Vineland - Thomas Pynchon (1990)

Toen Vineland in 1990 verscheen, reageerden veel lezers blijkbaar nogal teleurgesteld. De verwachtingen zullen ook wel hooggespannen zijn geweest. Pynchon die 18 jaar de nam tijd om zijn nieuwe boek te schrijven. Het meesterwerk Gravity's Rainbow om te overtreffen. Maar Vineland verschilde op een aantal punten behoorlijk van zijn voorganger, en het kreeg al snel de reputatie van een zwakke broeder in Pynchons oeuvre.

Is dat terecht? Ja en nee. 'Pynchon Light' is een term die vaak genoemd wordt bij Vineland, en eentje die ik wel snap. Vooropgesteld: het boek is onmiskenbaar Pynchon, vol met zijn klassieke thema's als jaren 60 counterculture, paranoia, macht en controle, en natuurlijk seks, drugs en rock & roll. Ook bevat het weer veel bizarre gebeurtenissen, beschreven in de mans unieke stijl.

Waar het Vineland wel aan ontbreekt, is die laag van o.a. esoterische verhandelingen, natuurkundige uiteenzettingen en de ogenschijnlijk ordeloze vertelstructuur die bijvoorbeeld Gravity's Rainbow zo kenmerkte. En over de structuur gesproken, het boek heeft zowaar een (redelijk) goed te volgen plot! Centraal staat de zoektocht van ex-hippie Zoyd Wheeler en zijn dochter Prairie naar Prairie's verdwenen moeder. Uiteraard fragmenteert dit al snel in een groot aantal subplots met allerlei bijpersonages, en is de hoofdpersoon naar goede Pynchoneske traditie grotendeels afwezig uit zijn eigen boek, maar naar het einde toe komen de meeste lijntjes weer mooi bij elkaar en wordt een en ander goed afgesloten. Ook hier een verschil met Gravity's Rainbow, waarbij ik me na afloop toch voornamelijk afvroeg wat er nou in godsnaam was gebeurd. Ook neemt Pynchon hier meer dan hij normaal doet de tijd om zijn personages uit te diepen, waardoor ze voor mij meer tot leven kwamen.

Al met al dus misschien een wat minder ambitieus boek van deze bijzondere schrijver, maar daarom wat mij betreft nog niet per se van mindere kwaliteit. Liefhebbers kunnen hem sowieso eens proberen, maar ook voor nieuwkomers is dit misschien wel een goede introductie in Pynchons werk.

Ik pakte Vineland op omdat het te boeken staat als de toegankelijkste Pynchon. Deze schrijver hanteert een dissonante schrijfstijl. Hij introduceert verscheidene personages, beschrijft buitenissige gebeurtenissen en gebruikt slang. Als lezer vond ik deze stijl niet altijd even prettig. Ik ben verder niet de grootste fan van komisch bedoelde gekkigheid; al valt het hier mee (enkel DL vond ik een ergerlijk personage) In wezen is dit een bitter en cynisch verhaal. De counter-culture van de jaren 60 is van binnenuit opgeblazen, er is verhulde repressie vanuit de veiligheidsdiensten en de overgebleven hippies zijn nostalgische randfiguren. Nixon heeft met Reagan een ideologische opvolger gekregen en ditmaal is er minder verzet. O.a. film heeft gediend als bliksemafleiding voor de opstandigheden van de jaren 60. Ik vond het fijn dat er, naast deze politieke verhandelingen, een goed te volgen familiedrama afspeelt. Het vormt een rode draad die emotie opwekt
( met name het moment dat Zoyd alleen met Prairie overblijft). Ik kan niet zeggen dat ik door dit boek een fan van Pynchon ben geworden. In tegendeel zou ik welhaast willen zeggen; hoewel ik nog nipt op een voldoende uitkom.

De nieuwe film van Paul Thomas Anderson, momenteel getiteld ‘One Battle After Another’ is, na veel speculatie hierover, inderdaad een moderne verfilming van Pynchon’s Vineland:

Paul Thomas Anderson’s One Battle After Another Test Screens, Confirmed to Be Modern Update on Vineland - thefilmstage.com

Niet direct enthousiast. Mijn favoriete regisseur maar zijn andere Pynchon-verfilming was wel duidelijk zijn minste film tot op heden.

Na het onlangs verschenen Shadow Ticket waagde ik me nog maar eens aan een ouder werk van Thomas Pynchon. Ik koos voor Vineland vanwege de onlangs uitgekomen film One Battle After Another, die een moderne herinterpretatie van Vineland is. Conclusie: het boek is zoveel beter en leuker dan de film.

Voormalig hippie Zoyd Wheeler en zijn dochter Prairie worden hun huis uit gejaagd door FBI-agent Brock Vond. Vond heeft een geschiedenis met Prairie’s moeder Frenesi en is op zoek naar de verdwenen Frenesi. Prairie denkt dat haar moeder al jaren dood is, maar komt er via via achter dat ze nog leeft. Prairie, Vond en de activistische groepering waar Frenesi in het verleden lid van was, gaan allemaal op zoek naar Frenesi, allemaal met hun eigen motieven en met allerlei bijzondere ontmoetingen tijdens deze zoektocht.

Transformatie
Dit is inmiddels de zesde Pynchon die ik lees en dit vond ik thematisch gezien misschien wel de leukste. Het boek speelt zich af in 1984 en blikt tevens ook terug op de roerige jaren 1960. Op deze manier beschrijft Pynchon de transformatie van een natie; van de vredelievende, vrije flower power van de sixties naar het repressieve tijdperk ingezet door Nixon en doorgezet door Reagan.

Ondertussen spelen de alomtegenwoordigheid van massamedia en massacommunicatie ook een grote rol, en dan met name het verslavende effect dat zoiets als televisie heeft. Dit thema (dat me ook direct deed denken aan Infinite Jest van David Foster Wallace) en de manier waarop tijdperken die mijn interesse hebben tegenover elkaar gezet worden, zorgden ervoor dat mijn nieuwsgierigheid direct gewekt werd en het boek me moeiteloos wist mee te slepen in de wonderlijke wereld die Pynchon hier neerzet.

Feestje
Want zoals ik inmiddels wel gewend ben, is ook dit boek weer heerlijk raar. Zoyd Wheeler lijkt het hoofdpersonage, maar is negentig procent van het boek totaal afwezig en er worden enorm veel zijpaden ingeslagen en bijzondere personages geïntroduceerd. Pynchon is niet makkelijk om te lezen, maar het is toch altijd weer een feestje.

Het is bij Pynchon alsof je de geschiedenis door een lachspiegel heen leest. De personages en gebeurtenissen doen karikaturaal aan, maar ondertussen voelen de relaties tussen de personen en hun verlangens en angsten levensecht aan. Zo vond ik de manier waarop Pynchon de vader-dochterrelatie tussen Zoyd en Prairie neerzet heel mooi en ondanks dat er veel te lachen valt in Vineland is de menselijke tragedie altijd voelbaar.

Verfilming
Hoe anders is dat met het bejubelde One Battle After Another. Zoveel plezier ik beleefde aan Vineland en de krachtige manier waarop de karakters neergezet zijn, zo weinig kon ik met de verfilming van dit boek. De karakters zijn oninteressant en zonder diepgang en de vertaling naar de huidige tijd zorgde ervoor dat het verhaal voor mij helemaal doodsloeg. Ik vond de film echt oersaai en als het niet de verfilming van dit geweldige boek betrof had ik hem niet uitgekeken.

Gelukkig is er in ieder geval dit originele materiaal waar we allemaal nog met volle teugen van kunnen genieten. Ik ga nu even een kleine Pynchon-pauze inlassen – zijn boeken lezen vergt veel meer energie dan andere boeken – maar het wordt maar eens tijd om eindelijk zijn geroemde meesterwerk Gravity’s Rainbow erbij te pakken. Misschien een mooi project voor 2027.

blogpost