The Power and the Glory - Graham Greene (1940)

Zeer, zeer indrukwekkende materie. Dit boek zou zo maar eens nog kunnen gaan stijgen. Qua schrijfstijl en techniek is het al zeer goed, maar de achterliggende gedachte is nog veel intrigerender.

4*, maar zeker een boek waar ik nog langer over na moet denken.

Intrigerende roman van Graham Greene. Eigenlijk vooral door de laatste 40 pagina's. De rest van het boek was naar mijn smaak wat te registrerend, kil, soms bodemloos triest maar zonder werkelijke te raken. Dit blijkt deels te berusten op een zorgvuldige opbouw; het slot van The power and the glory is niet minder dan meesterlijk. De tegenstelling tussen de filantropische luitenant die zonder pardon drie onschuldige dorpsbewoners fusilleert en de misantropische priester die zijn eigen zieleheil opoffert om een bandiet de absolutie te kunnen verlenen, wordt hier echt inhoudelijk ingevuld. Greene plaatst in deze twee personages het atheisme en existentialisme tegenover het katholieke geloof. Vooral de prachtige, lange dialoog tussen de twee na de gevangenneming van de pater is de moeite meer dan waard, en dat geldt trouwens ook voor de interne monologen die volgen. Heel knap hoe een transformatie wordt teweeggebracht in het hoofdpersonage, een transformatie die er tegelijk geen is. Ik kan het niet beter zeggen dan de flaptekst van de uitgave die ik las: "[...] eerder dan een geloofsheld is hij een mislukkeling - zeker in eigen ogen. Maar zelfs in zijn zwakheid worden, hoe mysterieus ook, de contouren van het heilige zichtbaar". Het korte vierde deel maakt het ook literair helemaal af. Een indrukwekkend slotstuk dus van een verder net te afstandelijk boek.

Het moet ergens zo'n 7 jaar geleden zijn dat ik eens in de Kringloopwinkel drie omnibussen van Graham Greene aanschaftte. De reden dat ik dat nog zo specifiek weet? Het was blijkbaar mijn eerste bericht in het "Welke boeken heb je laatst aangeschaft?" topic en dan is het eigenlijk vrij confronterend wanneer blijkt dat ik in die 7 jaar nog geen enkele van de boeken had gelezen. Hoog tijd dus om daar eens iets aan te gaan doen en op goed geluk maar begonnen met het eerste boek uit de eerste omnibus.

Het zal niemand verrassen dat dat dus deze The Power and the Glory is. Ik had absoluut geen idee waarover Greene überhaupt schreef (ik had één omnibus gekocht vanwege de aanwezigheid van The Third Man, wat zelfs nu nog altijd één van mijn favoriete rollen van Orson Welles is) en ik had dan ook absoluut geen idee waarnaar dit verhaal me zou leiden. Het eindpunt is een broeiende roman over een niet nader genoemde priester, die naar zichzelf refereert als een whiskey-priester, en de klopjacht op hem in het Mexico van de jaren '30. Bij vlagen enorm indrukwekkend (wanneer de priester in een overvolle gevangenis wordt gegooid en daar een nacht moet doorbrengen!) en tegelijkertijd toch ook redelijk taai. Zeker bij de eerste hoofdstukken moest ik me er wat doorworstelen, maar het verhaal schiet in een hogere versnelling eenmaal de priester in contact komt met de halfbloed die hem tegen wil en dank achtervolgt. We leren ook dat de priester het niet altijd te nauw heeft gehouden met zijn eigen geboden en juist dat zorgt ervoor dat Greene hier een interessante karakterstudie aflevert. Geweldig ook hoe hij zijn personage laat evolueren en daarmee is het een einde dat blijft nazinderen.

Niet perfect uitgevoerd door Greene weliswaar (de tegenstelling tussen het verhaal van priester Juan dat wordt voorgelezen door een moeder aan haar kinderen en de effectieve gebeurtenissen voelen nogal gekunsteld aan), maar toch voldoende om hier een degelijke score aan te geven. Ben benieuwd wat de rest van zijn oeuvre gaat brengen. Met een herlezing zie ik dit misschien nog wel met een halfje stijgen trouwens.

Dikke 3.5*

Het is ontegenzeggelijk goed geschreven. Centraal staat een priester die zijn werk niet langer mag uitoefenen in een Mexicaanse deelstaat waar het rooms-katholieke geloof verboden is.
De priester volgt een lijdensweg die doet denken aan zijn grote voorbeeld, maar zijn pijn zit niet alleen in de vervolging, ook in zijn eigen tekortkomingen: zijn zwaktes, zijn hang naar seks en alcohol.
Het is een donker, beklemmend boek over een man in diepe crisis, in een wereld die langzaam ten onder gaat aan armoede, lelijkheid en geweld. Deprimerend, zeker, al zijn er af en toe ook lichtvoetige scènes die het verzachten.
Toch wist het me minder te raken dan bijvoorbeeld The Comedians of The Heart of the Matter. Sommige scènes waren onnodig lang; de thematiek is snel duidelijk, en het tragische einde voel je al van verre aankomen.

In 1938 reisde Graham Greene door Mexico. Hij schreef een reisverslag, en vond er inspiratie voor deze roman. Sinds 1926 was religie verboden onder president Calles, die een seculaire, communistische staat wilde. De Roodhemden (Camisas Rojas) vervolgden de katholieke priesters. Dat was het ergste in de deelstaat Tabasco onder gouverneur Garrido Canabal. Daar speelt het zich af, ook al worden die namen niet genoemd. De woestijn, de aasgieren en vervallen kerkgebouwen dienen als decor, maar hebben ook een symbolische lading.

Een drooglegging verbood alle alcoholische dranken behalve bier. Het hoofdpersonage noemt zichzelf de “whisky-priester”, al is er vreemd genoeg geen enkele scène waarin hij whisky drinkt. Wel drinkt hij brandy, wijn en bier.

Hij heeft het celibaat geschonden, want hij blijkt een zevenjarige dochter te hebben. Toch blijft hij dapper z’n roeping volgen, want hij doopt kinderen en neemt de biecht af, ook al is dat landverraad. Een Latijns boek camoufleert hij met een andere kaft. Meermaals vermeldt hij de Akte van Berouw, want hij gelooft dat oprechte spijt een ziel kan redden. De romantitel komt uit de doxologie bij het Onze Vader: “Want van U is het Koninkrijk, en de kracht en de heerlijkheid."

De belangrijkste personages zijn naamloos, zoals in een parabel. De priester is niet zozeer een individu, maar iemand die vervolgde priesters in het algemeen vertegenwoordigt. Z’n nemesis, de luitenant, herkent hem pas bij hun derde ontmoeting. De priester lijkt op Jezus, de luitenant op hogepriester Kajafas, en de mesties is een judas — een volgeling die hem verraadt. In de allerlaatste alinea’s is er een verrijzenis, want een nieuwe priester dient zich aan.

De ethercylinder in de openingszin is een zwaar voorwerp dat een tandarts nodig heeft om z'n patiënten te kunnen verdoven. Hij is de eerste van een reeks mensen die de priester op z’n weg ontmoet. Sommigen helpen hem aan een schuilplaats; anderen buigen voor het regime. Diepzinnige thema’s komen aan bod, zoals de rol van het geloof in een eeuw van goddeloosheid.