menu

The Facts in the Case of M. Valdemar - Edgar Allan Poe (1845)

Alternatieve titels: De Feiten in het Geval Valdemar | De Waarheid van het Geval Valdemar | De Waarheid inzake M. Valdemar | Het Geval van Mr. Valdemar | De Zaak Mr. Valdemar

mijn stem
3,58 (39)
39 stemmen

Engels
Griezel

9 pagina's
Eerste druk: American Review, New York (Verenigde Staten)

De gewaardeerde dokter Dr. P is gefascineerd door de kunst van het mesmerisme gezien het gerucht gaat dat zij de mogelijkheid verschaft dat een patiënt gedurende zijn staat in hypnose aan de dood zou kunnen ontsnappen. Hij beschrijft zijn oude vriend M. Ernest Valdemar als een man "vooral opmerkelijk omwille van zijn extreme spaarzaamheid op zijn persoon". Deze man stelt minzaam zijn lichaam en geest beschikbaar voor het experiment van de dokter.

zoeken in:

avatar van Grovonion2
3,5
Akelig verhaal, een van de betere die ik tot nu toe heb gelezen. Niet per-se omwille van schokkerende beschrijvingen maar meer doordat het verhaal zo relaxed vertelt wordt alsof het een beschrijving van werkelijke gebeurtenissen betreft. Creepy!

4,5
Heerlijk creepy verhaaltje. Poe is een meester

yorgos.dalman
Opnieuw een meesterlijke vertelling die zijn kracht put uit het feit dat het een kort verhaal is en niet een volledig uitgemolken roman.
Een opmerkelijk gegeven: de dood willen uitstellen, willen overwinnen eigenlijk, met een even fantastisch als gruwelijk einde. De dood overwin je immers nooit en het resultaat van al onze povere, halfslachtige pogingen: een smerige, verfoeilijke verrotting....

avatar van metalfist
4,0
Ik moet zeggen dat het eerste verhaal uit de Fantastische Verhalen omnibus van Edgar Allan Poe me nog niet helemaal wist te bekoren. The Gold Bug is weliswaar een vermakelijk verhaaltje, maar ook niet meer dan dat en ik verwachtte nu eenmaal meer van een schrijver die zo'n invloed heeft gehad. Het is een omnibus van 19 verhalen en het zou verkeerd zijn om de schrijver op één werk af te rekenen, dus gisteren aan The Facts in the Case of M. Valdemar begonnen.

En hoewel ik hier ook nog niet helemaal overtuigd ben, is dit wel een serieuze stap in de goede richting. Een kortverhaal van nog geen 10 pagina's lang, maar Poe weet een leuke sfeer te creëren. Hij maakt geen aanduiding dat zijn relaas van een stervende te hypnotiseren een werk van fictie is, blijkbaar moet dit indertijd ook wat schandalen hebben veroorzaakt met mensen die ervan overtuigd waren dat het echt gebeurd was, en dat geeft eigenlijk wel een leuke vibe aan het geheel. Daarbovenop valt het op dat Poe zich wel verdiept heeft in de medische wereld (hij geeft vrij gedetailleerde beschrijvingen zoals de gele pus uit de ogen) en is vooral het einde gewoon lekker smerig. Een interessant uitgangspunt in ieder geval en een mooie analogie met de dood die niet overwonnen kan worden.

Poe's vrouw, Virginia, was ook het slachtoffer van tuberculose en zou 5 jaar na de eerste symptomen (en 2 jaar na het uitbrengen van dit verhaal) overlijden. Was The Facts in the Case of M. Valdemar een manier van Poe om met de ziekte om te gaan? Ik weet het niet, maar het zorgt wel voor een sterk kortverhaal.

Kleine 4*

4,5
geplaatst:
Ik begin met een ander werkje van Poe omdat die geen eigen entry heeft maar ook omdat er een interessante gelijkenis is met The Facts in the Case of M. Valdemar.

The Balloon Hoax (1844)

In 1835 publiceerde Poe het korte verhaal Hans Pfaall – A Tale (later: The Unparalleled Adventure of One Hans Pfaall) waarin een reis naar de Maan wordt beschreven en dat als een van de eerste science fiction-verhalen geldt (zoals zo veel Franse auteurs bewonderde Jules Verne Poe, die hij “le créateur du roman merveilleux scientifique” noemde, van wie de beroemde voyages extraordinaires sterk door de science fiction-verhalen van Poe zijn beïnvloed). Poe had het verhaal als doorzichtige hoax bedoeld, maar raakte ontstemd toen twee maanden later zijn editor Locke een vergelijkbare en dus een ‘van hem gestolen’ hoax – een serie artikelen die bekend zou worden als de Great Moon Hoax – in de krant The Sun zette die een groot succes werd maar waar Poe financieel niet van profiteerde. Als een soort wraak zou Poe in 1844 een meer serieus hoax-artikel (wij zouden van fake news spreken) in The Sun plaatsen waarin wordt verhaald hoe een team succesvol de Atlantische Oceaan is overgestoken in een luchtballon. Twee dagen na de publicatie zou The Sun het artikel terugtrekken omdat het vals bleek, maar volgens Poe was het een groot succes bij het publiek.

De krant zal zeker goed zijn verkocht want het artikel leest als een zeer opwindend avontuur en het spreekt bewust de vooruitgangsgedachte van die tijd aan waarbij grote wetenschappelijke en technologische doorbraken worden geanticipeerd. Zoals het artikel eindigt:

“This is unquestionably the most stupendous, the most interesting, and the most important undertaking, ever accomplished or even attempted by man. What magnificent events may ensue, it would be useless now to think of determining.”

Het artikel komt bovenal authentiek door de tamelijk gedetailleerde technische bespreking van de ballon en de geloofwaardige inzichten en ervaringen van de aeronauten, zoals dat en waarom de oceaan (Aarde) vanuit de luchtballon hol in plaats van bol oogt. Zoals The Sun zelf schreef: “The description of the Balloon and the voyage was written with a minuteness and scientific ability calculated to obtain credit everywhere, and was read with great pleasure and satisfaction.”. Het is kenmerkend voor Poe dat hij op ‘postmoderne’ wijze fictie (verbeelding) en werkelijkheid onontwarbaar maakt waardoor de werkelijkheid onze constructie wordt en – zoals bij dit vroege voorbeeld van nepnieuws waarin Poe bewust spreekt als de wetenschappelijke expert – fictie als feit wordt gepresenteerd. Net als in bv. The Gold-Bug zijn veel elementen van het verhaal echt maar sommige niet waarbij je als lezer die niet van elkaar kunt onderscheiden. Bovendien zou het verhaal later waargemaakt worden waarmee ook feit en fictie één worden: in 1919 zou een zeppelin de Atlantische Oceaan oversteken en in 1978 uiteindelijk ook een bemande luchtballon.

Poe is niet alleen de grondlegger van het science fiction-genre maar ook van het detectivegenre: bij dat laatste hanteert Poe de methode van “ratiocination”, waarbij analytisch de onderdelen uit elkaar worden gehaald om de oplossing van de puzzel te vinden, hetgeen hier “in reverse” wordt toegepast doordat (werkelijke en fictieve) onderdelen bijeen worden gebracht tot een authentiek ogend maar vals feitenrelaas.


The Facts in the Case of M. Valdemar (1845)

Ook met het korte verhaal The Facts in the Case of M. Valdemar uit 1845 speelt Poe met het idee van de hoax: het verhaal wordt verteld op de toon van een wetenschappelijke ‘autoriteit’ die zich gedwongen ziet ‘de echte feiten’ te geven naar aanleiding van een naar het publiek gelekt verhaal dat opgeblazen zou zijn maar begrijpelijkerwijs opwinding veroorzaakt. Ook dit verhaal bevat daarnaast zo veel wetenschappelijke, realistische details dat velen, waaronder wetenschappers, het verhaal voor waargebeurd hielden.

Het verhaal is een verslag van een mesmerizer (in het Frans ook wel magnétiseur genoemd) dus volgeling van Mesmer. Franz Mesmer geloofde in Lebensmagnetismus: al het leven bezit magnetisme, hetgeen hij in 1774 bij een experiment op een patiënte zou hebben ontdekt. Ziekte zou ontstaan doordat de stromen in het lichaam geblokkeerd worden en door manipulatie van het ‘dierlijke magnetisme’ zou men die stromen weer vrij kunnen maken (men vergelijke de ontdekking van ‘dierlijke elektriciteit’ door Luigi Galvani in 1780). De praktijk van Mesmer was dat hij zijn knieën tegen de knieën van de patiënt drukte en met zijn handen over de schouder en de arm naar de hand van de patiënt ging terwijl hij de patiënt strak in de ogen keek. Een effect van dit mesmerisme is dat de patiënt in een toestand van trance komt (de blik van een slaapwandelaar, zoals Poe in het verhaal het wel noemt) en als uitvloeisel van het mesmerisme zou Braid in 1842 de term en de praktijk van de hypnose (een ‘nervous sleep’ volgens Braid) ontwikkelen als de eigenlijke kern van het mesmerisme (als een soort zelfmagnetisme).

Poe maakt in dit verhaal gebruik van de populaire belangstelling voor mesmerisme of hypnose en de sensatie daarom heen waarbij hij adequaat de mesmerizing praktijk beschrijft. Maar hij zet de praktijk een stapje verder: als mesmerisme (hypnose) ziekte kan genezen, kan het dan ook de dood uitstellen? Het verslag betreft dan ook het experiment van mesmerisme (hypnose) op de aan tuberculose stervende man M. Valdemar. Dat brengt Valdemar maar daarmee ook de lezer in een vreemde schemerwereld tussen leven en dood: Valdemar lijkt te sterven maar tegelijk blijft hij als gehypnotiseerde in een slaaptoestand en in zekere mate in de macht van de hypnotiseur. Hij blijft zo eindeloos op de rand van leven en dood totdat hij wakker wordt gemaakt (uit z’n hypnose gehaald) waarop hij binnen een minuut ineenstort tot een massa rottend lijk die hij is geworden als hij maanden eerder had kunnen sterven:

“his whole frame at once—within the space of a single minute, or even less, shrunk—crumbled—absolutely rotted away beneath my hands. Upon the bed, before that whole company, there lay a nearly liquid mass of loathsome—of detestable putrescence.”

De psychische horror van de zombie-achtige schemerwereld tussen leven en dood wordt zo aangevuld met gore omdat zowel de ziekte als het sterven en de ontbinding aldoor plastisch wordt beschreven. Een criticus schreef dat het verhaal “for mere physical disgust and foul horror, has no rival in literature.” Wellicht is Poe aldus de grondlegger van het horrorgenre van gore en het is zeker dat de elementen van het verhaal – van de ijzingwekkende holle en gebroken stem van Valdemar vanuit de dood (“no similar sounds have ever jarred upon the ear of humanity”) tot de plotselinge ontbinding van het lijk – welhaast vaste ingrediënten zijn van horrorfilms die echter zowel de originaliteit als de diepgang van Poe’s verhaal missen.

Het verhaal imponeert zeker ook met de wetenschappelijke details van het sterfproces: bij Poe divergeren realisme en fantasie vreemd genoeg niet maar vallen het ultiem, wetenschappelijk realisme en de ultieme verbeelding altijd weer samen zodat de lezer in de war raakt, zoals in het verhaal ook Valdemar in een schemerwereld zit waar dood en leven vreemd genoeg samenvallen en smeekt om een keuze waarbij paradoxalerwijs de slaap voor de hypnose dus de uitstel van de dood en het waken voor het einde van de hypnose en het begin van de dood staat:

“For God’s sake! — quick! — quick! — put me to sleep — or, quick! — waken me! — quick! — I say to you that I am dead!”.

De hoax is tevens (gelijk The Balloon-Hoax) een anticipatie op de toekomst – en in die zin science fiction – waarbij de fictie waargemaakt wordt: in bv. 1963 nam de auteur Aldous Huxley, gelegen op zijn sterfbed, op de vooravond van zijn overlijden 100 microgram LSD, welk psychedelicum eveneens een hypnotisch effect heeft, uiteraard niet om zijn overlijden uit te stellen maar om trippend de dood tegemoet te treden, wellicht om alvast contact te maken met de geestenwereld en aldus eveneens het schemergebied opzoekend tussen leven en dood. Ik merk op dat het Tibetaans Dodenboek zeer populair werd in de Westerse LSD-gemeenschap waarbij LSD-goeroe Timothy Leary in 1964 het boek The Psychedelic Experience: A Manual based on the Tibetan Book of the Dead uitbracht (welk boek The Beatles inspireerden tot hun wellicht meest psychedelische song Tomorrow Never Knows en ook The Grateful Dead lijkt met die naam te verwijzen naar de typische LSD-ervaring waarin men ontwaakt na te zijn gestorven). Het laat zien dat Poe (net als met The Balloon-Hoax) niet zomaar een science fiction- of horrorverhaal schreef, maar een grensverleggende ervaring of mysterie – de overgang van leven naar dood en van de ene bewustzijnstoestand naar de andere – uitlicht die de mensheid eeuwig fascineert.

Tot slot: het verhaal heeft een interessante verwantschap met Frankenstein waarin ook wordt geëxperimenteerd met de grens tussen leven en dood (door een dode man tot leven te wekken maar daar is de suggestie dat dit mede geschiedt door middel van elektriciteit of galvanisme in plaats van magnetisme) en ook de moraal van Poe’s verhaal lijkt te zijn dat dergelijke experimenten om macht over de dood te verwerven alleen maar horror oplevert: in het geval van Poe geen afzichtelijk monster maar een afzichtelijke massa rottend lichaam.

Gast
geplaatst: vandaag om 21:51 uur

geplaatst: vandaag om 21:51 uur

Let op: In verband met copyright is het op BoekMeter.nl niet toegestaan om de inhoud van externe websites over te nemen, ook niet met bronvermelding. Je mag natuurlijk wel een link naar een externe pagina plaatsen, samen met je eigen beschrijving of eventueel de eerste alinea van de tekst. Je krijgt deze waarschuwing omdat het er op lijkt dat je een lange tekst hebt geplakt in je bericht.

* denotes required fields.

Let op! Je gebruikersnaam is voor iedereen zichtbaar, en kun je later niet meer aanpassen.

* denotes required fields.