Conversación en La Catedral - Mario Vargas Llosa (1969)

Wel een soort boek waar ik van hou. Complexe levens in een politieke context. Maar in sommige hoofdstukken in de vormgeving van korte alineas door elkaar lopende verhalen wel wat vermoeiend. Dient ook niet altijd een doel m.i.

Een grandioze totaalroman, om meteen maar met de deur in huis te vallen. Het boek doet dat ook: al in het eerste hoofdstuk vindt het gesprek in De Kathedraal plaats (dat was even een schok). Gedurende de rest van het verhaal blijven er stukjes dialoog uit deze conversatie voorbijkomen. Daarnaast mixt Vargas Llosa op zijn unieke manier tijdslijnen en personages door elkaar, interne monologen en dialogen wisselen elkaar in hoog tempo af. Toch is het eigenlijk altijd goed te volgen (zelfs als iemand een verkeerde naam gebruikt heb je dat door, wonderlijk). Door dit vertelprocedee blijft een strakke chronologie afwezig en reflecteert de tekst op zichzelf; elk fragment kleurt het volgende en soms het voorgaande. Deconstructie op zijn best.

En dan zijn er nog de personages. Vooral Santiago is zo invoelbaar, zijn afkeer van het milieu waar hij vandaan komt, waar rijkdom fundamenteel de manier bepaalt hoe naar de wereld wordt gekeken. Onder woorden brengen kan hij het nooit, soms rest geen andere mogelijkheid dan jarenlang het contact met zijn familie te verbreken. Ook Amalia is prachtig, de goedhartige dienstmeid. Enkele van de allerbeste hoofdstukken gaan over de val van haar bazin, La Musa. Spectaculair goed is het bij momenten, hoe telkens een puzzelstukje op zijn plaats valt en je als lezer begrijpt. En dan is er (naast een hele trits anderen) nog Cayo Bermudez, het harteloze hoofd van de veiligheidsdiensten, een type dat Vargas Llosa veel later opnieuw zou beschrijven in Het feest van de bok.

Het zal waarschijnlijk niemand verbazen dat het boek geen vrolijk einde kent. Toch zitten er sporen in van menselijke waardigheid, of trouw, hoe verwrongen soms ook, en daarom is Gesprek in De Kathedraal gelukkig niet zo donker als het wel kan toeschijnen. Maar degenen die een groot geloof hebben in de goedheid van de mens zou ik het werk van Vargas Llosa niet direct aanraden. Voor alle anderen: lezen.

De titel mag dan plechtig klinken, maar al in het eerste hoofdstuk kom je te weten dat La Catedral de naam van een café is. Het grootste deel van deze postmoderne roman bestaat uit een gesprek tussen twee oude kennissen die herinneringen ophalen, al zitten er ook nog oudere cafégesprekken in verwerkt. In z’n bekende stijl springt Vargas Llosa bruusk heen en weer in tijd en perspectief.

Het speelt zich af in Peru, voornamelijk Lima, tijdens het bewind van Manuel Odría. Hij was een rechtse dictator die oorspronkelijk de communisten liet vervolgen, maar later een kartel met hen vormde. Het was een tijd van staatsgrepen, samenzweringen, repressie, afluisterpraktijken en folteringen. Aanhangers van het regime waren vaak opportunisten die draaiden met de wind.

Santiago’s leven vertoont gelijkenissen met dat van de auteur. Hij is een rijkeluiszoon die in z’n studententijd communistische sympathieën kreeg. Daarna brak hij met z’n familie en ging hij als journalist bij een krant werken. Z’n gesprekspartner, de kleurling Ambrosio, werkte als chauffeur bij verschillende gezinnen. Hij komt altijd in de goot terecht, maar weet toch te overleven. Andere essentiële personages zijn de smeerlap Don Cayo Bermúdez, de ontslagen dienstmeid Amalia en de dipsomane misdaadverslaggever Carlitos.

Grof geweld en perversiteiten worden op een droge manier beschreven. De moord op La Musa is een culminatiepunt van verschillende verhaallijnen. Vargas Llosa heeft heel wat te vertellen over de geschiedenis en politiek van Peru, maar ook over de menselijke aard in het algemeen.