Kartonnen Dozen - Tom Lanoye (1991)

Eén van de mooiste boeken die ik ooit heb gelezen. Hoe Tom Lanoye hier in 180 pagina's zo een boeiend verhaal kan vertellen vind ik echt bewonderenswaardig. Heel mooie geschreven, en met heel mooie en grappige passages.

4.5* met een top 10 plaats en kans op verhoging tot 5*

Een van de mooiste liefdesverhalen in de Nederlandstalige literatuur, door een van de meest kundige schrijvers die ooit met de taal heeft gewerkt.

Ik ben toch zwaar ontgoocheld in dit hooggewaardeerde boek van Tom Lanoye. Het verhaal begint enorm traag door al die verhalen over zijn “vier vrouwen”. De informatie van dit eerste gedeelte zijn van geen enkel belang voor het verdere verloop van het verhaal. Je denkt dan dat het echte interessante verhaal dan gaat komen, maar op geen enkel moment slaagt Tom Lanoye echt te boeien met zijn homoseksuele liefdesverhaal. De gebeurtenissen die hij allemaal meemaakt probeert hij erg ontroerend over te laten komen, maar in mijn geval heb ik nooit meegeleefd met het hoofdpersonage.

Ik heb me blijkbaar zwaar vergist in Lanoye en ik begrijp helemaal niet wat dit boek in de top 250 staat te doen.

Een jaar of vier geleden kwam het in me op om schrijver te worden. Ik had alles wat je daarvoor nodig had: ik was onbegrepen, had nog nooit gevreeën en droeg een bril. Ik had zelfs een muze.
En waarover zou ik dan schrijven? Over mijn verhuis. Mijn vader had een haast Freudiaanse drang om alles wat hij waarschijnlijk nooit meer nodig zou hebben, in kartonnen dozen op zolder te bewaren (en er nadien nooit meer naar om te zien). Toen ik met mijn moeder verhuisde, maakten we dan ook korte metten met die stoffige gedrochten. Alle dozen werden gesorteerd: de rommel en de slechte herinneringen gooiden we weg, de goede herinneringen namen we in andere dozen mee naar onze nieuwe woonst. Stof genoeg voor een boek, niet? Maar toen ik aan mijn sprankelende debuutroman Kartonnen dozen wilde beginnen, bleek dat dat boek al bestond. Vaarwel, mijn zelfverzonnen prachttitel, vaarwel, mijn eigen Bildungsroman.

Ondertussen is er veel gebeurd - ik ben nog eens verhuisd, die muze heb ik ingeruild voor een andere, nieuwe herinneringen in nieuwe kartonnen dozen hebben zich aangediend en ben ik bezig aan een andere debuutroman, nu met een titel die nog niet bestaat. Én ik heb Kartonnen dozen eens gelezen, die klassieker uit onze Vlaamse/Belgische literatuur, geschreven door een zielsverwant van me (alleen is hij van de andere kant).
Het is even wennen aan de stijl van Tom Lanoye, want op een zeer ironische wijze hanteert hij een barokke manier van vertellen. Nergens wordt die echter pretentieus. Het maakt het verhaal er misschien nog ontroerender op. Alles is zo herkenbaar: zijn jeugd in kleinsteeds Oost-Vlaanderen, de parochiezalen, de grote kleine verhalen onder de kerktoren. Nergens wordt het kneuterig of oubollig, het lijkt wel alsof Lanoye eerst moet afrekenen met dat sepiakleurige kamerplantverleden vooraleer hij écht kan vertellen wat hij wil vertellen: een bizarre liefdesgeschiedenis, de historie van die bepalende eerste grote liefde.
Af en toe weidt Lanoye teveel uit, over zelfbevrediging bijvoorbeeld, maar dan komen er weer geweldige observaties en spitse commentaren, zoals het paginalange afgeven op de Vlaamse beweging, en dan dacht ik: eigenlijk is dit best een geweldig boek. Niet cliché, maar doorleefd, oprecht grappig en menselijk, vol zelfspot en met een emotionele afloop die nergens melig wordt.

Ik vind persoonlijk dat de beschrijving van de 4 belangrijkste vrouwen uit zijn leven helemaal geen meerwaarde is voor dit boek? Het boek gaat over homoseksualiteit en hoe het hoofdpersonage Tom dit ervaart. De beschrijving van de 4 vrouwen in zijn leven is slechts een klein deeltje van het boek.
Vindt u bovendien dit boek zo mooi geschreven? Het boek staat vol moeilijke beeldspraak en moeilijke woorden? Persoonlijk vind dit boek niet echt toegankelijk voor jongere lezers net om dit moeilijk taalgebruik?
Ik persoonlijk ben zeer ontgoocheld over het boek en had er zelf veel meer van verwacht, zeker als dit boek een plaats verdient in de top 250.

Het was alweer een tijdje geleden dat ik nog eens een boek van Lanoye had gelezen (zijn Goddelijke Monster-trilogie dateert van enkele jaren geleden, die vond ik erg goed), en toen zag ik Kartonnen Dozen in de bibliotheek staan (tussen een heleboel andere kartonnen dozen). Ik probeer elk jaar enkele bekende werken uit de Nederlandstalige literatuur tot mij te nemen, wat me sterkte in mijn keuze voor deze roman, die toch als een belangrijk vroeg werk van Lanoye wordt gezien.

Het is een kort maar krachtig boek gebleken, waarin Lanoye inzoomt op zijn jeugd, een periode die, zoals velen wel zullen herkennen, een soort stormachtige klunzigheid inhoudt. Hij doet, op droogkomische wijze, verhaal over de vrouwen in zijn leven, diept relazen op over Het Kot waar hij zijn middelbaar onderwijs ervoer en heeft het bovenal over een hopeloze verliefdheid. Ironie is nooit ver weg in deze roman van Lanoye, die we volgens mij als strikt autobiografisch mogen lezen.

Universeel herkenbaar voor iedereen die jong is geweest, vermoed ik zo. En mede dankzij de vlotte, rijke schrijfstijl van Lanoye is dit een boek dat zich makkelijk laat lezen.

4 sterren

Typisch Lanoye. Toen al. Die curieuze mix van esthetiek, ikkerigheid en obsceniteiten. Niet zomaar heeft de schrijver het in deze autobiografische roman over Hugo Claus en Louis Paul Boon: twee figuren die de volkse Vlaamse aard hebben omarmd, getransformeerd en geïntegreerd in hun oeuvre, net zoals Lanoye dat op zijn manier doet. Heerlijk virtuoos geschreven, werkelijk een lust om te lezen, deze anatomie van een hartstocht, of nog: kroniek van een onmogelijke liefde.

Binnen ’s mans oeuvre neemt ‘Kartonnen dozen’ evenwel niet de prominente plaats in die het boek vandaag door sommigen krijgt toebedeeld. De ‘Monster’-trilogie verbindt politieke satire met Lanoye’s onverdroten taalvuurwerk, ‘Sprakeloos’ overstijgt de particuliere context van ’s mans relatie met zijn moeder door in abstracte zin een lofzang te worden op alle moeders en op de moedertaal en het theater, en ‘De draaischijf’ is een Faustiaans-historische roman die de Antwerpse kunstscène situeert tijdens de Tweede Wereldoorlog zowel als prominente vragen stelt omtrent moraal en collaboratie. Wie ‘Kartonnen dozen’ in dergelijk licht beziet, ervaart een wel erg nauw spectrum – romankunst vanuit het perspectief van de navel? (Die van de auteur zelf of van diens object der verlangen, aan u de keuze.)

Aan het slot probeert Lanoye, niet zonder bravoure, zijn boek te verheffen tot een altaar voor alle tot vergetelheid gedoemde herinneringen uit eenieders jeugd, alsof diens kunst een mausoleum kan en mag zijn voor het verborgene – wat dat ook moge zijn. Het zijn Grote Woorden voor een op dat moment prille dertiger – aangrijpend, op het pathetische af. Typisch Lanoye, in alle opzichten dus. Of zei ik dat al?

3,5*