Mare Liberum Sive de Lure quod Batavis Competit ad Indicana Commercia Dissertatio - Hugo de Groot (1609)
Alternatieve titel: De Vrije Zee
Latijn
Politiek / Ideeënliteratuur
80 pagina's
Eerste druk: Lodewijk Elzevier,
Leiden (Republiek der Zeven Vereenigde Nederlanden) (Nederland)
In deze verhandeling, deel van een groter geheel dat pas eeuwen later werd gepubliceerd, betoogt Hugo de Groot in het belang van de niet lang daarvoor opgerichte ‘Vereenigde Oostindische Compagnie’ dat de Spanjaarden en Portugezen niet het alleenrecht op handel in specerijen hadden, maar de zee een voor iedereen vrij gebied was en dat niemand het recht had anderen de toegang daartoe te ontzeggen, uitgaande van het axioma dat iedere staat vrij is te reizen naar elke andere staat en daarmee handel te drijven. Noch de zee, noch de lucht kon het bezit van een land zijn omdat geen van beide door een land kon worden bezet en behoorden daarom gemeenschappelijk toe aan alle landen. Bovendien was het in het belang van alle landen dat zeevaart vrijelijk kon worden uitgevoerd.
Ik kwam meteen al een veelbelovende zin tegen:
"wij mensen hangen evenzeer aan onze ondeugden zelf als aan de excuses daarvoor."
Ik voel me direct aangesproken
Wie de door mij geplaatste link volgt, komt terecht op de website van de Koninklijke Bibliotheek en kan onderaan de pagina kiezen voor de leesversie. Wanneer een pagina wordt gekozen verschijnt links het beeld van een bladzijde uit het boek in het Latijn en rechts de vertaling in het Nederlands, zoals gepubliceerd door Jongbloed Juridische Uitgeverij en vertaald door Eyffinger.
Meteen bij de titelpagina begon mijn heersende antivertaalgevoel heftig de kop op te steken. De titel “Mare Liberum sive de Iure quod Batavis Competit ad Indicana Commercia Dissertatio” wordt daar vertaald met “De vrije zee. Een Uiteenzetting over het Recht van de Nederlanders om Handel te Drijven in Oost-Indië”. Is dit een vertaling of een interpretatie door de vertaler?
Uiteraard zal het Latijnse woord “Batavis” niet enkel met “de Bataven” vertaald mogen worden. Gelukkig geeft Hugo de Groot in hoofdstuk 1 (Caput I.) op pagina 1 zelf aan wie daarmee bedoeld worden: “hoc est Ordinum Federatorum Belgicogermaniæ subditis”, waarvan de vertaling aldaar luidt “de onderdanen van de Verenigde Provinciën van de Nederlanden (hoewel ik moeite heb met dit laatste woord als vertaling). Maar van Oost-Indië (Indica Orientalis) is in het Latijn geen sprake en “Competit” vind ik in het geheel niet terug in het Nederlands, terwijl juist dat woord de sleutelrol vervult in de ontstaansgeschiedenis van dit document.
Met een geladen pistool tegen de slaap en een vlijmscherp mes tegen de keel zou ik de titel hebben vertaald met: “De vrije zee of een verhandeling (uiteenzetting, dissertatie, discussie) over het recht van de Republiek der Lage Landen om mee te dingen (competitie te voeren) in de handel met Indië” (of: ... om mee te dingen in het handeldrijven met Indië).
Wie van mening is dat ik de plank grandioos missla moge reageren.
Op de Golven van de Vrije Zee: Acht Opstellen over Mare Liberum van Hugo de Groot