Voyage au Bout de la Nuit - Louis-Ferdinand Céline (1932)

Als ik het Frans goed zou beheersen, was dit het boek dat ik het allerliefst zou lezen. Het schijnt vooral stilistisch waanzinnig te zijn, begrijp ik? Ik las ergens dat dat in de vertaling veel minder tot zijn recht komt, maar hoe kijken jullie daar tegenaan?

Celine zou fascistische pamfletten hebben verspeidt en de grofheid in zijn schrijven maakte hem vrij controversieel.
Ik vond het taalgebruik ook wat te plat om het ten volle kunnen waarderen. Het is nog geen 'ik Jan Cremer'.maar ik ga toch voor het meer subtielere werk.

niemand kan zo mooi schelden als Celine.

De "Reis" zorgde voor een schrijferectie bij de jonge Boon, zoveel kun je wel opmaken uit de talloze lofredes die Louis besteedde aan Célines debuut. Toen het verslag uit de geestelijke goot in 1932 onder de mensen werd gebracht, zinderde de Eerste Wereldoorlog nog na. Een "universeel" wereldbeeld bestond er amper in de literatuur, de blik van het auteurspeloton richtte zich tussen de benen (met als archetype Henry Miller). Begrijpelijk, want wat heb je aan grote idealen wanneer het gewicht van de Wereldoorlog op je rust. Hoe kon je in 1932 een pleidooi schrijven voor de "verlichte" mens, terwijl de duisternis pas gisteren de wereld overwoekerde?

Er wordt vaak op gewezen dat Céline een "nieuwe" taal creeërde, wat eerder op de luiheid attendeert van de spreker. Céline schiep helemaal geen taal uit "het niets", maar entte zijn tak op de boom van het naturalisme van Zola ("L'assommoir") of Joris-Karl Huysmans ("A rebours"). Gitzwart proza die geen spaander heel laat van maatschappelijke conventionaliteiten. Er wordt duchtig met de taalbijl in het rond gezwaaid. De mens is slecht en we zullen het geweten hebben.

Terwijl ik me onderdompelde in de roes van Célines taal, meende ik het mechanisme van de rechtste retoriek te herkennen. Waarmee ik doel op het welwillige karakter van "Reis naar het einde van de nacht": iedere nachtmerrie die een mens überhaupt kan bezitten wordt plompverloren bevestigd door het hoofdpersonage. Stel je een vrijdagavond voor waarbij je zenuwen het begeven en je diepgewortelde frustraties uitkraait over een lege stationsparking. Terwijl je voorhoofd nog nazindert van de uitgespuwde innerlijke spanningen en een eerste vlaag van schaamte zich aankondigt("Arme ik!? Is het niet arme wij?"), slaat er plotsklaps een persoon op je schouder: "Weet je, beste kerel! Je hebt gelijk!". Meer zelfs: hij kwadrateert zelfs wat jij meent dat "er allemaal verkeerd loopt". Een mens moet voorzien van een sterk hoofd om weigerachtig te staan tegenover een bevestiging van zijn vooroordelen.

"Reis naar het einde van de nacht" laat een dubbele indruk na: een hondstrouwe vriend voor de late uren, maar een verdraaid giftig boek wanneer het gedachtegoed het daglicht tegemoet treedt. Daglicht gedijt immers niet achter rolluiken, de persoon in het huis denkt immers: "kijk! hoe inktzwart" - terwijl het daglicht slechts één rolluik weg is.

"Reis naar het einde van de nacht": pijnlijk eerlijk, maar eerlijkheid gebruik je met mate.

De sombere compromisloze stijl maar toch ook de romantiek van de zwartgallige eenling is me lang bijgebleven. Grote inspirator wat dat betreft voor WF Hermans. 'Ik heb altijd gelijk' heeft veel weg van 'Voyage...'. 5*

Celine was geen inspirator voor Hermans. Zal hem vast gewaardeerd hebben, maar de grote inspirator was toch echt Schopenhauer.

Gerard Reve was natuurlijk ook licht geinspireerd op dit werk.

Ik heb Voyage au Bout de la Nuit van Céline gelezen op dringend aanraden van een vriend. Aanvankelijk was ik allesbehalve gecharmeerd van de stijl. Èrg grof wat mij betreft terwijl ik veel kan hebben. Toch, toen ik er eenmaal aan gewend was raakten bepaalde belevingen van de hoofdpersoon me wel. Met name hoe de hoofdpersoon tegen een geliefde vrouw aankijkt. De hoofdpersoon was daartoe óók in staat. Het maakt min of meer duidelijk welk gevoel onder de m.i. zwartgallige cynische toon zit... Het is alweer een tijd geleden maar de roman heeft destijds hoe dan ook indruk gemaakt.
Ik moet wel zeggen dat het mij niet gelukt is door andere boeken van Céline heen te komen en dit had weer te maken met de (grove, m.i letterlijk- en figuurlijk 'kankerende') stijl.

Omdat ik van mijn leraar frans over dit boek hoorde, heb ik mezelf ervan overtuigd dat ik zsm de franse taal moet beheersen. Dan kan ik zowel Houellebecq als Celine in hun moedertaal lezen en echt beleven. Florian Zeller is de volgende literaire komeet, pas eind 20 en nu al legendarisch.

Groot artikel van Kees Bakhuyzen in Trouw van 17 november.

Dankjewel daar ga ik iemand heel blij mee maken. Zelf vind ik het een treffend artikel.

Schitterende roman. Onder het gevloek en gevoeter ligt een prachtige emotionele lading. de vertaling is overigens heel goed.

Ik heb een poging gedaan om deze klassieker in de Engelse vertaling uit 1983 van Ralph Manheim te lezen. Ik heb een kleine 70 pagina's gelezen maar ben toen gestopt. De eerste hoofdstukken spraken mij wel aan maar op de momenten dat Celine echt van leer begon te trekken, kon ik het niet goed meer volgen.

“Those petty panics, when a whole neighborhood in pajamas would pick up candles and vanish, cackling and clucking, into the bowels of the earth to escape a peril that was almost entirely imaginary, showed up the terrifying futility of those people, who behaved by turns like frightened hens and sheepish sheep”. Misschien dat het aan de vertaling te wijten is? Helaas ben ik het Frans niet machtig maar zal de Nederlandse vertaling van Kummer eens proberen! Misschien dat ik dan tot zijn boosheid kan doordringen. Nog geen oordeel….

Celine spuwt zijn gal. En dat 500 pagina's lang. Nu ben ik aan de beurt:

Reis naar het einde van de nacht is een grauw boek, niet eens zwart maar grauw. Het beschrijft in zurige oprispingen een weerzinwekkende en lege wereld, bepaald geen lekker leesvoer dus. Ik had dan ook moeite er doorheen te komen. Ontwikkelingen zijn er nauwelijks, de stijl wordt vooral gekenmerkt door platvloerse uitdrukkingen en humor ontbreekt volledig (wat het verder uitstekende artikel dat Ingrid hierboven linkt ook beweert). Kortom, het einde van de nacht komt maar niet in zicht.

Al met al denk ik dat de Franse literatuur zo'n beetje de meest deprimerende is ter wereld: Celine heeft een knus plekje tussen de smerigheid van De Sade, het dirty realism van Zola en De Maupassant, het nihilisme van Sartre en Camus en de genadeloze analyses van Houllebecq. Het zal allemaal wel, ik ga lekker van m'n vrije dag genieten.

Zou het trouwens kunnen dat Celine op zijn beurt weer beinvloed is geweest door Moravia? Thematiek van De Onverschilligen lijkt er behoorlijk op. En dat boek is mijns inziens een stuk beter te pruimen.

het boek is natuurlijk ook geschreven in een tijdsscharnier dat er ook niet zo veel lolligs te beleven was in Europa.
Maar ik geef toe, het is (heel) lang geleden dat ik dit boek gelezen heb.

Geen slecht woord overt Camus, trouwens

Aardige vergelijking waar ik me me wel in kan vinden. Enerzijds brachten zowel Céline en Houellebecq mij in aanraking met een bepaald soort gedachtengoed dat ik, ook al wil ik het niet, herken in sommige mensen: nihilisme en in het geval van Houellebecq zwarte humor, cynisme. Het idee/gevoel dat we niet bijster veel van 'de mens' moeten en hoeven te verwachten. Maar, degene die mij met beide schrijvers in aanraking bracht meent: onder cynisme ligt gevoeligheid...

Ook daar kan ik me wel wat bij voorstellen, wat gebeurt er als een mens ondraaglijk gekwetst is?

Tegelijkertijd word ik ook treurig van dit soort boeken. Ik ken ook andere kanten van 'de mens' en zijn er wel degelijk verhalen van bijvoorbeeld mededogen. Niet alleen het zwartgallige (ook al mag ik zelf hard lachen om die zwarte humor). Uitersten prikkelen tot nadenken.

Waarbij een vrije dag een goed middel om te genieten van de goede dingen des levens.

Dat je Celine plaats in een vergelijking met Houellebecq kan ik nog begrijpen maar om Sartre en Camus daarbij te zetten vind ik wat overdreven.

Tuurlijk speelt het nihilisme een rol maar waar de eerste twee dit door dialogen proberen te verkondigen doen de laatste twee dit door een diepere diepgang van de mens ten toon te spreiden en hierdoor wat (veel) subtieler te werk gaan.

Nihilisme = Oblomov en daar komen deze eerste twee grof gebekte schrijvers niet aan toe

O.k. schrap Camus... had ik beter moeten quoten
Sartre tsja ... kom ik niet doorheen
Oblomov moet ik nog lezen

Met 'je' bedoelde ik eigenlijk eRCee maar had niet een quote neer gezet.

Het is ook niet perse een vergelijking. Meer een opsomming om het zwartgallige karakter van de franse literatuur te laten zien.
Daarnaast denk ik dat het existentialisme wel beinvloedt is door Celine. Zie ook het artikel dat Ingrid al linkte, waarin dit expliciet wordt gezegd.
(Overigens ben ik het met je eens dat zowel Sartre als Camus maar vooral die laatste, het allemaal wat subtieler doen en ook diepgaander.)


De eerste officiele nihilist was natuurlijk Bazarov, de romanfiguur uit Vaders en Zonen.

Makkelijk, als andere je mening al voor je hebben opgeschreven

Humor ontbreekt volledig? Ik heb me nu juist ontzettend vermaakt met dit boek. Het geweeklaag van de verteller is bij vlagen al zeer amusant, maar het allergrappigste vond ik dat werkelijk iédereen die Céline tegen komt op de zelfde klagerig-filosofische manier tegen de wereld aan kijkt. Zo ontvouwt Céline een hele eigen wereld die alleen in een boek zou kunnen bestaan.

En dat is waar de hele literatuur om gaat, een schrijver heeft een aantal blanco velletjes en van daaruit heeft hij de vrijheid de wereld neer te zetten zoals hij dat wil. De absurde manier waarin Céline een wereld beschrijft die werkelijk op geen enkele manier deugt, is heerlijk om te lezen. En ik dat vind dat niet omdat ik een naar herkenning zoekende misantroop ben, maar omdat Céline zijn beschrijvingen zó over de top trekt dat het me haast onmogelijk lijkt om dit boek als een serieuze Schopenhauer-achtige aanklacht te zien. Céline gebruikt zijn misantropie om een sfeer te schetsen, niet om de superioriteit van zijn persoonlijkheid door te drukken. Dat is althans hoe ik dit boek beleef, en dat is waarom ik zoveel sympathie voor de ik-persoon opbreng.

Ik heb dit boek haast aan één ruk door uitgelezen en toen ik het uit had dacht ik: dit is pas een boek. Een boek, zoals het idee dat je je voorstelt bij een goed boek als je een jaar of twaalf bent en buiten Carry Slee totaal nog geen literaire bagage hebt. Het verhaal is boeiend, bijtend, afwisselend en grappig. Ik dacht na ieder beschreven avontuur: nu zal het boek toch zeker wel een inzinking krijgen, dit niveau zal Céline toch niet kunnen vasthouden. Maar de inzinking kwam niet, en het boek boeide tot het einde. Vijf sterren en een hoge notering in mijn top 10.

Wat heet gewaardeerd, Hermans herlas dit boek ieder jaar.

550 pagina’s lange polemiek over hoe rot het bestaan wel niet is. Oplossingen, verzachtende middelen; voor Céline bestaan ze niet, wat dit misschien wel het meest verontrustende boek maakt dat ik ooit las. Toch snap ik de link met Sarte en Camus maar ten dele. Zo compromisloos als Céline is, zijn zij (terecht denk ik) niet, en bieden altijd nog wel antwoorden en hoop. Ook gaan zij dieper als het gaat om het zoeken naar verklaringen, met het gedachtegoed van het existentialisme als gereedschap. Céline slaat de lezer louter in het gezicht met zijn standpunt dat het bestaan onoverkomelijke ellende is. À la Nietzsche geen argumentatie, maar pure retoriek om de lezer zo murw te beuken dat deze niet anders kan dan hem geloven. Het moet gezegd, Céline’s talent is indrukwekkend. In de beste delen van het boek, de slagvelden van WO I, Afrika en New York, volgt alinea op alinea die ik direct herlas, zo scherp en toch ook humoristisch zijn Céline observaties.

In Reis lees ik niet eens zo zeer een haat tegen de mensen, of bepaalde sociale klassen (waar ik een beetje beducht voor was), als wel tegen het bestaan. We zitten allemaal in hetzelfde schuitje, de enige manier te ontsnappen aan de intrinsieke ellende van het bestaan is oogkleppen op te zetten en ons over te geven aan de afleidingen van het leven. Voor Céline is dat, met stip op 1, seks en op 2 de cinema. Maar met name dat eerste; de mens is een dier dat enkel zijn instincten kan volgen. Tot mijn verrassing wordt hier niets verhullend over geschreven, veel teksten uit Reis zou ik pas ver na WO II verwachten. Alleen al door de moderne, compromisloze schrijfstijl terecht opgenomen in de canon van 20e eeuwse literatuur, met slechts die kleine ‘maar’ die voorkomt dat ik het boek de volle score geef.

Voor de compleetheid van wie het allemaal een meesterlijk boek vindt, Stef Bos loopt er mee weg. Ik dacht, ik zeg het even.

Charles Bukowski werd absoluut door Céline beïnvloed trouwens. In Pulp voert hij een privédectective op, die Céline probeert te vinden. Hij schijnt namelijk nog te leven en rond te hangen in boekenzaken in de Verenigde Staten. Ik verzin het ook niet.

Overigens, mijn leraar Nederlands raadde me aan het begin van vorig schooljaar dit boek aan, omdat ik Bukowski geweldig vind. Toen ik hem met een grote grijns vertelde dat ik hem al gelezen had, was zijn gezicht van verbazing werkelijk onbetaalbaar.

Als ik de tijd vind, ga ik deze trouwens zeker nog herlezen!

Een grauw boek waarin weinig te lachen valt, wat soms juist dan wel weer grappig kan zijn. Hiervoor had ik net het oeuvre van Houellebecq gelezen en daardoor kwam dit boek bij mij ongetwijfeld minder hard aan dan bij de gemeenschap in 1932. Waar Houellebecq zijn misantropie jegens de mensheid analyseert en verklaart, doet Céline vooral observeren en constateren. Zelf wil ik graag van begrijpen hoe slecht er tegen de mensheid aangekeken kan worden en hoe hopeloos een mensenleven nu eigenlijk kan worden beschouwd . Vandaar dat ik me nu maar eens ga storten in Camus en Sartre; ik hoop het daarin meer te vinden dan in De Reis.

Herlezen. Zo'n dertig jaar na datum. Of toch bijna.

Dat zegt dus wel al voldoende hoe ik over het boek denk. Vreemd genoeg waren er mij niet zo veel details bijgebleven. Het razen, het tieren, het hels tekeer gaan aan een heel hoog tempo en een beklijvend relaas van de gruwel uit 'de grote oorlog'. dat herinnerde ik me wel min of meer, maar de rest (gelukkig) niet.

Ik wist dus niet meer helmaal wat er ging komen en ik moet zeggen dat er wel een (piepklein) beetje glans van af is. Zo is de taal bijwijlen meesterlijk, maar het boek in zijn geheel is misschien toch net iets te lang.
Dat komt natuurlijk ook omdat al de ellende zich vooraan in het boek concentreert. Daarna komt het niet echt meer goed met Ferdinand. Die eerste helft is gewoon veel sterker, want daarna is het aanmodderen. Nasleep van wat daar allemaal is misgelopen.

Het valt me ook wel op dat de misantroop Céline vooral zichzelf een misselijk sujet vindt: een lafaard die bij het minste gevaar of erger nog, de minste dreiging van geluk de biezen pakt en zo ver mogelijk wegvlucht.

Trots is hij daar niet op. Met tederheid denkt hij terug aan zijn Molly en kan hij ontroerd worden door het gezicht van een kind. Het zijn bloemen die bloeien op de mestvaalt.

Dat Bukowski hier mee wegloopt, kan ik qua zinsbouw wel zien. Dansende, voortjakkerende zinnen die je de lust geven ze luid voor te lezen aan de (geïrriteerde) mensen die net in je omgeving vertoeven.

Misselijk mannetje. wereldschrijver, wereldliteratuur.

ik heb me er niet doorheen kunnen worstelen. Waarschijnlijk is literatuur niet echt iets voor mij.

Een goed boek moet kunnen boeien. Stoppen met lezen is lastig en zodra de mogelijkheid zich voordoet begin je weer. Bij dit boek was het toch niet echt het geval.

Dat soort literatuur is er ook wel hoor. Geef de moed niet op.