De Tolk van Java - Alfred Birney (2016)

Zeker honderd keer heb ik teruggegrepen naar die letters op de achterflap. Volgens de jury van de Libris literatuurprijs is het boek namelijk veelzijdig en literair sterk.

Ongeveer 70% van het boek, waaronder een doorlopende passage van 200 pagina’s, vormt de publicatie van de zogenoemde memoires van zijn vader over de Indonesische oorlog. Hoewel er veel martelpraktijken en gruweldaden beschreven worden in deze passages, is het lezen ervan, door de lamentabele vertel- en schrijfstijl van de (vader van de?) auteur, de grootste marteling die men kan ondergaan.

Meer dan 200 pagina’s lang banaal beschreven oorlog, vermeldingen van plaatsnamen die niemand kent, bordkartonnen mensen die verder zonder belang zijn voor het verhaal, volstrekt ongeloofwaardige dialogen en vooral een hoop sterretjes met een verklarende woordenlijst achteraan het boek. Helemaal mata gelap* word je van dat alles. En toen, en daarna, en toen. Vreselijk

Wordt het nog erger? Ja na het lange oorlogsgedeelte gaat die auteur voor ons nog eens de oorlog samenvatten, alsof we zelf het zelf niet hebben gelezen. En hoewel alles duidelijk is neergeschreven door een psychopatische fantast, gaat hij die verhaaltjes nog geloven ook.

Dan echt niets positiefs te vermelden? Nee, of toch. Als het over de jeugd van de zoon gaat in het internaat, wordt het boek bijna lezenswaardig. In dat gedeelte worden er soms ook zinnen gebruikt die je niet zou toeschrijven aan een kind van twaalf. Literair sterk wordt het nergens, maar een verademing tegenover die “memoires”.

De Libris literatuurprijs is klaarblijkelijk een Nederlandse/Hollandse prijs, en er zit klaarblijkelijk nog een groot schuldgevoel jegens de ex-kolonies. Op geen enkele andere manier kan je immers verklaren dat mensen die gezond zijn van geest deze nonsense zouden verkiezen boven Wil, een boek dat wél literair en veelzijdig is.

Resumerend heb ik me vermaakt met dit boek. Ik gaf eerder al aan dat ik het eerste deel boeiend vond met de bijzondere dialogen tussen moeder en zoon, en de fase in het jeugdinternaat. Het deel van de memoires van pa en het vele oorlogsgeweld is net wat te lang. Het is ook wat ongeloofwaardig, als tolk wordt hij bijvoorbeeld hier en daar onthaald alsof hij de hoogste in rang is. Dat lijkt me wat onwaarschijnlijk. Oh oh wat vind iedereen hem belangrijk en goed (terwijl hij alleen maar nietsontziend slacht en martelt). Wat me in ieder geval opnieuw duidelijk is geworden is dat ook deze oorlog een zinloze strijd was. Wat een verspilling van levens en wat een onnodige hoeveelheid aan marteling en grof geweld. Waarom doen mensen elkaar dit aan, ze weten het zelf vaak niet. Pa moet uiteindelijk ook wel bekennen dat hij niet zeker weet of hij aan de goede kant stond. Tja... Om maar niet te praten over het leed wat hij vervolgens zijn gezin aan doet door ook daar een onnodig en zinloos schrikbewind te voeren. Al zijn kinderen hebben daardoor een kansloze start.

Het eindigt sterk en boeiend als de zoon en zijn broer via een brief-/mailwisseling discussiëren over het leven van pa en de geloofwaardigheid van de memoires. Iets waar je als lezer dan in je hoofd ook al een pagina of 100 mee bezig bent.

Best een tegenvaller, een boek dat wel een aardig beeld geeft van Indië als geheel en de periode rond de jaren 40 maar ook een boek waar de personages zelf een stuk minder boeiend zijn. Zeker de langere delen verteld vanuit de vader zijn nogal plat geschreven en weten niet altijd te boeien, vaak gevuld met vele namen van personages die niet echt blijven hangen en behoorlijk plat blijven. Wel soepel en vloeiend geschreven waardoor het boek best makkelijk wegleest maar dat is het dan ook. Nu en dan rake observaties maar bijvoorbeeld het leven van de Indo's in Nederland komt er wat bekaaid vanaf terwijl ik wel aanvoel dat Birney er wel iets over wilde zeggen. 2,5*.