menu

Het Dwaallicht - Willem Elsschot (1947)

mijn stem
3,71 (81)
81 stemmen

Nederlands
Psychologisch

54 pagina's
Eerste druk: Querido, Amsterdam (Nederland)

Het is een miezerige novemberavond en Frans Laarmans vindt het te ver om naar zijn stamkroeg te gaan. Hij besluit om voor het eerst sinds lange tijd weer eens gewoon naar huis te gaan, waar vrouw en zes kinderen zijn ontijdige intrede zullen beschouwen als een stap op weg die tot inkeer leidt. Bij de winkel waar hij eerst nog een krant koopt, wordt hij aangesproken door drie "zwartjes". Zij laten hem een stukje karton zien waarop een naam en een adres staan gekrabbeld: Maria van Dam, Kloosterstraat 15. Zij willen deze Maria bezoeken en Laarmans wijst hun de weg. Als Laarmans wacht tot zijn tram vertrekt, ziet hij de drie mannen opnieuw. In gedachten loopt hij in een doolhof van straten door Bombay te dwalen op zoek naar zijn Fathma, met een stukje karton in zijn hand waar niemand op reageert. Hij beseft hoe moeilijk het is om iemand te vinden in een vreemde stad en besluit de drie persoonlijk de weg te wijzen.

zoeken in:
avatar van JJ_D
3,5
Wie ‘Het Dwaallicht’ van Willem Elsschot ter sprake brengt, krijgt vaak te maken met uitspraken als “zijn meesterwerk” of “zijn literair testament”. Dat schept verwachtingen die een kleine, grappige novelle moeilijk kan inlossen, maar hier zijn dergelijke krachttermen misschien wel op hun plaats.

De mild ironische toon die ik reeds kende uit ‘Kaas’ vloeit alweer rijkelijk, tot grote vreugde van al wie de erudiete archaïsmen van Elsschot wel kan pruimen. Met een ongelofelijke naturel en een niet te versmaden beeldende, poëtische kracht loodst hij ons door het mysterieus aandoende Antwerpse nachtleven.
Evenzeer charmant is de typische Elsschot-protagonist (niet toevallig dezelfde Laarmans als altijd), die met een ontwapenend soort wereldvisie door de stad dwaalt. Hij is de eeuwige outsider, maar in zijn vervreemding van de mensheid schuilt een immense kwetsbaarheid. Een naar de buitenwereld toe niet al te sympathiek personage dat je toch in de armen zou willen sluiten, dat is het personage dat Elsschot doorheen zijn oeuvre steeds fascinerender heeft gemaakt.

Helaas begon ik met intellectuele vooringenomenheden aan het boek. De grote allegorie op de christelijke godsdienst (Maria van Dam, Kloosterstraat, sterrenhemel, … het zijn stuk voor stuk motieven waar Elsschot mee speelt), komt absoluut niet uit de verf. En hoewel de auteur totaal niet de ambitie had om iets in die trant te schrijven, zo begrijp ik achteraf, bleef ik ietwat onbevredigd achter.

Op een dwaalspoor gezet door verkeerde verwachtingspatronen, moet ik kortom toegeven dat ‘Het Dwaallicht’ een virtuoos kortverhaal is. Elsschot brengt ons telkens weer in herinnering dat lezen met de glimlach ook gewoon een doel kan zijn op zich. Een niet onbelangrijke boodschap voor al wiens honger naar interessante romans niet te stillen is.
3,75*

4,0
Knappe bespreking, JJ_D! Aan deze novelle hoeft inderdaad niet zwaarder getild dan wellicht door de auteur bedoeld, wat mij de door jou beschreven onbevredigdheid heeft bespaard. Anderzijds vormen heel wat thema's voor mij wel een eerste en vrijblijvende aanzet tot diepere beschouwing. Niet in het minst dat van de titel!

avatar van thomzi50
3,5
"Zijn meesterwerk" - wordt dat hier echt over gezegd? Kan het me nauwelijks voorstellen. Niet alleen is Kaas in mijn leven het boek geweest dat altijd in één adem met 't oeuvre van lsschot werd genoemd, ook vind ik deze roman toch echt minder dan Elsschots beste werken. Dat komt niet zozeer door de schrijfstijl of de observaties, die zijn hier even sterk als in Elsschots beste werken, maar vooral door de theologische laag die in het werk zit. Niet alleen is die voor het verhaal in mijn ogen niet nodig, hij zorgt er bij mij ook voor dat enige climax totaal uitblijft, en geeft me daarnaast het gevoel dat we hier met een auteur te maken hebben die zijn tekst veel meer lading meegeeft dan ik er in ontdek - toch geen prettig gevoel. Daarom kom ik niet verder dan 3,5*.

5,0
Louis Paul Boon over Het dwaallicht: "Elsschots verhaal laat u diep ontroerd achter. Ge hebt weer eens uzelf gezien, naakt en pover, ontdaan van leugens en bedrog en valse ijdelheid. En nochtans, de bladzijden herlezend, zult ge moeilijk de zin hervinden die uw wonden heeft aangeraakt; want het zijn niet de woorden, het is achter de woorden dat oprijst al wat Elsschot u, verzwegen, meegedeeld heeft. De mens staat er voor u als een mengsel dat goed wil zijn voor allen die hem omringen, en dit toch niet kan; dat, vervuld van mededogen, de anderen niet helpen mag, want hij heeft alleen de eigen strijd te aanvaarden, of ten onder te gaan."

En ik kan hem enkel bijtreden. Wat mij betreft een van de mooiste boeken die ik ooit heb gelezen. Zoals Boon zegt: je zal het woord niet vinden dat je heeft geraakt, maar blijft diep ontroerd achter. Ik lees het doorgaans in de herfst, wanneer dit boek zich afspeelt. Wanneer je de beklemmende sfeer van de nachtelijke stad in de regen voelt. De eenvoud van een mens die een goeie daad probeert te verrichten, de simpele wijze waarop culturen worden vergeleken. Een tijdsdocument. Prachtig!

5 sterren

avatar van AGE-411
4,5
Elsschot’s kortste, maar misschien ook zijn meest volledige.

We ontmoeten in dit boek opnieuw de heer Laarmans. Een ouder wordende bureaucraat die dagelijks droomt van beter … maar toch - als een trouwe hond - dagelijks naar huis terug keert.

Op een avond passeert hem een gelegenheid om aan de dagelijkse sleur te ontsnappen: Hij toont na even te twijfelen 3 kleine negertjes de weg naar wat in hun ogen het dichtst de heilige maagd benadert. De keuze voor de naam Maria berust waarschijnlijk niet op toeval.
Laarmans is echter zeer plichtsbewust: Hij zal hen - en zichzelf - enkel naar de bron van dat (dwaal)licht brengen, zonder daarbij te zondigen. Hoe zeer hij ook wil ontsnappen uit zijn burgerlijk bestaan, hij vind net rust in dat bestaan.

Maria laat zich niet zomaar vangen. Wou ze de 3 Afghanen gewoon beet hebben? Schermde haar moeder in de vogelkooienwinkel haar af door haar bestaan te ontkennen? Zat ze in de Korte Ridderstraat 71 op hen te wachten? Niemand zal het ooit weten. Ook Laarmans niet, die de laatste kans op een ontmoeting met haar laat schieten voor z’n laatste tram huiswaarts. “Kom, oude sater, het is genoeg. Laat haar in vrede genieten van haar laatste sigaretten, dromen van haar sjaaltje en haar pot gember. En loop door, dan wordt u wellicht de geilheid niet aangerekend die bij deze nachtelijke klopjacht uw stut is geweest” (p57)

Om dat ontnuchterend gevoel door te spoelen zetten de mannen zich even neer voor een borrel. Daar proberen de Afghanen te begrijpen waarom Laarmans hen deze avond geholpen heeft. Want zou hij niet beter bij z’n vrouw en 6 kinderen zitten?

Daarop volgt een discussie over het Christendom en de Islam. Laarmans lijkt in eerste instantie het Christendom te willen verdedigen, maar al snel krijgt hij het moeilijk om in dat Christendom alle heil te zien. Zoals blijkt uit deze passage, waar hij moet uitleggen waarom Christus zich vrijwillig liet kruisigen:
Aan ophelderen valt niet te denken, want zij staan voor dezelfde muur waar ik reeds een halve eeuw langsloop zonder een deur te vinden en ik zit dan ook met onze mensgod lelijk in de war tegenover de abstracte eenheid van hun Allah. Maar ik kan rectificeren en verklaar dat het nu niet direct God zelf is maar diens zoon. (p 44)
Ook het communisme - de nieuwe godsdienst zonder God - komt even voorbij. Wie niet wil wachten tot na de dood om z’n leven verzilverd te zien, moet zich maar tot die godsdienst bekeren. Voorspoed en rijkdom in dit leven zijn daarbij gegarandeerd.

Maar al spoedig rijst de vraag of zowel religie als communisme geen dwaallichten zijn die ons afhouden van de essentie, een gelukkig bestaan.

Een interessant boek. We glijden immers allemaal wel eens weg in de grijsheid van het bestaan en zien de repetiviteit van het leven steeds minder zitten. Het boek mag dan wel geen medicijn aanreiken tegen die ziekte, we herkennen allemaal de situaties en emoties in het boek, en die doen ons een pak minder eenzaam voelen. Want eigenlijk zijn we allemaal een beetje Laarmans.


4,5*

avatar van Pecore
4,0
geplaatst:
Mijn zesde Elsschot in een paar maanden, maar de verzadiging is nog lang niet nabij. Die cynische, lichtvoetige vertelstijl smaakt nog steeds naar maar.

Gast
geplaatst: vandaag om 07:53 uur

geplaatst: vandaag om 07:53 uur

Let op: In verband met copyright is het op BoekMeter.nl niet toegestaan om de inhoud van externe websites over te nemen, ook niet met bronvermelding. Je mag natuurlijk wel een link naar een externe pagina plaatsen, samen met je eigen beschrijving of eventueel de eerste alinea van de tekst. Je krijgt deze waarschuwing omdat het er op lijkt dat je een lange tekst hebt geplakt in je bericht.

* denotes required fields.

Let op! Je gebruikersnaam is voor iedereen zichtbaar, en kun je later niet meer aanpassen.

* denotes required fields.