Ta Eis Heauton - Marcus Aurelius (180)

In dit boek vindt de mens herkenning. Iedereen voelt zich wel eens Marcus Aurelius.

In het dagelijkse leven moet ik een groep van 65 mensen leiden en het spreekt voor zich dat mijn taak niet alle dagen even gemakkelijk tot een goed einde te brengen is.
De mens maakt fouten. De mens wordt slachtoffer van (z'n) driften en hartstochten. De mens laat zich verleiden tot het lelijke. Het is soms moeilijk keizer te zijn onder de mensen.
In moeilijke momenten steeds het doel voor ogen houden en de omgevingsfactoren geen vat laten hebben op je plichtsbewustzijn. Het klinkt gemakkelijker dan het is.

Ondanks de herkenning die er in te vinden is is het geen gemakkelijk boek om snel even uit te lezen.
Het feit dat Marcus Aurelius zomaar wat hersenspinsels neerpende in z'n dagboek na een zware dag aan het front komt de leesbaarheid niet altijd ten goede. Met momenten springt hij van de hak op de tak en is het als lezer niet altijd gemakkelijk volgen.
Hou voor ogen dat Marcus Aurelius een hekel had aan roem en aandachttrekkerij en dit boek ook niet geschreven heeft zodat jij het zou kunnen lezen en hem zou kunnen prijzen als schrijver van dit boek. Neen! Liever wordt hij herinnert - als dat al zou moeten - als een man die gewoon deed waarvoor hij op de wereld gebracht was.

Het boek is ook net iets te lang. Mijn exemplaar telt 200 pagina's, en ik kan me niet van de indruk ontdoen dat het verhaal ook in 100 pagina's gebracht kon worden.

Hoewel de woorden waarmee Marcus Aurelius z'n boodschap verpakt soms wat ouderwets mogen zijn, blijven de thema's nog steeds actueel. Plichtbewustzijn, gemeenschapsgevoel, de dood en het bestaan van god blijven ook anno 2023 interessant.
Hoewel hij zelf zegt gelovig te zijn omdat het niet anders kan dan dat de goden bestaan, laat hij soms toch z'n agnostische kant zien. Vaak zegt hij dat het niet uit maakt of we in de goden geloven, zolang we maar correct handelen. Handelen naar wat goed is voor onze natuur is handelen naar wat goed is voor onszelf en voor de goden. Vaak ziet Marcus de goden dan ook als de band tussen de mensen onderling.


Word geen marionet van uw slechte gedachten!

Marcus Aurelius is helemaal hip en happening op youtube en sociale media. Grappig om te zien. Meditaties komt op m'n leeslijst.

Nogal late reactie, maar wat was de aanleiding voor de hipheid van Marcus Aurelius?

Het lijkt erop dat stoicisme het goed doet op internet (youtube met name). Kan me voorstellen dat dit te maken heeft met een hang naar mindfulness, rust, eenvoud, mannelijke waarden (oa lichamelijkheid).

Ah ja van de populariteit van het stoïcisme was ik wel op de hoogte (dat iemand als Mark Tuitert er een populair boek over heeft geschreven zal ook meehelpen), dacht alleen dat er misschien een andere aanleiding was dat specifiek Marcus Aurelius zo hip was.

In de VS is Ryan Holiday een goede promotor van het stoïcisme. Op het internet verspreiden kernachtige ideeën bovendien razendsnel. De belangrijkste uitgangspunten van het stoïcisme zijn grofweg samen te vatten in een Youtube short/Tik Tok video. Het helpt ook dat het stoïcisme niet per se een god veronderstelt en erg praktisch is, waardoor de vertaalslag naar de moderniteit eenvoudiger is. Ik denk dat dit ook bijdraagt aan de populariteit

Voor 7 juli 2025 staat bij uitgeverij Noordboek uit Gorredijk 'De Geïllustreerde Meditaties:
Levenslessen van Marcus Aurelius' gepland.

Die uitgeverij tekent daarbij aan:

Meditaties, overigens niet de beste vertaling, is een verzameling persoonlijke notities waarin de Romeinse keizer zijn stoïcijnse levensfilosofie onderzoekt. Dat levert zowel interessante als hilarische en scherpe oneliners op, zoals: "Als je niet in staat bent om oprecht te zijn, dan is het niet wenselijk om te blijven leven." Ja santé. Ik vroeg me op het einde wel af of Marcus Aurelius in staat zou geweest zijn om een meer inhoudelijke uiteenzetting te geven, in plaats van een verzameling citaten te produceren. Al kan ik me goed inbeelden dat de man krap in tijd zat.

Bepaalde van zijn ideeën associeerde ik niet meteen met het stoïcisme en leken me verrassend genoeg christelijk te zijn. Dan heb ik het over zijn nadruk op nederigheid, vergevingsgezindheid, naastenliefde en het idee dat men goed moet doen zonder iets terug te verwachten. Het christendom bestond natuurlijk wel al in zijn tijd en hoewel hij er een broertje dood aan had, is het niet onwaarschijnlijk dat bepaalde christelijke ideeën zijn ingesijpeld in zijn denken. Hij benadrukt het echter wel allemaal vanuit de natuur en de rede.

Als zelfhulpboek vond ik het prettiger geschreven dan 12 Rules for Life. Ik zou het zeker aanraden aan wie interesse heeft in lectuur uit dit tijdvak.

De ethiek van de Stoa heeft, ondanks de verschillen, veel invloed gehad op de apostel Paulus, die we weer als grondlegger van het westerse christendom kunnen zien. Op z'n minst was er sprake van een wisselwerking. Zo is ook veel van de wijsheid in het oude testament te herleiden tot oudere bronnen in Mesopotamië en Egypte.
PS. Waar ik aan toevoeg: 'Mijns inziens'.

Wandelaar, Paulus heeft zeker een belangrijke rol gespeeld in het vroege christendom, maar ik dacht niet dat de besproken waarden aan hem kunnen worden toegeschreven. Die vind je al eerder terug in de evangeliën en dan met name de bergrede. De rol van Paulus was eerder dat hij het christendom heeft getransformeerd van een joodse sekte tot een universele religie en de beslissing dat de joodse spijswetten en besnijdenisrite niet meer van toepasing waren op christenen (Concilie van Jeruzalem).

Praeceptor, dank voor je reactie. Het ging mij erom de wederzijdse beïnvloeding aan te geven. De kennis van de Stoa bestond al enkele eeuwen in de Grieks-Romeinse wereld, met nadruk op zelfbeheersing en ascese. Paulus groeide in dat klimaat op en maakte gebruik van de elementen die hem van pas kwamen. De evangeliën, met o.a. de bergrede, verschenen twee decennia na de brieven van Paulus. Zowel Marcus Aurelius als Seneca doen in dat opzicht 'christelijk' aan in onze ogen. Al is het nog de vraag of ze met dezelfde begrippen hetzelfde bedoelden.