menu

Hersenschimmen - J. Bernlef (1984)

mijn stem
3,94 (371)
371 stemmen

Nederlands
Psychologisch

162 pagina's
Eerste druk: Querido, Amsterdam (Nederland)

Maarten Klein woont met zijn vrouw Vera in Noord-Amerika, waar hij na zijn pensionering een rustig bestaan leidt. Tot er plotseling storingen in zijn brein optreden. Maarten verliest zijn greep op taal, herinnering en realiteit. Hij wordt een vreemdeling in zijn eigen wereld. Het contact met Vera, zijn enige houvast, raakt hij langzaam kwijt.

zoeken in:
Ja, mooi boek dit. In zekere zin een ook erg moedige poging, niet alleen vanwege het zeer confronterende karakter dat aan een dergelijk onderwerp kleeft, maar ook omdat vanuit dit specifieke perspectief niets zeker is. Je moet als schrijver gissen naar een ontastbare werkelijkheid die bovendien steeds verder afbrokkelt.

Hierboven werd opgemerkt dat Marsman zich van trucs bedient om het geheel vorm te geven. Daar valt zeker wat voor te zeggen. Dat neemt echter niet weg dat deze zeer effectief werken en er doorheen het verhaal een schrijnend gevoel wordt opgewekt. Ondanks dat geen mens die het leest kan weten hoe het is om aan een dergelijke ziekte ten prooi te vallen (en de schrijver dat ook niet wist) wordt het toch mogelijk om je tot op zekere hoogte met de hoofdpersoon te identificeren. En dat is op zijn minst knap te noemen.

Toch verliest het boek in de laatste bladzijden, zo rond de tijd dat men Maarten uit zijn huis komt halen om hem definitief in een tehuis te plaatsen, flink aan kracht. Hier houdt de mogelijkheid tot identificeren grotendeels op. Op het eerste gezicht logisch, aangezien Maarten zich dan niet eens meer met zichzelf kan identificeren, maar stilistisch gezien vormt het een vreemde breuk met de rest van het verhaal. Het voelt ineens veel bewuster, rationeler, daar waar je toch het omgekeerde zou verwachten. Hier werd ik ineens uit het hoofd van Maarten gegooid en zag ik ineens de schrijver aan het werk. Jammer, het ging ten koste van een tot dan toe zorgvuldig opgebouwde geloofwaardigheid.

Ergens merkt Maartens vrouw Vera op dat oude mensen zoals zij leven van hun herinneringen en vraagt zij zich af wat er over blijft als die er niet meer zijn. Een vraag die even mooi is als beangstigend. Die passage alleen maakte dat dit toch een werkje is dat me nog lang zal heugen (hoop ik, hihi).

4*.

avatar van HankMoody
3,5
Behoorlijk sterk boek.

De opbouw is een beetje langzaam, niet echt boeiend te noemen maar langzaam maar zeker vordert het aftakelingsproces van Maarten Klein die goed gecomponeerd is en waarbij je ook goed kan inleven in de hoofdpersoon. Uiteraard is het niet te controleren of het bij Alzheimer ook daadwerkelijk op deze manier aan toe gaat maar dat maakt niets uit voor de geloofwaardigheid van de roman.

Zo begint het boek met dat de hoofdpersoon kleine dingen aan het vergeten is wat op zich geen ramp is maar uiteindelijk raakt verleden en heden door elkaar; zo denkt hij opeens dat het nog oorlog is of is hij weer een klein kind en noemt hij zijn vrouw moeder en op het einde weet hij niet eens meer wie hij zelf is. Mooi om te zien dat de 'ik' vertelstructuur naar een 'je' en 'hij' gaat omdat hij niet meer weet wie hij zelf is. Herinneringen beginnen te vervagen en foto's van hemzelf of zijn vrouw herkent hij niet meer en zelfs de taal begint weg te ebben zodat hij op het einde met onsamenhangende zinnen praat wat voor sommige mensen wel ergerlijk kan zijn om te lezen maar niettemin bij dementie hoort.

Het is niet erg dramatisch allemaal maar krijg je medelijden met Maarten en Vera omdat hun sympathie opwekken en omdat het zo'n verwarrende ziekte is waar je niks aan kunt doen. Het is soms ook wel grappig wat Maarten zegt op welk moment en dat hij probeert te doen alsof er niks aan de hand is.

avatar van psyche
4,5
psyche (crew)
Bernlef heeft een knap en inzichtelijk boek over dementie geschreven; tegelijkertijd moet ik bekennen dat ik meermaals dacht 'ik leg het weg ... '.
Meegaan in het hoofd van Maarten is soms vermoeiend. Confronterend ook vanwege herkenbaarheid binnen mijn omgeving. Tegelijkertijd zijn ontroerend de echo's uit het verdere verleden, de liefde van Maarten voor zijn vrouw klinkt erin door naast terugkerende belangrijke gebeurtenissen in Maartens leven. Ontroerend ook de achterdocht die hem bekruipt, niet alleen door wat er gebeurt en de vraag waarom alles onbegrijpelijk verandert; ook de zekerheid omtrent geliefden verdwijnt, hebben ze het goede met hem voor? Deze ervaringen gaan samen met herinneringen uit de oorlog, wie is te vertrouwen en wie niet?
Een boek hoeft niet altijd plezierig leesbaar te zijn om hoog gewaardeerd te worden. Dementie is voor niemand plezierig, voor zowel degene die het treft, als voor de naasten.
4,5*

avatar van the Cheshire cat
4,5
Een verhelderend boek over een ziekte die de geest vertroebelt. Voor mij een eye-opener (ervan uitgaande dat dementie zo verloopt zoals Bernlef het beschrijft).

voltazy schreef:
zeer mooi en tragisch boek, een van de eerste literaire werken die ik gelezen heb, maar meteen een goed boek.

je wordt makkelijk in het verhaal meegezogen en langzaam laan ees je hoe de chaos in het hoofd van maarten steeds meer toeneemt, tot op het einde zelfs alles bij elkaar hangt van de losse zinnen begrippen.


Ik ben het volledig met je eens.
Dit is het eerste literaire werk dat ik gelezen heb en vond het prachtig.
Met momenten was het wel een beetje lastig om te lezen, maar al bij al viel dit nog goed mee.

Daarbij vind ik het echt fantastisch hoe de auteur erin geslaagd is om de lezer het gevoel te geven dat hij in het boek zit. Het boek is zo ontroerend, vooral wanneer Maarten zijn vrouw niet meer herkent. Hij gaat zo snel achteruit, weet niet meer wat er gaande is en 'leeft in het verleden'. Wie dit boek leest wordt geconfronteerd met wat dementie echt is en kan het zo misschien ook beter begrijpen. Je ziet de dementie ook heel mooi evolueren van 'kwaad naar erger', wat op het einde van het boek resulteert in vage, korte stukjes zin.

Het boek is een echte aanrader.
Degenen die het saai vonden hebben ongelijk.

avatar van LimeLou
4,0
'Hersenschimmen' is een bijzonder boek, waarbij het proces van dementie vanuit het perspectief van de dementerende zelf wordt beschreven. Dit boek is denk ik één van de meer toegankelijkere werken van Bernlef, waarin de tragedie waarin het hoofdpersonage zich begeeft, op een bijzondere manier wordt verhaald en het aftakelingsproces daardoor des te pijnlijker is voor de lezer.

Gast
geplaatst: vandaag om 06:27 uur

geplaatst: vandaag om 06:27 uur

Let op: In verband met copyright is het op BoekMeter.nl niet toegestaan om de inhoud van externe websites over te nemen, ook niet met bronvermelding. Je mag natuurlijk wel een link naar een externe pagina plaatsen, samen met je eigen beschrijving of eventueel de eerste alinea van de tekst. Je krijgt deze waarschuwing omdat het er op lijkt dat je een lange tekst hebt geplakt in je bericht.

* denotes required fields.

Let op! Je gebruikersnaam is voor iedereen zichtbaar, en kun je later niet meer aanpassen.

* denotes required fields.