Achterland - Anne van den Dool (2014)

Ontzettend knap hoe deze jonge debutante al laat zien dat zij een volstrekt eigen stijl heeft en daarmee een boek heeft geschreven dat zich moeilijk laat vergelijken met andere werken. Een holle frase als 'best goed voor een debuut' zegt in dit geval niet zoveel, want zij laat nu al een zelfverzekerde eigen stem horen die staat als een huis en ook veelbelovend is voor de kwaliteit van toekomstig werk.

Achterland weet treffend de spanning invoelbaar te maken van een dochter die zich moet ontplooien tegenover een perfectionistische moeder. Daarbij heeft de schrijfster het lef om niet een chronologisch en coherent plot neer te zetten om die ontwikkeling mee te beschrijven, maar zij laat daarbij verschillende tijden door elkaar heen te laten lopen waarmee ze een complex psychologisch web schetst van associaties en gedachtesprongen. Het is alsof de lezer mee wordt genomen in de psychologische verwerking van een jeugd. Wel hoop ik dat zij in toekomstig werk leert iets meer aan de fantasie van de lezer over te laten en daarbij niet verzandt in te uitleggerige gedachtestromen en te opzichtige parallellen. Dat gezegd hebbende, Achterland is een hele fijne introductie met een talentvolle nieuwe stem en ik denk dat je maar beter alvast inhaakt voordat zij de Nederlandse literatuur daadwerkelijk verovert met haar eigen stijl.

'Debutant Anne van den Dool laat de obsessieve nauwkeurigheid van Emma doorklinken in haar stijl: elke situatie en elke herinnering worden nauwgezet en consequent beschreven' lees ik onder andere op de achterflap van de debuutroman "Achterland".
Dit gaat gepaard met minder goed gelukte kanten van de roman. Donkerwoud constateerde het al: veel overbodige uitleg, al dan niet in de vorm van 'zoals' vergelijkingen. Toppunt hiervan was een pagina waar ik er vier tegen kwam.
Hiernaast lijken inhoudelijke gegevens soms niet te kloppen. Zo studeerden bijvoorbeeld beide ouders van Emma geneeskunde; ze studeerden tegelijk af, moeder cum laude, vader nog net niet. Waarom moeder dan hele dagen een zo perfect mogelijk voornamelijk huishoudelijk leven organiseert en vader 's morgens naar zijn kantoorbaan vertrekt is mij volslagen onduidelijk.
Deze minder goed gelukte kanten overheersen voor mijn gevoel met name in het eerste gedeelte van het boek; wat op zich al jammer is, maar vooral jammer omdat daardoor machtig sterke beelden in het niet vallen. Zoals kattenbelletjes zonder hulp van een liniaal bij vriendinnetjes thuis, die gewoon schots en scheef geschreven zijn, er staan zelfs dingen op als 'ik hou van je'.
Gaandeweg drong het tot mij door dat ik als lezer vooral in het hoofd van Emma vertoef, dat wij mensen gemiddeld 50.000 gedachtes per dag hebben en dat al die hersenspinsels consequent beschrijven heel knap is.
Bij vlagen voel ik compassie voor Emma. Maar liever nog houd ik van haar, vooral wanneer ze rebels is, als ze zonder overleg een tent op de zolderkamer neerzet en probeert haringen in de vloerbedekking te slaan; of nog vermakelijker, haar halve klas uitnodigt voor een feestje op woensdagmiddag als moeder niet thuis is. Ik ben erbij als haar moeder plotseling in de deuropening staat, ik ben erbij als moeder de veldslag in haar toonzaal met blinkende piano overziet.
Emma is goden zij dank niet als Erika in "De Pianiste".
Naar mate het boek vordert gaat AvdD m.i. steeds krachtiger schrijven, er zijn minder overbodige verklaringen.
Ik lees:
... Onze gedachten. Pluralis maternalis. Ik wilde denken aan morgen en de dagen daarna, dagen waarop de dingen mooier zouden worden, groener, nieuwer, minder gevuld met gedachten aan haar ...
als opmaat naar het laatste gedeelte van het boek. Gaat Emma dat redden?
Een sterk slot volgt.