat Osendarp is overkomen postuum goed wil maken. Sentimentaliteit druipt het boek binnen. Het is de teen van Iker Cassilas die de inzet van Arjen Robben van richting verandert.
Al eerder verliest het boek iets van potentie. De verhalen waarop is ingezoomd zijn er slechts enkele en ze zijn te ruim op gezet. Sommige passages voegen weinig toe. Urgentie ontbreekt. Ergens voelt het alsof de schrijver te ver op afstand staat. Je zou hem dichterbij wensen. Ik ga nog even door, want je vraagt je toch af of er niet meer mogelijk was. Er moet toch een schat aan informatie zijn waardoor Kok dichterbij had kunnen komen? En waarom is er zo weinig ingezoomd op buitenlandse ervaringen? Al was het maar om de Nederlandse keuzes in perspectief te brengen.
Na de finale tegen Spanje in 2010 zijn vaak de woorden “wat als” gevallen. Die vraag stelde ik me ook na het lezen van dit boek. Toch heb ik me tijdens het lezen prima vermaakt. Ik kende de ver weg gestopte verhalen van Osendarp en Mastenbroek niet. Ik ben blij dat Kok het stof heeft weg geblazen, ze opnieuw onder onze aandacht heeft gebracht zodat we de prestaties kunnen gaan beoordelen op de manier waarop ze uiteindelijk zouden moeten worden beoordeeld: als sportprestaties.