menu

Vremia Sekond Hend - Svetlana Aleksijevitsj (2013)

Alternatieve titels: Het Einde van de Rode Mens | Время сэконд-хэнд

mijn stem
4,00 (8)
8 stemmen

Russisch
Waargebeurd / Sociaal

509 pagina's
Eerste druk: Vremia, Moskou (Rusland)

Meer dan twintig jaar geleden viel de Sovjet-Unie uit elkaar, ontdekten de Russen de wereld, en ontdekte de wereld de Russen. Even leek een romance in de maak, maar de liefde was snel voorbij. Terwijl men in het Westen nog steeds Gorbatsjov idealiseert en in het Oosten Poetin het begrip 'democratie' wel erg ruim interpreteert, grijpen vele voormalige Sovjetburgers ook jongeren vol nostalgie terug naar de socialistische staatsmannen van weleer. Svetlana Alexijevitsj laat honderden getuigen aan het woord over hun leven tijdens en na de Sovjet-Unie: goede mensen en minder goede mensen; schuldigen en slachtoffers; aanhangers van de perestrojka en hardleerse stalinisten. Met een opmerkelijke openheid vertellen zij hoe de omwenteling van 1991 hun levensloop beïnvloedde, hoe hun wereldbeeld veranderde, hoe ze op zoek moesten naar een nieuwe identiteit. ''Het einde van de rode mens'' ontbloot de ziel van een getraumatiseerd, verdeeld volk.

zoeken in:
avatar van eRCee
4,0
Uniek boek, werkelijk. Het maakt de verwachtingen die werden gewekt met de Nobelprijsspeech, te vinden bij de auteurspagina, waar. De enige met wie ik de insteek van Alexijevitsj een beetje kan vergelijken is de Uruguayaan Eduardo Galeano. Beide auteurs doen aan een vorm van alternatieve geschiedschrijving, waarvan het belangrijkste kenmerk is dat de gewone man centraal staat. Galeano is narratiever ingesteld en kleed zijn verhalen van een halve tot twee pagina's ook meer artistiek aan. Alexijevitsj neigt eerder naar het journalistieke en ze werkt vooral met de monoloog, kort of lang.

Toch is Het einde van de rode mens wel degelijk literatuur, geen journalistiek. Dat blijkt echter pas gaandeweg. Het is allereerst de opeenvolging van de individuele verhalen die Alexijevitsj in 20 jaar tijd verzameld heeft, de samenhang ertussen, die hiervan literatuur maakt. Persoonlijke ervaringen en meningen komen in een breder kader te staan, waardoor zich patronen openbaren die algemene zeggingskracht hebben, of dat nu is ten aanzien van mensen of ten aanzien van de geschiedenis.
De tweede reden is dat Alexijevitsj erin is geslaagd heel veel bijzondere vertellers aan het woord te laten komen. Ze schrijft ergens:

"Ik belde hem en we maakten een afspraak. Hij was verliefd en gelukkig en sprak over de liefde. Ik was er niet op bedacht meteen mijn recorder aan te zetten om dat moment vast te leggen van de overgang van leven, gewoon leven, naar literatuur, een moment waarop ik altijd gespitst ben, in elk privé- of publiek gesprek. Soms ben ik niet waakzaam genoeg, maar 'een stukje literatuur' kan overal opduiken, soms op de onverwachtste plaatsen. We wilden wat zitten en koffiedrinken, maar het leven bood de kans het onderwerp uit te diepen. Dit heb ik ervan kunnen bewaren..."

Het meest duidelijk komt deze combinatie van literatuur en leven tot uiting in de twee laatste verhalen van het boek. Het voorlaatste, over Jelena Razdoejeva, is gewoon puur Dostojewski, zelfs bijna nog meer Dostojewski dan de boeken van Dostojewski. Je zou zeggen: een slot om u tegen te zeggen. Maar daarna komt Alexijevitsj nog met een verhaal uit haar eigen land, Wit-Rusland, een verhaal uit 2010. En ineens zit je weer middenin Solzjenitsyn. Zeer indrukwekkend.

Het einde van de rode mens is zo een uniek en niet te missen document voor iedereen die iets van de Sovjet-Unie of van het huidige Rusland en zijn buurlanden wil begrijpen, en tegelijk verdiept het je begrip van vrijwel de gehele Russische literatuur. Het houdt een spiegel voor aan lezers zoals ik die altijd hebben geleefd in een kapitalistische maatschappij. Ik zag de Sovjet-Unie als een mislukt project vanuit een sympathiek ideaal, in de kiem gesmoord door keiharde machtswellustelingen in de afschuwelijke Goelags. De meeste mensen die in het boek aan het woord komen zien het echter helemaal niet zo. De Sovjet-Unie was voor velen van hen een verwezenlijkt ideaal. Het bood een leven waarin aan bezittingen nauwelijks waarde werd gehecht maar aan gemeenschapszin, schoonheid en ideeën des te meer. Zelfs onder degenen die in een kamp hebben gezeten, sommigen zeven of tien jaar, zijn er genoeg te vinden die nog van de partij of van Stalin houden. En als je vervolgens ziet hoe de maatschappij veranderd is sinds in 1991 de Unie uiteen viel en het kapitalisme werd losgelaten, dan ga je dat begrijpen.

Ik moet er nog even van bijkomen. Een boek dat je blik verandert.

avatar van Raskolnikov
Interessante review. Stond al op mijn lijstje, maar nu moet het er toch maar eens van komen...

avatar van Donkerwoud
Ze komt toevallig naar Amsterdam in de nabije toekomst: Home - SPUI25

Mooie recensie, en ik zie hoe deze verhalen een spiegel kunnen voorhouden en de blik op de Sovjet-Unie kunnen verruimen. Ik ben zelf redelijk bekend met deze geschiedenis en bovenal de indruk die deze heeft nagelaten in het heden, en heb het boek na een honderdtal bladzijden eerst even weggelegd. Vooralsnog was het met name de psychologische reikwijdte van de persoonlijke verhalen wat me aansprak in het boek; de zeggingskracht die ze hebben over de menselijke ziel. Geen ander volk heeft een complexer verleden wat mij betreft dan de bewoners van landen die vroeger tot de Sovjet-Unie en diens invloedssfeer behoorden.

Het is buitengewoon moeilijk om de impact daarvan voor een breed publiek toegankelijk en begrijpbaar te maken, en bij mij groeit het vermoeden dat Aleksijevitsj' menselijke verhalen de kern het beste kunnen benaderen. Het is een plek waar geschiedschrijving en literatuur elkaar ontmoeten, om vervolgens een flinke dosis gedachten en inzichten aan de hedendaagse lezer mee te geven.

eRCee schreef:
Het houdt een spiegel voor aan lezers zoals ik die altijd hebben geleefd in een kapitalistische maatschappij. Ik zag de Sovjet-Unie als een mislukt project vanuit een sympathiek ideaal, in de kiem gesmoord door keiharde machtswellustelingen in de afschuwelijke Goelags. De meeste mensen die in het boek aan het woord komen zien het echter helemaal niet zo. De Sovjet-Unie was voor velen van hen een verwezenlijkt ideaal. Het bood een leven waarin aan bezittingen nauwelijks waarde werd gehecht maar aan gemeenschapszin, schoonheid en ideeën des te meer.

Dát inzicht is denk ik waar het veel mensen in West-Europa nog aan ontbreekt. Met een kleine maar belangrijke nuance: de Sovjet-Unie als een verwezenlijkt ideaal is bovenal het perspectief van nu, waarin men door een verrekijker naar het verleden kijkt en inzoomt op de belangrijkste herinneringen die contrasteren met de huidige werkelijkheid. De geschiedschrijving leert dat de 'Sovjetmens' verre van gelukkig leefde in het communistische ideaal en zeer goed op de hoogte was van allerlei mankementen. Sterker nog, voor een deel was dit in de communistische leer geïntegreerd: men leefde in het socialisme; het communisme was een eindstation, een paradijs dat nog aan de horizon lag.

Afgaande op je beschrijving van het slot lees ik zeer graag nog eens de rest

avatar van stefan dias
4,5
Vréselijk boek. Vreselijk goed.

Mijn mond zakte steeds wijder open bij het lezen van al deze verhalen. Ook mijn laatste restje hoop dat de mens een rationeel wezen is, verloren. De perestrojka moest rechttrekken wat scheefgegroeid was, maar de balans is geheel doorgeslagen en de meeste mensen voelen zich verraden en zijn van de regen in de drop beland.

Het sterke aan dit boek (een documentaire op papier) is dat wat ( voor verwende westerlingen als ik) in feite onbegrijpelijk is, je toch ergens begrijpt. Het geloof in de idealen, dat gevoel van aan iets moois mee te werken, de trots deel uit te maken van een groots land. De prijs die daarvoor betaald wordt, wordt vreemd genoeg nooit in rekening genomen of gewoon maar voor lief genomen.

Het meest onthutsende verhaal, en in die zin ook het meest tekenend, was het verhaal van de man die meestreed net na de revolutie. Zijn vrouw werd om willekeurige redenen opgepakt, verdween in een strafkamp, werd ook zelf gearresteerd, gemarteld en was dan uiteindelijk blij als een kind toen hij jaren later 'gerehabiliteerd werd en zijn partijkaart terug kreeg.

Ook het stuk over het opkomende nationalisme, hoe de vredestijd in de Kaukasus en verschillende deelstaten van de ene dag wreed verstoord werd was onthutsend. Ergens besef dat het ook hier zomaar kan gebeuren. Die fragiele staat van vrede… Ook beschamend hoe weinig ik eigenlijk afweet van al die wreedheden die na de 'bevrijding van het communisme' gebeurd zijn.

Enkel op het eind was daar nog een verhaal over een - zo noem ik haar ook - gekkin die verliefd wordt op een zware misdadiger die levenslang opgesloten zit. Die vond ik wat overbodig en hoefde voor mij niet in het boek. Na het zien van de film 'Leviathan' zie ik Rusland helaas als een vreselijk corrupt land waar weinig vrolijks te beleven valt. En waar slo-o-o-ten wodka gedronken wordt. Werkelijk elke man lijkt wel zwaar aan de drank te zitten en zijn vrouw te mishandelen. Beschaving lijkt echt wel een héél dun laagje vernis. Als ginder al veel mensen op Stalin zitten te roepen om de boel bijeen te houden, hoeft de rechtse opstoot hier ook niet verwonderen…

Gast
geplaatst: vandaag om 11:06 uur

geplaatst: vandaag om 11:06 uur

Let op: In verband met copyright is het op BoekMeter.nl niet toegestaan om de inhoud van externe websites over te nemen, ook niet met bronvermelding. Je mag natuurlijk wel een link naar een externe pagina plaatsen, samen met je eigen beschrijving of eventueel de eerste alinea van de tekst. Je krijgt deze waarschuwing omdat het er op lijkt dat je een lange tekst hebt geplakt in je bericht.

* denotes required fields.

Let op! Je gebruikersnaam is voor iedereen zichtbaar, en kun je later niet meer aanpassen.

* denotes required fields.