menu

This Changes Everything: Capitalism vs. the Climat - Naomi Klein (2014)

Alternatieve titel: No Time: Verander Nu, voor het Klimaat Alles Verandert

mijn stem
3,33 (6)
6 stemmen

Engels
Ideeƫnliteratuur

576 pagina's
Eerste druk: Simon & Schuster, New York (Verenigde Staten)

Klimaatverandering is al tijden een veelbesproken onderwerp. Aan de ene kant staan milieuactivisten die de wereld proberen te waarschuwen voor de gevolgen van temperatuurstijging, terwijl aan de andere kant geluiden klinken die deze uitspraken ontkennen. Deze ontkenning stamt volgens schrijver en sociaal activiste Naomi Klein uit onwil om de situatie te veranderen. In een wereld die draait om het kapitalisme moeten eerst de achterliggende sociale, economische en politieke ideologieën veranderen voordat we de natuur kunnen verbeteren. We zijn nu echter aangekomen in wat Klein 'Decade Zero' noemt: een tijd waarin we moeten besluiten of we het roer rigoureus omgooien en we onze behandeling van de natuur aanpassen, of dat we zo verdergaan en moeten leren leven met de bijbehorende temperatuurstijging, en alle natuurrampen die deze teweegbrengt.

zoeken in:
avatar van liv2
liv2 (crew)
Wereldwijde release op 16 september


This Changes Everything - thischangeseverything.org

avatar van eRCee
Dit mag dan niet zo wereldschokkend klinken als haar vorige boek, maar het blijft wél Naomi Klein natuurlijk. Benieuwd!


avatar van eRCee
Tegenlicht volgde Naomi Klein bij haar campagne rond dit boek. Een dubbelportret met Thomas Piketty: twee intellectuele supersterren en katalysatoren van verandering: Red de mens.

avatar van mjk87
2,0
Nu ben ik meestal niet zo van het bespreken van twee recensies tegelijk, of er moet echt een goede reden voor zijn; zo een reden had ik na het lezen van No Time (vreemde Nederlandse titel) van Naomi Klein en Dit Kan Niet Waar Zijn van Luyendijk. Dezelfde recensie heb ik ook bij beide boeken geplaatst.

Beide boeken komen van een journalist en beide gaan in tegen de excessen van het kapitalisme, maar verder verschillen zowel auteurs als boeken nogal. Naomi Klein presenteert zichzelf als journalist maar is vooral aan activist die weliswaar twee bestsellers schreef en los oogstte, maar ook altijd met een bepaalde vooringenomenheid te werk gaat: kapitalisme is fout, de temperatuurstijging is de schuld van CO2 en dat is dan weer de schuld van kapitalisme. Hier blijft ze bij, waardoor op punten het boek niet zo sterk is als had kunnen zijn. Op wat bronverwijzingen na gaat Klein nergens in op de relatie tussen CO2 en klimaatverandering, maar gaat ze nog enkel in op de verslaving aan fossiele brandstoffen en milieuvervuiling. Maar analyses hoe dit zo komt, dat geeft ze nergens. Nu is dat haar vak ook niet, maar dan moet je je boek anders verwerken. Overigens noemt ze tegen het eind wel meer nadelen van CO2, maar het zeurderige toontje raakt ze niet meer kwijt. Daarnaast is haar opbouw niet altijd even goed, anders dan in De Shock-Doctrine die goed de chronologie wist te gebruiken. Ze kampt nu met hetzelfde euvel als in No Logo waarbij ook halverwege de sjeu er wel uit was en er weinig nieuws meer kwam. Tegen het eind mis je ook een echte conclusie op het geheel of een goed afsluitend deel.

Luyendijk gaat echter anders te werk. Hij is in de eerste plaats een antropoloog (zo noemt hij zichzelf ook) en gaat redelijk onbevooroordeeld te werk. Hij leest zijn literatuur en gaandeweg in zijn tijd dat hij in Londen zat komen er voor hem mee vragen bij, omdat hij of die richting in wordt geduwd of omdat hij genoeg antwoorden op de andere vlakken heeft. Die volgorde houdt Luyendijk ook aan waardoor het boek zich blijft ontwikkelen, nauwelijks in herhaling valt en ook glashelder is. Daarnaast is Luyendijk een goed observeerder, zoals hij al bewees met zijn eerder boeken over zijn tijd in het Midden-Oosten: hij ziet wat gezien moet worden en. In zijn 200 bladzijden weet hij meer te zeggen dan Klein in een boek dat zeker vier keer zo dik is. Kleins boek had sowieso een stuk korter gekund. Steevast zoomt ze op de verkeerde punten in, van die banale zaken die binnen het plaatje als geheel wel passen, maar waar ze te veel op uitwijdt en lang niet altijd interessant is. Denk aan hele stukken over natives waar ze maar bij terug blijft komen en als ze vervolgens verder gaat met haar zwangerschappen was ze me eigenlijk kwijt.

Nu is het wel zo dat Klein verder vrij verhelderend het één en ander neer weet te zetten. Haar analyses van het gedrag van mensen en het trekken van verbanden tussen markt en politiek zijn over het algemeen sterk. Haar bronnenapparaat is keurig op orde en ze zegt genoeg zinnige dingen en toont genoeg aan. Anderzijds is ze zo gefixeerd tegen het kapitalisme dat ze lijkt te vergeten dat het maar een systeem is, geen veelogig monster dat uit zichzelf bestaat. Het is niet het kapitalisme dat fout is, maar de mensen die dat systeem maken. Een beter milieu begint immers bij jezelf? Dan begrijpt Luyendijk dat stukken beter die veel genuanceerder kijkt, zijn blik openhoudt en pas op het eind voorzichtig met conclusies komt. Verrassend –of juist niet- is dat beide auteurs met dezelfde conclusie komen: het systeem moet anders. Luyendijk ziet namelijk wel degelijk ook een systeem, zij het als een ongeorganiseerde boel waar niemand elkaar controleert, maar achter een nette façade lijkt het al heel wat. Mulisch beschreef die Gouden Muur als eens prachtig in zijn Ontdekking van de Hemel.

Niet dat Luyendijks boek perfect is. Veel Engelse citaten van de geïnterviewden worden letterlijk en in de originele taal geplaatst, maar vervolgens wordt dat nog als zinnetje erachteraan vertaald. Je mag van je lezerspubliek (zeker bij dit boek) verwachten dat ze het Engels beheersen. Ook het consequente gebruik van cliffhangers vind ik vrij storend. Wel zijn de grapjes leuk (Luyendijk houdt ervan mopjes van zijn ‘personages’ te plaatsen) en vooral is het verrassend hoe helder de bankiers kunnen uitleggen. En allemaal gebruiken ze vergelijkingen en metaforen om dit te verduidelijken, zonder uitzondering. Zo ver zijn ze nog niet van de wereld af dus. En dat is het grote verschil tussen beide boeken. Luyendijk beschrijft mensen in al zijn eerlijkheid en weet zijn punt te maken, Klein ziet alleen een kwaadaardig systeem en weet eigenlijk nergens echt haar punt te maken.

No Time: 2,0*
Dit Kan Niet Waar Zijn: 4,0*

avatar van Animosh
mjk87 schreef:
kapitalisme is fout, de temperatuurstijging is de schuld van CO2 en dat is dan weer de schuld van kapitalisme.

Ik heb het boek niet gelezen en weet dus niet welke termen zij precies gebruikt, maar op basis van wat ik over haar en haar boeken heb gelezen is het niet kapitalisme maar een bepaalde vorm van kapitalisme waar ze problemen mee heeft: laissez-faire capitalisme / neoliberalisme. Klein streeft geen communisme na, maar een (groen)links/socialistisch kapitalisme. Of heb ik dat verkeerd begrepen?

Het is niet het kapitalisme dat fout is, maar de mensen die dat systeem maken. Een beter milieu begint immers bij jezelf?

Hmja, maar mensen zijn geen eilanden: mensen leven in een context die hun gedrag aanzienlijk vormt en beïnvloedt, en als die context slecht gedrag bevordert is dat dus een groot probleem.

Of, om het te concretiseren naar de stelling van Klein: als neoliberaal kapitalisme gedrag bevordert dat de opwarming van de aarde veroorzaakt, en als het - gegeven de natuur van de mens - zeer onwaarschijnlijk is dat mensen hun gedrag voldoende zullen veranderen binnen dat systeem, en als de opwarming van de aarde een gigantisch probleem is, en het veranderen van gedrag de enige manier is om de opwarming van de aarde in toom te houden, dan is dat een goede reden om dat systeem te veranderen. Toch?

Je kunt uiteraard bij ieder van die stellingen vraagtekens zetten. Zit het probleem hem echt in neoliberaal kapitalisme in plaats van, laten we zeggen, de langetermijnblindheid en hebzucht van de mens? Is de opwarming van de aarde echt zo'n gigantisch probleem? Is er geen wetenschappelijke/technologische in plaats van een politieke oplossing? Maar misschien heeft ze die vragen in haar boek behandeld.

Wat ik het meest ironische aan dit boek vind is trouwens dat ze hierin precies lijkt te doen wat ze anderen in The Shock Doctrine verweet: een ramp gebruiken om jouw idealen aan anderen op te dringen.

avatar van mjk87
2,0
Animosh schreef:
Klein streeft geen communisme na, maar een (groen)links/socialistisch kapitalisme. Of heb ik dat verkeerd begrepen?


Klopt, en ik heb de vertaling gelezen, en daar werd enkel de alomvattende term kapitalisme gebruikt. Nu is zij inderdaad niet per definitie tegen elke vorm van, maar als je één boosdoener moet pakken, dan kan je die term wel gebruiken.Overigens noemt ze nog wel dat de communistische landen er net zo een zooitje van maakten, zo niet erger, maar meer dan een alinea is dat eigenlijk niet, Dat vooral stoorde me, dat het zodanig gericht was tegen kapitalisme en multinationals en alles wat socialistisch moet zijn met een voetnoot er af komt.

Of, om het te concretiseren naar de stelling van Klein: als neoliberaal kapitalisme gedrag bevordert dat de opwarming van de aarde veroorzaakt, en als het - gegeven de natuur van de mens - zeer onwaarschijnlijk is dat mensen hun gedrag voldoende zullen veranderen binnen dat systeem, en als de opwarming van de aarde een gigantisch probleem is, en het veranderen van gedrag de enige manier is om de opwarming van de aarde in toom te houden, dan is dat een goede reden om dat systeem te veranderen. Toch?


Absoluut zou het systeem moeten worden veranderd. Maar wie gaat dat doen? De aandeelhouders willen geld. De CEO wil tevreden aandeelhouders. De gemiddelde burger wil zijn baan, pensioen en vakantie. En de politicus genoeg stemmen bij de volgende verkiezing. Alleen wat ik zojuist zeg, daar hoor je Klein nauwelijks over. Met echte oplossingen komt ze niet. Wel heeft ze een groot deel geschreven over burgers en organisaties (vooral de natives) die het één en ander tegenhouden aan olieboringen et cetera. Maar ook daar blijft het bij aanstippen en mis ik iets. Het is ook niet dat ik het per se eens of oneens ben, het boek mist gewoon een aantal essentiële punten. Daar vooral op is mijn score ook gebaseerd. Het is wel het sterkste deel uit haar boek, dat binnen het systeem dit vrij lastig is vanwege die vele haken en ogen. Maar of het systeem de oorzaak is en veranderd moet worden? Eerder een omslag bij de mensen, zodat zij zich ook als activist gaan gedragen. Het mooie van kapitalisme is wel, uiteindelijk volgen ze de markt, en als die groen en socialistisch wil...

Wat ik het meest ironische aan dit boek vind is trouwens dat ze hierin precies lijkt te doen wat ze anderen in The Shock Doctrine verweet: een ramp gebruiken om jouw idealen aan anderen op te dringen.


Pin me er niet op vast, maar ik geloof dat ze dit zelf ook genoemd heeft nog ja.

avatar van eRCee
mjk87 schreef:
[...] maar ook altijd met een bepaalde vooringenomenheid te werk gaat: kapitalisme is fout, de temperatuurstijging is de schuld van CO2 en dat is dan weer de schuld van kapitalisme.

Klein heeft natuurlijk een aantal premisses. Die over de relatie tussen temperatuurstijging en CO2 uitstoot deelt ze met de overgrote meerderheid van de wetenschappers op dit gebied, zoals bijvoorbeeld blijkt uit het ICPP Fifth Assesment rapport uit 2014:

"Anthropogenic greenhouse gas emissions have increased since the pre-industrial era, driven largely by economic and population growth, and are now higher than ever. This has led to atmospheric concentrations of carbon dioxide, methane and nitrous oxide that are unprecedented in at least the last 800,000 years. Their effects, together with those of other anthropogenic drivers, have been detected throughout the climate system and are extremely likely to have been the dominant cause of the observed warming since the mid-20th century."

Ik begrijp niet hoe je dan vervolgens een niet-wetenschappelijke auteur kan beschuldigen van vooringenomenheid als ze dit als uitgangspunt neemt.

Verder zou je moeten weten dat Klein niet zozeer kapitalisme maar een bepaalde vorm daarvan, namelijk het neoliberalisme, op de korrel neemt. De redenen hiervoor heeft ze in The Shock Doctrine mijns inziens afdoende onderbouwt en het lijkt me on-fair om dat elk boek opnieuw van haar te vragen.

Het is niet het kapitalisme dat fout is, maar de mensen die dat systeem maken.

Hoewel een dergelijke stelling natuurlijk op zich waar is, lijkt het me als redenering toch onjuist. Je ziet het argument bijvoorbeeld ook opduiken in de wapendiscussies in Amerika; "guns don't kill people, people kill people". (Waar niemand het mee oneens is, maar je moet er voor de volledigheid wel achteraan denken "... with guns".)
Even zwart-wit gezegd: het is natuurlijk best mogelijk dat er een systeem bestaat op dit moment dat fout gedrag van mensen stimuleert en versterkt, en goed gedrag in de weg zit. Het systeem is dan wel degelijk (mede)oorzaak van het gedrag van mensen. Wil je daadwerkelijk iets veranderen dan zal je in plaats van naar de mensen en hun gedrag te wijzen toch tenminste simultaan ook het systeem moeten omvormen.

Tenslotte: je zegt dat ze niet met echte oplossingen komt, maar wellicht helpt het als je de Tegenlicht-aflevering waar ik hierboven een link van heb geplaatst bekijkt. Klein ziet zichzelf als onderdeel van een beweging die tot verandering moet leiden en ze probeert met haar boeken die beweging te versterken en verder te helpen.

avatar van eRCee
Animosh schreef:
Wat ik het meest ironische aan dit boek vind is trouwens dat ze hierin precies lijkt te doen wat ze anderen in The Shock Doctrine verweet: een ramp gebruiken om jouw idealen aan anderen op te dringen.

Er blijft natuurlijk een levensgroot verschil zitten tussen andere mensen proberen te overtuigen van jouw idealen om ze vervolgens via democratische weg verwezenlijkt te krijgen, ook als je daarvoor een ramp als aanleiding gebruikt (een langzame, in zekere zin stille ramp ook nog), of dat je on on- of zelfs anti-democratische wijze je ideeën aan een land oplegt dat op dat moment kampt met een economische, politieke of natuurlijke catastrofe.

avatar van mjk87
2,0
eRCee schreef:
Ik begrijp niet hoe je dan vervolgens een niet-wetenschappelijke auteur kan beschuldigen van vooringenomenheid als ze dit als uitgangspunt neemt.


Het is de vooringenomenheid tegen kapitalisme (of die bepaalde vorm dan) waar ik tegen ben, niet de vooringenomenheid dat CO2 de schuld is van de klimaatopwarming. Ik vind alleen wel, als je het hele boek alleen praat over CO2 en milieuproblemen, dat je dan wel iets meer mag opschrijven over die wetenschappers. Nu wordt het echt in een alinea afgewerkt. Desnoods laat je een co-auteur het een en ander opschrijven als je er zelf te weinig van weet.

Verder zou je moeten weten dat Klein niet zozeer kapitalisme maar een bepaalde vorm daarvan, namelijk het neoliberalisme, op de korrel neemt. De redenen hiervoor heeft ze in The Shock Doctrine mijns inziens afdoende onderbouwt en het lijkt me on-fair om dat elk boek opnieuw van haar te vragen.


Vooropgesteld vond ik dat boek zeer interessant leesvoer, maar zij bracht het alsof de superkapitalisten expres, over de rug van anderen en met het volle verstand hun beleid proberen door te drukken, en daar zelfs een shock voor willen veroorzaken, in plaats van dit enkel te gebruiken als dat voorkomt. Dat ging me nu net wel iets te ver. En een shock gebruiken voor je eigen gewin is niet zozeer iets van superkapitalisme maar zelfs vrij menselijk.

Wil je daadwerkelijk iets veranderen dan zal je in plaats van naar de mensen en hun gedrag te wijzen toch tenminste simultaan ook het systeem moeten omvormen.


Absoluut, maar je moet reëel blijven. Zonder omvorming van de mens ga je het systeem nooit veranderen. Het gekke is, Klein noemt dit af en toe wel, maar vergeet dat de normale mens ook gewoon zijn vakantie wil houden, zijn pensioen wil zien groeien en met de auto naar het werk wil gaan, en het liefst niet te duur, althans, niet duurder dan de buurman dat doet. Dat vergeet ze in het hele boek gemakshalve (op te schrijven). Dat achter dat systeem de mens staat die ook zijn behoeften heeft, en dat systeem komt daaruit voort.

avatar van eRCee
mjk87 schreef:
Absoluut, maar je moet reëel blijven. Zonder omvorming van de mens ga je het systeem nooit veranderen. Het gekke is, Klein noemt dit af en toe wel, maar vergeet dat de normale mens ook gewoon zijn vakantie wil houden, zijn pensioen wil zien groeien en met de auto naar het werk wil gaan, en het liefst niet te duur, althans, niet duurder dan de buurman dat doet. Dat vergeet ze in het hele boek gemakshalve (op te schrijven). Dat achter dat systeem de mens staat die ook zijn behoeften heeft, en dat systeem komt daaruit voort.

Nog los van of dat waar is (volgens mij een nogal rechts paradigma waarin mensen hun portemonnee belangrijker zouden vinden dan wat ook, terwijl de opkomst van duurzame producten toch echt anders bewijst), maar er zijn ook genoeg vormen van duurzaam handelen die ook economisch gewoon gunstig zijn, in elk geval op langere termijn, voor producent, klant en het milieu. Bijvoorbeeld volgens het principe van Cradle to cradle, zoals deze wijk: http://www.park2020.com/. De mogelijkheden zijn er al, alleen hebben bedrijven die groot en machtig zijn geworden geen belang bij de toepassing van deze in alle opzichten gunstigere manier van leven. De markt is geen ongeschreven blad. Er moet dus gestuurd worden en gekneed, met een bepaalde visie. Van mensen.

avatar van Animosh
mjk87 schreef:
Absoluut zou het systeem moeten worden veranderd. Maar wie gaat dat doen?

Klein zet toch vooral in op de politiek? Meer reguleringen, een grotere overheid? Nationalisering van nutsbedrijven? Weg met de subsidies voor de olie- en gasindustrie, lang leve subsidies voor groene energie? En op burgers die de politiek onder druk moeten zetten om veranderingen door te voeren?

Maar of het systeem de oorzaak is en veranderd moet worden? Eerder een omslag bij de mensen, zodat zij zich ook als activist gaan gedragen. Het mooie van kapitalisme is wel, uiteindelijk volgen ze de markt, en als die groen en socialistisch wil...

Het zou uiteraard prettig zijn als mensen de ernst van de situatie zouden inzien en op basis daarvan hun verantwoordelijkheid zouden nemen om klimaatverandering in toom te houden, maar ten eerste is dat niet realistisch (consumenten houden zich niet (voldoende) met de lange termijn bezig, politici houden zich bezig met de volgende verkiezingen, bedrijven houden zich - aangevoerd door aandeelhouders - bezig met kortetermijnwinsten) en ten tweede komt dat waarschijnlijk niet snel genoeg. Om de temperatuurstijging onder een bepaald aantal graden te houden - zonder dat tipping points worden getriggerd - moet met veel urgentie worden gehandeld, en als je dat aan mensen zelf overlaat gaat dat niet op tijd gebeuren.

Maar ik zie ook geen makkelijke oplossingen, hoor. Klein kan het gelijk volledig aan haar kant hebben, maar de hervormingen die zij aanbeveelt zijn momenteel politiek gewoon niet haalbaar. Mijn hoop ligt bij technologie en wetenschap, want van consumenten, politici en bedrijven verwacht ik geen heil.

mjk87 schreef:
Zonder omvorming van de mens ga je het systeem nooit veranderen.

Dat is een mooie samenvatting van het dilemma. Het systeem is problematisch, maar je hebt mensen binnen dat systeem nodig om het systeem te veranderen. Hoe krijg je dat voor elkaar? Moeilijk.

eRCee schreef:
Er blijft natuurlijk een levensgroot verschil zitten tussen andere mensen proberen te overtuigen van jouw idealen om ze vervolgens via democratische weg verwezenlijkt te krijgen (...) of dat je op on- of zelfs anti-democratische wijze je ideeën aan een land oplegt dat op dat moment kampt met een economische, politieke of natuurlijke catastrofe.

Daar heb je uiteraard gelijk in. De machtspositie en methodes van de partijen zijn volstrekt verschillend.

avatar van Animosh
eRCee schreef:
volgens mij een nogal rechts paradigma waarin mensen hun portemonnee belangrijker zouden vinden dan wat ook, terwijl de opkomst van duurzame producten toch echt anders bewijst

Ik waardeer je idealisme, maar dat vind ik toch een enigszins naïeve redenering. Ja, de markt voor duurzame producten groeit, maar de grootte van die markt is nog steeds marginaal in vergelijking met de reguliere (niet-duurzame) producten en de groei van de markt is veel te traag om een oplossing te kunnen bieden. Nee, mensen vinden niet alleen hun portemonnee (en hun gemak, zoals het eten van vlees en autorijden) belangrijk, maar reken maar dat ze er een hoop waarde aan hechten.

maar er zijn ook genoeg vormen van duurzaam handelen die ook economisch gewoon gunstig zijn, in elk geval op langere termijn, voor producent, klant en het milieu.

Ja, maar wie houdt zich bezig met de lange termijn? Op de korte termijn zijn ze economisch ongunstig, en dat is waar consumenten, producten en politici zich op de eerste plaats mee bezig houden, zeker als het economisch niet goed gaat. Er komt waarschijnlijk pas animo voor een paradigmawisseling als de gevolgen van klimaatverandering zichtbaar worden. Maar dan is het wellicht al te laat.

avatar van mjk87
2,0
Animosh schreef:

Klein zet toch vooral in op de politiek? Meer reguleringen, een grotere overheid? Nationalisering van nutsbedrijven? Weg met de subsidies voor de olie- en gasindustrie, lang leve subsidies voor groene energie? En op burgers die de politiek onder druk moeten zetten om veranderingen door te voeren?


Klopt, en ze zegt ook gelijk dat er bepaalde plekken zijn waar dit al gebeurd is, waar activisme steeds sterker wordt, maar net zo goed dat het ook op nog meer plekken vrij lastig zo niet onmogelijk is, door lobby's en machtspolitiek. Dat is dan ook veruit het sterkste punt in het boek.

avatar van eRCee
Animosh schreef:
Ik waardeer je idealisme, maar dat vind ik toch een enigszins naïeve redenering. Ja, de markt voor duurzame producten groeit, maar de grootte van die markt is nog steeds marginaal in vergelijking met de reguliere (niet-duurzame) producten en de groei van de markt is veel te traag om een oplossing te kunnen bieden.

Dat klopt, maar dat ligt er volgens mij niet aan dat mensen niet bereid zijn iets meer te betalen voor een beter product, maar dat er nog een gebrek is aan brede beschikbaarheid van dergelijke producten. Ik heb afgelopen week een nieuwe fiets gekocht, en als er in de fietsenhandel naast de reguliere fietsen een pure 'Cradle to cradle' fiets zou staan die wellicht nu 100 euro duurder is en die je over 5 jaar weer in kan leveren waarbij je 50 euro meer terugkrijgt dan bij een normale fiets, niet alleen ik maar heel veel mensen zouden daar dan voor kiezen.

Het is dus zaak voor de grootste durfkapitalist uit de geschiedenis, de overheid (aldus Rutger Bregman), om dit soort ontwikkelingen te stimuleren en de grote bedrijven die vooruitgang uit hun eigen belang proberen te vertragen aan te pakken.

Ja, maar wie houdt zich bezig met de lange termijn? Op de korte termijn zijn ze economisch ongunstig, en dat is waar consumenten, producten en politici zich op de eerste plaats mee bezig houden, zeker als het economisch niet goed gaat. Er komt waarschijnlijk pas animo voor een paradigmawisseling als de gevolgen van klimaatverandering zichtbaar worden. Maar dan is het wellicht al te laat.

Nee. Elk bedrijf denkt aan de lange termijn. Je zou echt dat project waar ik een link van plaats moeten bekijken. In deze voor aannemers moeilijke tijden is een volledig Cradle-to-cradle bedrijvenwijk ontwikkelt (alles al vol en ook de nieuw geplande aanbouw is al volledig gereserveerd). De bedrijven die bij de bouw betrokken waren blijven eigenaar van hun eigen product. Dit drukt de kostprijs nu, maar representeert wel een kapitaal in grondstoffen voor de toekomst. Bij afschrijving van de gebouwen, zeg over 30 jaar, komen de grondstoffen weer vrij.
En dit is maar één voorbeeld, maar er zijn er echt veel meer. Alleen ligt de snelheid van deze ontwikkeling nu in handen van individuen en hun enthousiasme.

avatar van Animosh
mjk87 schreef:
Klopt, en ze zegt ook gelijk dat er bepaalde plekken zijn waar dit al gebeurd is, waar activisme steeds sterker wordt, maar net zo goed dat het ook op nog meer plekken vrij lastig zo niet onmogelijk is, door lobby's en machtspolitiek. Dat is dan ook veruit het sterkste punt in het boek.

Ja, het ironische van dit soort boeken is dat terwijl hun doel is om activisme aan te moedigen je er als lezer vaak eerder moedeloos van wordt: je staat machteloos tegenover de gevestigde machten.

Dat geldt volgens mij ook voor het boek van Luyendijk: hij signaleert haarscherp wat er misgaat in de financiële sector en welke structuren daaraan bijdragen. Maar die veranderen is ontzettend complex.

Wat dat betreft is dat beroemde citaat zo gek nog niet: "scratch the surface of most cynics and you find a frustrated idealist". Idealen zijn vaak zo moeilijk te realiseren dat je er cynisch van wordt.

avatar van Animosh
eRCee schreef:
Dat klopt, maar dat ligt er volgens mij niet aan dat mensen niet bereid zijn iets meer te betalen voor een beter product, maar dat er nog een gebrek is aan brede beschikbaarheid van dergelijke producten.

Deels, zeker. Maar anderzijds is de beschikbaarheid van dergelijke producten deels zo beperkt omdat er zo weinig vraag naar is. En in sommige gevallen (zoals vleesvervangers) is het aanbod tegenwoordig behoorlijk ruim. Maar desondanks zijn vegetariërs nog steeds ruimschoots in de minderheid.

Het is dus zaak voor de grootste durfkapitalist uit de geschiedenis, de overheid (aldus Rutger Bregman), om dit soort ontwikkelingen te stimuleren

Dan moet de overheid wel eerst durf krijgen. Op dit moment is dat electoraal volstrekt onhaalbaar. De enige partijen die veel aandacht besteden aan klimaatverandering, GroenLinks en de Partij voor de Dieren, opereren aan de marges van de politieke invloed. In een land dat internationaal amper invloed heeft.

en de grote bedrijven die vooruitgang uit hun eigen belang proberen te vertragen aan te pakken.

Graag, maar op dit moment krijgen ze subsidies.

Alleen ligt de snelheid van deze ontwikkeling nu in handen van individuen en hun enthousiasme.

Ik geloof best dat er projecten zijn waarin idealen en welbegrepen eigenbelang samenvallen, maar ten eerste vraag ik me af hoe groot dat gebied is en ten tweede twijfel ik aan de bereidheid van (een groot aantal) mensen om voor zulke nieuwe initiatieven te kiezen in plaats van voor de status quo.

Maar volgens mij vervullen we nu een beetje de klassieke rollen van optimist en pessimist: jij benadrukt de stappen in de goede richting, ik benadruk dat we nog maar net vertrokken zijn en het bereiken van de eindbestemming met vele belemmeringen en valkuilen omgeven is - en te traag verloopt.

avatar van eRCee
Ik snap het belang alleen niet zo goed om de pessimist uit te hangen, vooral publiekelijk. Als er al iets gaat veranderen dan hebben we mensen nodig die daarin geloven, die zich laten inspireren en activeren. Telkens maar weer alles relativeren of cynisch benaderen is de gemakkelijkste rol, maar ook een heel gevaarlijke, omdat dit leidt tot inertie en het de bereidheid tot verandering misschien nog wel meer ondergraaft dan pure tegenstand.

avatar van mjk87
2,0
Het grote verschil tussen de pessimist en de optimist is dat de pessimist niet vaak grappig is maar het wel zo bedoelt en dat de optimist vaak maar ook onbedoeld grappig is.

avatar van Animosh
eRCee schreef:
Ik snap het belang alleen niet zo goed om de pessimist uit te hangen, vooral publiekelijk.

Ik zie mezelf niet als een pessimist, maar als een realist. Dat de realiteit wat betreft klimaatverandering op dit moment nogal deprimerend is, is niet mijn fout. De situatie is niet hopeloos, maar ik zoek hoop eerder in wetenschap en technologie (die zich snel ontwikkelen) dan bij consumenten, politiek en het bedrijfsleven. De noodzakelijke veranderingen komen er uiteindelijk wel denk ik, als de gevolgen van klimaatverandering zichtbaar worden, fossiele brandstoffen schaarser (en duurder) worden en groene energie goedkoper (want efficiënter) wordt, maar dat we onder het door wetenschappers aangeraden aantal graden stijging blijven lijkt me zeer onwaarschijnlijk, alle mooie kleine initiatieven ten spijt.

Als er al iets gaat veranderen dan hebben we mensen nodig die daarin geloven, die zich laten inspireren en activeren.

Dat is zo, maar daar heb ik niet de juiste persoonlijkheid voor. Positieve ontwikkelingen erken ik, maar de andere zijde van het verhaal wil ik ook onder ogen zien, ook als die niet inspirerend is. Met realisme is mijns inziens niets mis zolang het geen excuus wordt voor apathie, een excuus om niets te doen. Alle kleine beetjes helpen, maar het belang van die kleine beetjes moet tegelijkertijd niet worden overschat.

mjk87 schreef:

Zonder omvorming van de mens ga je het systeem nooit veranderen. Het gekke is, Klein noemt dit af en toe wel, maar vergeet dat de normale mens ook gewoon zijn vakantie wil houden, zijn pensioen wil zien groeien en met de auto naar het werk wil gaan, en het liefst niet te duur, althans, niet duurder dan de buurman dat doet. Dat vergeet ze in het hele boek gemakshalve (op te schrijven). Dat achter dat systeem de mens staat die ook zijn behoeften heeft, en dat systeem komt daaruit voort.
Even een vraagje tussendoor: is het dan niet het systeem dat die 'behoeften' bij de mensen kweekt? Door middel van reclames en zo? (DAT WIL JIJ TOCH OOK!!!! WANT DUURDER HOEFT NIET!!!!!!!)

Ik geloof niet dat in de behoeftepiramide van Maslow de I-Phone bovenaan staat, en ik vraag me echt af wat er zou gebeuren als mensen niet dagelijks zo'n reclameshot krijgen. Een reclameshot dat hen voor alles wijst op wat ze missen. Niet op de zegeningen die ze al hebben.

avatar van mjk87
2,0
dutch2.0 schreef:
Even een vraagje tussendoor: is het dan niet het systeem dat die 'behoeften' bij de mensen kweekt?


Nee, dat is niet het systeem nee, dat zijn mensen die heel handig gebruiken van hun kennis van de psyche van andere mensen.We leven wel in een maatschappij waarin zoveel mogelijk geconsumeerd wordt, maar ik zou dat niet op 'het systeem' schuiven.

avatar van Animosh
dutch2.0 schreef:
Even een vraagje tussendoor: is het dan niet het systeem dat die 'behoeften' bij de mensen kweekt? Door middel van reclames en zo?

Deels, zeker. "Systeem" is een beetje een vaag begrip, maar dat de context waarin we leven onze verlangens aanzienlijk beïnvloedt lijkt me onomstreden, en reclames maken daar deel van uit. Dat de relatie tussen een "systeem" en een individu niet puur top-down maar interactief is doet daar niets aan af.

mjk87 schreef:
Nee, dat is niet het systeem nee, dat zijn mensen die heel handig gebruiken van hun kennis van de psyche van andere mensen.

Maar wat is dan wél een systeem? Een systeem bestaat uit mensen: als je ieder mens afzonderlijk aanwijst ziet het er misschien niet uit als een systeem, maar al die mensen bij elkaar vormen er wel een. Ik zie een systeem gewoon als een nuttige abstractie om machtsrelaties te kunnen benoemen. Het woord "systeem" suggereert misschien een orde en samenhang die er niet zijn, maar daarom is het ook een abstractie.

dutch2.0 schreef:
(quote)
Even een vraagje tussendoor: is het dan niet het systeem dat die 'behoeften' bij de mensen kweekt? Door middel van reclames en zo? (DAT WIL JIJ TOCH OOK!!!! WANT DUURDER HOEFT NIET!!!!!!!)

Ik geloof niet dat in de behoeftepiramide van Maslow de I-Phone bovenaan staat, en ik vraag me echt af wat er zou gebeuren als mensen niet dagelijks zo'n reclameshot krijgen. Een reclameshot dat hen voor alles wijst op wat ze missen. Niet op de zegeningen die ze al hebben.


Ik denk dat sommige consumptiegoederen wel degelijk te scharen zijn onder zelfontplooiing. Iemand die tennis oppakt als hobby en daartoe rackets en passende schoenen koopt is niet bezig in een of andere kunstmatige behoefte te voorzien maar beleeft daar daadwerkelijk plezier aan. Dat neemt natuurlijk niet weg dat veel mensen affective forecasting errors maken.

Hando schreef:

Ik denk dat sommige consumptiegoederen wel degelijk te scharen zijn onder zelfontplooiing. Iemand die tennis oppakt als hobby en daartoe rackets en passende schoenen koopt is niet bezig in een of andere kunstmatige behoefte te voorzien maar beleeft daar daadwerkelijk plezier aan. Dat neemt natuurlijk niet weg dat veel mensen affective forecasting errors maken.
True. Geldt denk ik ook voor boeken, spullen die je nodig hebt voor een cursus en zelfs een vliegticket als je ergens op een bergtop probeert om dichter bij jezelf te komen. Ik vraag me eigenlijk af wat zo'n beetje de verhouding is tussen dit soort consumptie en de zuivere pretconsumptie. En je zult ook nog wel een tussenvorm hebben die half voor fun en half voor zelfontplooiing zorgt.

avatar van Animosh
Op de website van The Guardian staan twee lange passages uit dit boek (klik en klik). Het wrange is dat ik alleen maar pessimistischer word van die passages. Een paar citaten:
So we are left with a stark choice: allow climate disruption to change everything about our world, or change pretty much everything about our economy to avoid that fate. But we need to be very clear: because of our decades of collective denial, no gradual, incremental options are now available to us.
Met andere woorden: we - de VS, China, India, West-Europa - moeten nu, zonder uitstel, onze economieën radicaal gaan hervormen. Maar er is geen politicus aan de macht die dat nastreeft, en de bevolkingen van die landen zijn daar momenteel absoluut niet toe bereid. Dat gaat dus niet gebeuren. Nog één:
The challenge, then, is not simply that we need to spend a lot of money and change a lot of policies; it’s that we need to think differently, radically differently, for those changes to be remotely possible. A worldview will need to rise to the fore that sees nature, other nations, and our own neighbours not as adversaries, but rather as partners in a grand project of mutual reinvention.
Een mooi idee, maar op de korte termijn volstrekt onhaalbaar. Sterker nog: veel burgers verzetten zich juist tegen dergelijk kosmopolitisme. Populisme en nationalisme doen het goed, internationale solidariteit niet.

In een recensie van de London Review of Books (klik) staat ook nog een pijnlijk citaat van Kahneman:
‘This is not what you might want to hear,’ he says, but ‘no amount of psychological awareness will overcome people’s reluctance to lower their standard of living. So that’s my bottom line: there is not much hope. I’m thoroughly pessimistic. I’m sorry.’
En als je dan leest wat de gevolgen zijn als ons gedrag niet snel verandert ... beangstigend is het. Ik zie de mensheid niet zo snel uitsterven, maar tussen de huidige situatie en uitsterven ligt een hoop narigheid.

avatar van eRCee
Dat citaat van Kahneman is natuurlijk een mening, geen feit. Daarnaast is het denk ik mogelijk om leefstijl en manier van leven te veranderen zonder (veel) in te leveren op levensstandaard, of in elk geval is dat veelbelovend genoeg om te proberen. Gelukkig gebeurt dat ook volop: zelfrijdende auto's, elektrische auto's, duurzame energie en vele lokale initiatieven zoals degene die ik hierboven heb genoemd dragen allemaal die potentie in zich.

Het principe van cradle-to-cradle is vooral een kwestie van slim ontwerpen (dat kunnen we) en met lef implementeren (kunnen we ook). En blokkades hiervoor moeten worden weggenomen, waarvoor enige politieke visie vereist is.

avatar van Animosh
eRCee schreef:
Dat citaat van Kahneman is natuurlijk een mening, geen feit.

Uiteraard. Of althans: misschien is het wel een feit, maar dat is omstreden.

Daarnaast is het denk ik mogelijk om leefstijl en manier van leven te veranderen zonder (veel) in te leveren op levensstandaard, of in elk geval is dat veelbelovend genoeg om te proberen.

Dat is niet wat Klein zegt. Klein zegt dat er een enorme welvaartsoverdracht moet plaatsvinden van rijk naar arm, niet alleen binnen maar ook tussen landen. De rijke westerse landen moeten hun consumptieniveau inperken en armere landen helpen om duurzame infrastructuur op te zetten. We hoeven niet veel te verliezen in welzijn, maar onze welvaart zou wel moeten afnemen.

Gelukkig gebeurt dat ook volop: zelfrijdende auto's, elektrische auto's, duurzame energie en vele lokale initiatieven zoals degene die ik hierboven heb genoemd dragen allemaal die potentie in zich.

Zelfrijdende auto's mogen voorlopig nog niet op de weg en zijn niet noodzakelijk (veel) zuiniger, elektrische auto's zijn nog duur en het bouwen ervan is milieuvervuilend, wat betreft duurzame energie heeft Nederland zelfs moeite om de zeer bescheiden Europese richtlijnen te halen en lokale initiatieven zijn mooi maar vertegenwoordigen nog geen fractie van wat er volgens Klein nodig is.

Volgens Klein moeten we nu (niet in langzame stapjes met kleine lokale initiatieven) onze economie radicaal hervormen om te voorkomen dat de gevolgen van klimaatverandering desastreus zullen zijn. Die stelling kun je bestrijden (misschien hebben we meer tijd, misschien zullen de gevolgen minder erg zijn dan zij vreest), maar als (!) we echt nu moeten handelen om desastreuze gevolgen te voorkomen, dan lijkt het me zeer onrealistisch om radicale actie te verwachten van politici of van bevolkingen. Over tien jaar is de situatie misschien anders, maar volgens haar is het dan al te laat om zeer ernstige schade te voorkomen.

avatar van eRCee
Zelfrijdende auto's stemmen me wel hoopvol, omdat hiermee de persoonlijke auto wel eens zou kunnen gaan verdwijnen. Dat scheelt enorm in de productie van auto's en daarmee ook in uitstoot. Zeer waarschijnlijk worden zelfrijdende auto's ook elektrisch en dan heb je wel een grote slag gemaakt.

Wat de vermindering van consumptie betreft: de bedenkers van het Cradle to cradle principe delen deze opvatting van Klein niet. Als je maar slim genoeg ontwerpt en bouwt dan zou consumeren zelfs gunstig kunnen zijn voor de planeet. (Echt wel de moeite om hun boek hierover te lezen.)

Tenslotte ben ik het er mee eens dat snelle hervormingen beter zijn dan langzame, maar de voorspelling dat als we nu niks doen "het te laat is" lijkt me op voorhand onvoldoende zeker, en daarnaast loont het wellicht om de schade tenminste zoveel mogelijk te beperken. Dus inzetten op langzame verduurzaming indien er onvoldoende bereidheid is tot snelle actie is dan een logische keuze.

avatar van Animosh
eRCee schreef:
Als je maar slim genoeg ontwerpt en bouwt dan zou consumeren zelfs gunstig kunnen zijn voor de planeet.

Zou je dat willen uitleggen? Dat klinkt erg paradoxaal. Met verbeterde infrastructuur kan consumptie absoluut efficiënter en minder milieuvervuilend worden. Maar goed voor de planeet? Gaat het dan niet om een bepaald soort consumptie - voeding en huisvesting bijvoorbeeld (itt kleding, elektronica, vakantie)?

Edit: op Wikipedia staat bij de kritiek dat het nog niet duidelijk is hoe het op grote schaal kan worden toegepast (hoe terecht die kritiek is weet ik uiteraard niet). Maar het lijkt zeker een mooie innovatie.

Dus inzetten op langzame verduurzaming indien er onvoldoende bereidheid is tot snelle actie is dan een logische keuze.

Helemaal mee eens: iets is beter dan niets, minder schade is beter dan meer schade. Maar volgens Klein - en ze beweert zich hierbij te baseren op wetenschappelijk onderzoek - moeten we nu onze economie radicaal gaan hervormen om zeer ernstige schade te voorkomen, en aangezien daar momenteel geen draagvlak voor is lijkt die schade - als ze gelijk heeft - zo goed als onvermijdelijk. Dat vind ik deprimerend.

Ik zie in de toekomst ook zat innovatieve ontwikkelingen die een overgang naar een duurzame economie kunnen faciliteren: veel efficiëntere groene energie, elektrische auto's, duurzame infrastructuur, etc. Maar op het tijdspad van Klein komen die, zonder onmiddellijke publieke actie, allemaal te laat.

We kunnen hopen dat ze ernaast zit, of dat de wetenschap met een deus ex machina komt die alles oplost (geo-engineering bijvoorbeeld), maar Klein zou dat ongetwijfeld een vorm van wegkijken noemen.

Gast
geplaatst: vandaag om 08:48 uur

geplaatst: vandaag om 08:48 uur

Let op: In verband met copyright is het op BoekMeter.nl niet toegestaan om de inhoud van externe websites over te nemen, ook niet met bronvermelding. Je mag natuurlijk wel een link naar een externe pagina plaatsen, samen met je eigen beschrijving of eventueel de eerste alinea van de tekst. Je krijgt deze waarschuwing omdat het er op lijkt dat je een lange tekst hebt geplakt in je bericht.

* denotes required fields.