De Leeuw van Vlaenderen, of De Slag der Gulden Sporen (1302) - Hendrik Conscience (1838)

Het bekende boek Vlaamste trots. Zeker lezen, ondanks soms oubollige taal!

'De Leeuw van Vlaenderen' is een must-read voor mensen die iets willen weten over literatuur in de negentiende eeuw. In zekere zin is Conscience een buitenbeentje. Wat hij doet is in zijn tijd (1838) al hopeloos achterhaald, maar het wordt toch een groot succes. Dat is voornamelijk omdat het een Nederlandstalige roman is. In Belgie bestonden nog geen Nederlandstalige romans (Consciences 'In 't Wonderjaer' uit 1836 was de eerste). Natuurlijk spraak ook de inhoud vele mensen aan. De Guldensporenslag gaf het pas ontstane Belgie een historische gelegitmimeerde identiteit. Het is in deze sfeer dat deze nationalistische roman gezien moet worden. Het verhaal en de stijl zijn een verschrikking om door te komen voor de 21e-eeuwse lezer. Consciences tijdgenoten kunnen soms nog modern aandoen (Fransen en Russen voornamelijk) maar deze Antwerpenaar is dat zeker niet! Maar toch... lezen als je de sfeer van de eeuw van het nationalisme wilt proeven: de negentiende eeuw.

Geen probleem mee gehad, zelfs niet op de middelbare school. Al was dat natuurlijk niet in de eenentwintigste eeuw.

Knap als je door de originele tekst heen kan komen. Of de 'hertoetste' versie gelezen?

Ik vermoed dat ik een moderne versie heb gelezen (met geel kaft) maar had met die versie alvast geen problemen. Het las erg vlot en dat op 12 jarige leeftijd.

De versie die ik in bezit en gelezen heb is die van 2012 Letterenhuis (ISBN 9789057181450), de volledige tekst in de oorspronkelijke schrijfwijze.

Hendrik Conscience leerde z’n volk lezen met deze historische roman over de Brugse Metten en de Guldensporenslag. Het is geromantiseerde geschiedenis, geïnspireerd door Walter Scott en het negentiende-eeuwse nationalisme.

In 1302 was Gwijde van Dampierre de graaf van Vlaanderen. Zijn zoon Robrecht van Bethune wordt voorgesteld als een onversaagde held met als bijnaam de Leeuw van Vlaanderen. Via Robrechts dochter Machteld, een zestienjarige maagd, komt er een tragisch liefdesverhaal bij. In werkelijkheid sprak deze adellijke familie waarschijnlijk Frans. Ze woonden in het kasteel Wijnendale in Torhout.

De opstand begon in de steden, die een bloeiende handel en nijverheid kenden en niet langer belastingen wilden betalen aan de Franse koning. De Brugse vleeshouwer Jan Breydel was een onstuimige kerel die zoveel mogelijk Fransen in de pan wilde hakken. De oudere, eenogige Pieter Deconinck was meer bezadigd en strategisch ingesteld. Filips de Schone wordt geportretteerd als de dwingeland die de Vlamingen onder de knoet wil houden; z’n vrouw Johanna van Navarra als een kwaadaardige feeks. Zij woonden in een kasteel in Compiègne.

De Vlamingen waren verdeeld in twee kampen: leliaards en klauwaards. Deze benamingen zijn afgeleid van de witte lelie op het Franse wapenschild en de Vlaamse leeuw. De meest gehate Vlaming was de Brugse tolmeester. Wapens waren de goedendag – een steekwapen op een lange stok – en de beukelaar – een klein schild waarmee ook gestoten werd. Op 11 juli vond de bloedige climax plaats op de Kortrijkse Groeningekouter.

Het devies van de Vlaamse opstandelingen luidde: “Wat Wals is, vals is. Sla dood!” Om niet per vergissing een volksgenoot te doden, lieten ze hun slachtoffers het sjibbolet “schild en vriend” uitspreken. Ondanks verouderde woorden als wambuis, dewijl en allengskes blijft deze mijlpaal in de Vlaamse literatuur behoorlijk leesbaar.