Jezus & De Vijfde Evangelist - Fik Meijer (2015)
Nederlands
Historisch
336 pagina's
Eerste druk: Athenaeum,
Amsterdam (Nederland)
In de evangeliën lezen we het een en ander over het optreden van Jezus maar we weten maar weinig over de wereld waarin hij leefde. Wie daar wel over schreef was de Joodse geschiedschrijver Flavius Josephus die enkele jaren na de kruisdood van Jezus in Jeruzalem werd geboren en uiteindelijk in Rome terecht kwam. Hij wordt wel de vijfde evangelist genoemd. Josephus maakt mogelijk Jezus te vergelijken met andere profeten, messiassen, zelfverklaarde koningen en wonderdoeners. Fik Meijer vertelt dit boek over het waarheidsgehalte van de geboorteverhalen van Jezus, de rol van Maria Magdalena, de betekenis van exorcisme, het geweld in Getsemane, de kruisdood als ultieme straf en Jezus'opstanding uit de dood.
Fik Meijer, inmiddels 81 jaar, is een groot historicus en classicus, met als specialiteit: de Klassieke Oudheid: de Grieks-Romeinse wereld. En het mooie is, dat hij zijn kennis op een aanstekelijke manier weet te delen in een serie toegankelijke boeken voor een breed publiek.
Zo is ook dit boek, Jezus & de vijfde evangelist, een bestseller geweest. Kennelijk zijn er nog heel wat mensen geïnteresseerd in de geschiedenis van Jezus van Nazareth. Daarmee heeft Meijer zich in een wespennest gestoken, zo bleek al gauw. Ik kan me niet herinneren dat een auteur zo de grond werd ingeboord als Meijer bij dit boek. En dat in de eerste plaats door collega-historici, gevolgd door het al even twistzieke theologen-gilde.
Dieptepunt was wel de reactie van historicus Jona Lendering, ook een classicus, die de vloer aanveegde met het boek. Fik Meijer werd door zijn vakgenoot (die inderdaad heel wat minder naamsbekendheid geniet) neergezet als een sloddervos, die zijn bronnen niet kent en geen oog heeft voor de Joodse achtergrond van Jezus, van waaruit Jezus begrepen moet worden. Een historicus onwaardig, aldus een nijdige Lendering.
Terecht m.i. gaat de auteur in zijn boek de theologische vooronderstellingen uit de weg. Christelijke theologen wierpen Meijer vooral voor de voeten dat hij niets deed met de opstanding van Jezus uit de dood. Een vreemde stelling. Meijer maakt hier geen keuze voor of tegen het opstandingsgeloof, eenvoudig omdat dit buiten de historische waarneming valt. Geloof en historie zijn en blijven twee heel verschillende zaken. De kritiek was dus: niet Joods genoeg en daardoor te christelijk óf te aards en daardoor niet christelijk genoeg.
Wat de schrijver heel goed heeft gezien, is het feit dat Jezus wel degelijk een historische, dus bestaande figuur is geweest. Het is in de mode bij veel kerkelijke christenen vandaag de dag om te doen alsof het er niet toe doet of Jezus echt geleefd heeft. Zo staat Jezus voor een verhaalfiguur of een ervaringsproject. Dat probleem kent ook de orthodoxie. In de theologie sinds Paulus en Augustinus doet de door Galilea rondwandelende Jezus van Nazareth er dan ook weinig of niets meer toe. De verkondiging van Christus is dan het één en al. Met de kerk als de exclusieve uitdeler van dit geloof.
Meijer omzeilt dus heel verstandig deze klippen, kiest geen partij en plaatst Jezus in het land en in de tijd waar hij thuishoort. De ‘vijfde evangelist’, de weinig sympathieke Flavius Josephus, is daarbij een getuige tegen wil en dank, met zijn schoorvoetende korte verklaring over Jezus. Natuurlijk is die vijfde evangelist een figuur die Meijer inschakelt om zijn boek reliëf te verlenen, want boeken over het leven van Jezus waren er al meer dan genoeg. Deze insteek is origineel en verhelderend tegelijk. De historie doet er toe. Ja, er is bewijs, en niet zo weinig. Fik Meijer heeft daar een zeer onderhoudend boek over geschreven. Als historicus, niet als gelovige.