menu

Ensaio Sobre a Cegueira - José Saramago (1995)

Alternatieve titel: De Stad der Blinden

mijn stem
4,03 (207)
207 stemmen

Portugees
Psychologisch

333 pagina's
Eerste druk: Editorial Caminho, Lissabon (Portugal)

Een rij auto's staat te wachten voor rood licht. Als het eindelijk op groen springt, trekt de eerste auto niet op, tot groeiend ongenoegen van de automobilisten erachter. De bestuurder blijkt van het ene op het andere moment blind geworden, en wat erger is: de blindheid is besmettelijk. Honderden slachtoffers worden geïsoleerd in een ziekenhuis, waar zich binnen korte tijd apocalyptische taferelen afspelen.

zoeken in:
avatar van eRCee
3,5
Bijzonder boek van nobelprijswinnaar Saramango. De thematiek spreekt me erg aan: mensen die door een letterlijke verblinding steeds meer ontaarden. Of juist hun ware aard tonen. Dat thema wordt in een erg aardig en geloofwaardig verhaal gegoten. Qua stijl vond ik het wat minder. Hoofdletters en punten ontbreken volledig zonder dat dit iets toevoegt aan het leesplezier.
Ik ben in ieder geval benieuwd naar meer werk van deze man. Het schijnt altijd wel tamelijk bizar te zijn. Voor De Stad der Blinden een goede 3,5*.

4,0
Dit was mijn eerste Saramago en het smaakte zeker naar meer. Een bizar plot als drager voor een hele stapel ongezouten maatschappijkritiek.

Hulde voor de vertaler, want het boek lijkt me niet bepaald makkelijk te vertalen en desondanks is er sprake van haast poetisch taalgebruik in de vertalingen.

De schrijfstijl van Saramago is wel erg wennen. Je moet er onwijs je aandacht bijhouden, omdat anders niet duidelijk is wie wat zegt.

4*

avatar van Mug
5,0
Mug
eRCee schreef:
Qua stijl vond ik het wat minder. Hoofdletters en punten ontbreken volledig zonder dat dit iets toevoegt aan het leesplezier.
Ik ben in ieder geval benieuwd naar meer werk van deze man. Het schijnt altijd wel tamelijk bizar te zijn.


aegron schreef:
Hulde voor de vertaler, want het boek lijkt me niet bepaald makkelijk te vertalen en desondanks is er sprake van haast poetisch taalgebruik in de vertalingen.

De stijl van Saramago is polyfonisch. Dit is inderdaad niet een stijl die je automatisch toedicht aan literatuur, maar eerder aan muziek en poëzie. Dit verklaart dus het veelal ontbreken van komma's en punten (hoofdletters daarentegen zijn er in overvloede). Dit gaat wellicht voor vele lezers ten koste van het leesplezier.

Maar wat is leesplezier? En staat de thematiek van Saramago's oeuvre überhaupt garant voor leesplezier?

Saramago leest niet echt vlot (vooral door gebrek aan interpunctie en ultralange zinnen van driekwart-pagina lang). Hij dwingt de lezer de zin nogmaals en nogmaals te lezen, zelfs hardop. Zodat de materie echt wordt geabsordeerd, het verhaal is juist niet echt moeilijk, eerder zeer begrijpelijk. Want het gaat om de ideeënwereld, de ongezouten maatschappij-kritiek. Saramago prikkelt, laat je vooruitdenken, en maakt je boos. Ik zie zijn ideeënwereld (m.n. De Stad der Blinden en De Stad der Zienden) ook meer als de nabije toekomst. Het is maar wat je 'bizar' noemt. Tevens is 'het grote verhaal' niet moeilijk te begrijpen. En de wereld die Saramago schept is herkenbaar. Hij gebruikt geen namen, de personages worden allemaal aangeduid als beroepen [bijv. de arts, de vrouw van de bakker, etc.] of uiterlijke kenmerken [de manke man, etc.].

Mijn vreugde was kinderlijk groot toen vorig jaar 'het vervolg' De Stad der Zienden in de boekwinkels lag. Onwetend dat het boek verscheen [ik dacht echt dat Saramago al dood was] slaakte ik orgastische geluidjes en half-kwijlend kocht ik het boek. De verkoper dacht even dat de klant aan rabiës leed... Hoe dat verhaal verder loopt, zal ongetwijfeld te lezen zijn als dat boek op boekmeter wordt toegevoegd.

Saramago is een van mijn lievelingsauteurs, alhoewel ik 'slechts' drie boeken van hem heb gelezen. De 'futuristische' maatschappij-kritische en politiek-gepamfletteerde meesterwerken 'De Stad der Blinden' & 'De Stad der Zienden' (5*) en het poëtische 'Het Stenen Vlot' (4,5*). Het zal ongetwijfeld niet blijven bij deze drie.

4,0
Is De Stad der Zienden echt een vervolg op dit boek mug?

Verder bedankt voor je enthousiaste post. Nu moet ik nog meer boeken van de beste man gaan lezen

avatar van Mug
5,0
Mug
aegron schreef:
Is De Stad der Zienden echt een vervolg op dit boek mug?

Een lastige vraag. Ik quote even 'de recensies': De twee boeken hebben dus raakvlakken, maar staan feitelijk los van elkaar.
Ik raad je stellig aan niet de recensies te lezen van De Stad der Zienden aangezien die allemaal zeer spoiler-gevoelig zijn.
Een van de raakvlakken wil ik wel kwijt. De kleur 'wit'. In 'De Stad der Blinden' zien de blinden niet zwart, maar helder wit. In 'De Stad der Zienden' stemt het grote merendeel van een stad tijdens de gemeenteraadsverkiezingen 'blanco' oftewel 'wit'.
De thema's zijn verschillend. Zij die louter geinteresseerd zijn in het begrip 'democratie' kunnen 'De Stad der Zienden' gewoon lezen. Zij die beide Saramago boeken willen lezen, wil ik ten strengste aanraden eerst 'De Stad der Blinden' te lezen. Zij, die het lezen van 'De Stad der Zienden' als kennismaking met Saramago zien en met de wens meer werk van hem te lezen in de toekomst; dit zal uitlopen op een teleurstelling van het 'leesplezier' van beide boeken.
Mijn excuses voor wellicht dit vage antwoord, maar het is noodzakelijk.

4,0
Ja ja Nu ja, ik heb eerst deze gelezen en zal eens op zoek gaan naar De Stad der Zienden. Eens kijken of ik daarna ook zo vaag ga doen

dutch2
Mug schreef:
Want het gaat om de ideeënwereld, de ongezouten maatschappij-kritiek. Saramago prikkelt, laat je vooruitdenken, en maakt je boos. Ik zie zijn ideeënwereld (m.n. De Stad der Blinden en De Stad der Zienden) ook meer als de nabije toekomst.

Ik vind De Stad der Blinden eigenlijk meer een verhaal van alle tijden, over wat er gebeurt als het sociaal contract plotseling wordt verbroken. Ik moest trouwens sterk aan dit boek denken in de nadagen van Katrina, toen New Orleans was overgeleverd aan pure anarchie. Hierdoor blijkt trouwens wel hoe 'waar' dit boek is.

De Stad der Zienden vond ik een beetje droevige lofzang op het communisme*. Naar mijn idee Saramago's minste.

*Hoe grappig kunnen typo's zijn. Ik schreef dus in eerste instantie (per ongeluk) communiksme.

avatar van eRCee
3,5
Mug schreef:
De stijl van Saramago is polyfonisch.

Wat is dat dan in literatuur? En dan bedoel ik dus niet alleen het ontbreken van interpunctie-tekens.

Dit gaat wellicht voor vele lezers ten koste van het leesplezier.

Maar wat is leesplezier? En staat de thematiek van Saramago's oeuvre überhaupt garant voor leesplezier?

Leesplezier is misschien een verkeerde term. Ik vond het enigszins hinderlijk en zag geen toegevoegde waarde. En ook van Saramango's thematiek kan ik genieten, temeer daar hij het met ironie brengt.

Ik zie zijn ideeënwereld (m.n. De Stad der Blinden en De Stad der Zienden) ook meer als de nabije toekomst. Het is maar wat je 'bizar' noemt.

Hier snap ik niets van. Mijns inziens creeert Saramango een bizarre uitgangssituatie (iedereen wordt op onverklaarbare wijze blind) en pas in die context kunnen de ontwikkelingen op een geloofwaardige wijze verlopen. Maar het is niet iets wat in het echt gaat gebeuren lijkt me en ik kan me ook niet voorstellen dat Saramango zelf dat zo ziet.

avatar van Mug
5,0
Mug
eRCee schreef:
Wat is dat dan in literatuur? En dan bedoel ik dus niet alleen het ontbreken van interpunctie-tekens.

Ik meen me toch echt dat ooit ergens gelezen te hebben, maar [googlend] kan ik nu niets vinden. In ieder geval was het een reactie op aegron die het had over poetisch taalgebruik. Wat ook klopt. Zie ook de oude klassieken. Romans in dichtvorm. Saramago plakt de zinsneden niet onder elkaar, maar naast elkaar.

Leesplezier is misschien een verkeerde term. Ik vond het enigszins hinderlijk en zag geen toegevoegde waarde. En ook van Saramango's thematiek kan ik genieten, temeer daar hij het met ironie brengt.

De zogenaamde 'toegevoegde' waarde heb ik hopelijk nu wat duidelijker gemaakt, qua stijl. In mijn eerdere post trachtte ik duidelijk te maken dat het gebrek aan interpunctie ook een doel kan hebben dat je de stof tot je neemt door de zinnen nogmaals de lezen. Voor mij had dat effect.

Ik ben wel blij dat je het woord 'ironisch' gebruikt. Dat kenmerkt Saramago goed.

Hier snap ik niets van. Mijns inziens creeert Saramango een bizarre uitgangssituatie (iedereen wordt op onverklaarbare wijze blind) en pas in die context kunnen de ontwikkelingen op een geloofwaardige wijze verlopen. Maar het is niet iets wat in het echt gaat gebeuren lijkt me en ik kan me ook niet voorstellen dat Saramango zelf dat zo ziet.

Wellicht ben je blind voor enige vergelijkingen? Saramago neemt altijd iets 'bizars' of 'ongrijpbaars' als uitgangspunt. Iets magisch-realistisch. dutch2 noemde al de vergelijking met Katrina-New Orleans. Maar je kunt de vergelijking zelfs trekken naar Guatanamo Bay, vergrijzing / ouderen in verzorgingstehuizen, individualisme / 'not in my backyard', en het onvermogen van 'overheden' in te springen op vreemde gebeurtenissen en juist / humaan te handelen (terrorisme?). Humanisme kenmerkt het werk van Saramago (die inderdaad communist is dutch2). Iets (i.e. humanisme) waar deze wereld verder en verder vandaan dwaalt.

avatar van eRCee
3,5
Mug schreef:
Maar je kunt de vergelijking zelfs trekken naar Guatanamo Bay, vergrijzing / ouderen in verzorgingstehuizen, individualisme / 'not in my backyard', en het onvermogen van 'overheden' in te springen op vreemde gebeurtenissen en juist / humaan te handelen (terrorisme?).

Goed, maar om dit scenario dan 'nabije toekomst' te noemen gaat me wat ver. Saramango tekent de mens op, de mens gereduceerd tot een elementair wezen dat grotendeels handelt volgens instinct. Dat is niet altijd even optimistisch (vandaar mijn vergelijking bij Dogville, jaja). De stad der blinden gaat mijns inziens dus niet over een samenleving of een toekomst maar over het wezen van de mens.

4,0
Het boek gaat verfilmd worden door Fernando Meirelles (Cidade de Deus en the constant gardner)
bron

Ik ben zeer benieuwd hoe hij dit wil gaan aanpakken. Het zo nogal jammer zijn er een soort 28 days later van te maken, terwijl er zoveel meer in het boek zit.

4,0
Of dit boek nu "waar" is of niet, doet er voor mij geen barst toe. De waarheid bestaat hoofdzakelijk bij gratie van fictie, en niet vice versa.

Dit boek moet zowat van één van de optimistische boeken zijn die ik ooit las. Saramago heeft vertrouwen in het bundelen van krachten, in individuen die samen trekken aan de maatschappelijke kar. Die beseffen dat er leven is buiten de woestijn van de werkelijkheid. Die werkelijkheid is in "De stad der blinden" grauw, uitzichtloos (letterlijk) en statisch. Terwijl het gros van de bevolking berust, blijft dat kleine groepje van mensen aanklooien "tegen beter weten in". Geloven ze in het hopen? Ik mag het graag hopen

Je kunt het boek ook zien als Saramago's "Born in the USA". Danig raak dat de rest van zijn oeuvre een voetnoot dreigt te worden in het licht van dit werk. Nu ja, de schaduw is vriendelijker en minder bedreigend dan de zon

dutch2
Zachary Glass schreef:
De waarheid bestaat hoofdzakelijk bij gratie van fictie, en niet vice versa.

Mmm, klinkt goed, maar zonder nadere uitleg kom je zo niet van me af.

4,0
dutch2 schreef:
(quote)

Mmm, klinkt goed, maar zonder nadere uitleg kom je zo niet van me af.


(*dekt zich alvast in op komende tegenwerpingen*)

Neem nu de wet van Newton. F = m.a. Dat is een waarheid, raketten verlaten de aardkorst dankzij die wet. Die waarheid is ooit ontstaan dankzij fictie, want Newton geloofde in een hoger iets. Dat was geen waarheid, niet verifieerbaar aan de hand van feiten. Het was fictie.

Mocht Newton zich destijds neergelegd hebben bij de feiten, zouden we nog steeds aan de grond gekluisterd zijn. Zo is de waarheid dat op 9/11 zich twee vliegtuigen boorden in de WTC-torens een resultaat van een toepassing van de wet van Newton. Een waarheid die tot stand kwam via fictie. Om terug te keren bij Saramago: De stad er blinden is voor mij een illustratie van het geloven in het geloven. De dubbele helix die de wereld van morgen vormgeeft

dutch2
Zachary Glass schreef:

(*dekt zich alvast in op komende tegenwerpingen*)


(*zal niet te ver aandringen*)

Dus als ik het goed begrijp bestaat de waarheid niet bij gratie van fictie, maar kan hij wel door fictie aan het licht worden gebracht. Zoiets?

Ik had trouwens zelf het idee dat het groepje niet standhield door te geloven, maar door het feit dat ze werden geleid door iemand die wel kon zien. Iemand dus met een hoger inzicht.

4,0
dutch2 schreef:
Dus als ik het goed begrijp bestaat de waarheid niet bij gratie van fictie, maar kan hij wel door fictie aan het licht worden gebracht. Zoiets?


Kun je het hebben over waarheid los van fictie? Het ene beïnvloedt het andere. Vandaar die dubbele helix


Ik had trouwens zelf het idee dat het groepje niet standhield door te geloven, maar door het feit dat ze werden geleid door iemand die wel kon zien

Kun je met zekerheid weten dat die ander ziet wanneer je zelf niets ziet?

dutch2
Zachary Glass schreef:
Kun je met zekerheid weten dat die ander ziet wanneer je zelf niets ziet?


Nee, niet met zekerheid.

Toch is het wel grappig dat waar ik in De Stad der Blinden een zeer pessimistische visie meen te zien, jij vrolijk van het tegenovergestelde uitgaat. Misschien dat we Saramago zelf maar eens ter verantwoording moeten roepen.

Sander2
Ik heb het boek nu bijna uit, maar ik zit met iets waar ik niet uitkom. Als het de stad der blinden is, waarom komt er dan geen hulp van buiten, en, nog vreemder, waarom zijn de mensen die nog konden zien aan het begin van de epidemie niet massaal weggetrokken uit de stad?

dutch2
Sander2 schreef:
Ik heb het boek nu bijna uit, maar ik zit met iets waar ik niet uitkom. Als het de stad der blinden is, waarom komt er dan geen hulp van buiten, en, nog vreemder, waarom zijn de mensen die nog konden zien aan het begin van de epidemie niet massaal weggetrokken uit de stad?

De geloofwaardigheid van de plot is in dit geval totaal niet belangrijk. Saramago gebruikt wel vaker merkwaardige en onwaarschijnlijke plots (zie: De stad der zienden en Het stenen vlot) om zijn punt duidelijk te maken. Het gaat er hier dus niet om of mensen kunnen vluchten of hoe de buitenwereld reageert, maar wat een ramp van zo'n formaat met een besloten gemeenschap doet. Maar dat had je ongetwijfeld zelf ook al begrepen

Dennis
Ik lees hier over het ontbreken van interpunctie; dat maakte benieuwd en vandaar heb ik het boek vanmiddag opgezocht in de bieb. De editie die ik in handen kreeg, beschikt wel over interpunctie. Zijn er dus meerdere vertalingen?

4,0
Dennis schreef:
Ik lees hier over het ontbreken van interpunctie; dat maakte benieuwd en vandaar heb ik het boek vanmiddag opgezocht in de bieb. De editie die ik in handen kreeg, beschikt wel over interpunctie. Zijn er dus meerdere vertalingen?


Interpunctie is er ook wel, maar wordt veel minder gebruikt dan in andere boeken, met ongebruikelijk lange zinnen tot gevolg. Heb je het boek al helemaal gelezen?

5,0
Dit is een van de boeken waarvan ik na het lezen bijna letterlijk ademloos was, geestelijk buiten westen als het ware. Wat een briljant geschreven boek, wat een heftige thematiek: dit boek komt als een mokerslag bij je binnen. Eén van de beste boeken ooit geschreven!

avatar van psyche
psyche (crew)
'Alle Namen' van Saramago staat numero uno in mijn top tien. Als ik de onderstaande berichten lees word ik benieuwd. Toch heb ik een vraag en ik hoop dat een van de onderstaande gebruikers Alle Namen óok heeft gelezen.
Is het vergelijkbaar werk? Ik las ergens, al je me neer ik zou niet meer weten waar, dat Alle Namen veel dieper gaat dan ander werk van Saramago. Daardoor heb ik naast mijn nieuwsgierigheid enige huiver...
Ik ben een beetje bang teleurgesteld te worden, dat de rest van zijn werk niet kan tippen aan Alle Namen. Maar waar heb ik het over als ik Sneuper lees?

4,0
Aca
dutch2 schreef:

De Stad der Zienden vond ik een beetje droevige lofzang op het communisme*. Naar mijn idee Saramago's minste.


een lofzang op het communisme? Ik las er juist een pleidooi voor het nemen van verantwoordelijkheid in, ook als dat ingaat tegen plicht, traditie etc. Droevig is het wel.

avatar van cortez
4,5
Heel mooi boek ... Hoewel, 'mooi' is natuurlijk niet bepaald het meest geschikte woord. Ik vond het bij momenten een gelijkaardige sfeer als Het Parfum (Suskindt) hebben ... donkere, vuile, grimmige sferen en settings, vaak de mindere kantjes van de mensen belichtend, en natuurlijk sterk zintuiglijk (zien, ruiken). Saramago zet een boeiend en geloofwaardig verhaal neer, dat makkelijk te volgen is, toch biedt het
op zich genoeg stof tot nadenken. Ook de schrijfstijl van Saramago weet ik best te appreciëren en hier vind ik z'n complexe zinnen best meevallen (als 'k me niet vergis was 'memoriaal van het klooster' een slagje moeilijker te volgen).

4,5
Fascinerende schrijfstijl en wellicht een nog wel meer fascinerende thematiek. Eenvoudig, doch met veel precisie beschreven hoe de mens langzaam afgleidt, wanneer wetten en regels niet meer uitgevoerd kunnen worden.
Ben reuze benieuwd naar de film.

4,5*

avatar van Rius
4,0
In voorgaande berichten wordt veel geschreven over de schrijfstijl. Persoonlijk vond ik die prima te pruimen, iets extra's bood het echter niet. De sterke kant van het boek is wat mij betreft uitgangspunt; iedereen blind en wat dan? Saramago schets een lekker duister beeld van de mensheid, eigen belang eerst. Wellicht dat ik het einde daardoor wat vond tegenvallen. Ben ik de enige die tot op de laatste bladzijde hoopte op een bombardement door een vreemde mogendheid, ter voorkoming van besmetting? Hoe heerlijk tragisch zou het zijn als het eerste dat men weer ziet tevens het laatste is: een allesvernietigende explosie...

5,0
Ik heb het boek vanmiddag uitgelezen en had in eerste instantie een bijzonder negatief gevoel bij het boek. Niet dat het boek niet prachtig vond, want dat was het wel degelijk, maar meer dat het me somber stemde. Nu een paar uur later ben ik werkelijk 180 graden gedraaid. Eigenlijk is, hoewel het onder het lezen zelden zo voelt, het gewoonweg een bijzonder hoopvol stemmend boek. Mijn gevoel nu is er een van Als mensen in de meest erbarmelijke omstandigheden maar volledig op elkaar durven blijven vertrouwen is er altijd hoop. Ik geef er meteen eerlijk bij toe dat ik deze gevoelens van hoop tijdens de groepsverkrachtingen en andere mensonterende momenten niet had en dat ik op momenten het boek het liefst weg had gegooid om nooit meer op te pakken. Een ander punt wat me erg aanspreekt is de manier waarop de schrijver schrijft. Ik heb het eerlijk gezegd nooit eerder gezien dat iemand geen punten schrijft maar wel constant met hoofdletters begint ,maar ondanks dat het in het begin vreemd aandeed vond ik het steeds meer iets toevoegen aan het boek. Helaas voor de Stad der Blinden was het boek dat ik hiervoor las echter ook een meesterwerk en ik denk dat ik mede daarom ook een klein puntje van kritiek heb. Zoals namelijk in zoveel goede boeken wordt er ook in Stad der Blinden te weinig aandacht besteeds aan de bijpersonages. Je merkt het eigenlijk nauwelijks maar vanwege het contrast met mijn vorige boek (Opwindvogelkronieken) viel het me na afloop op. De vrouw van de oogarts, Het meisje met de zonnebril, de man met het zwarte oogkapje en de oogarts en de hond van de tranen allen zijn ijzersterke personages. De vrouw van de eerste blinde, de eerste blinde zelf en het jongetje zonder moeder zijn dacht echter maar bij tijd en wijle. Zij komen in grote gedeeltes van het boek niet echt tot hun recht en dat is hoewel het totaal niet stoort wel eens jammer. Toch mag dit de pret niet drukken. Want vanwege zijn ijzersterke uitgangspunt, het enorme medeleven dat je tijdens de verschrikkingen voelt, de prachtige manier van schrijven en het, hoewel dat niet voor iedereen zo zal voelen, hoopgevende einde krijgt Stad der Blinden van mij ook de volle score.

5*

Scribble
Een sterk boek, dat zeker, had er na "Het Evangelie Volgens Jezus Christus" ook helemaal zin in.

Het thema spreekt me erg aan, ik hou zowiezo wel van dit soort verhalen. De wereld vergaat en een paar mensen moeten in alle hysterie zien te overleven. Hier gaat het om een kleine gemeenschap, mensen die door het lot bij elkaar zijn gebracht. Langzaam maar zeker komen er echter meer en meer invloeden van buiten en meer mensen. De ware aard van de mens komt dan ook al snel bovendrijven. Ik moest meerdere malen tijdens het lezen van dit boek aan "katrina" denken, de orkaan die New Orleans teisterde. In de nadagen daarvan waren er ook tal van plunderingen en begonnen mensen zelfs in het wilde weg om zich heen te schieten.

Dit boek geeft daar een erg sterk beeld van. Mensen laten hun sadistische kant zien en proberen allemaal de baas te spelen. Best interessant om te lezen en ook sterk beschreven. Mede daarom kon ik het boek soms ook niet neerleggen, maar wou ik blijven doorlezen.

Helaas stopt dit als we de 200 bladzijden voorbij zijn. De groep komt in de open lucht en de hele wereld blijkt blind te zijn. Opzich niet minder interessant, helaas echter is dit deel voor mijn gevoel toch een stuk minder uitgewerkt. Alles wat eerst in het gesticht gebeurden, gebeurd nu op grote schaal. Beter wordt het er echter niet op. In het eerste deel zat veel dreiging doordat de blinden zowel van buiten als van binnen onder vuur lagen. Eenmaal in de buitenlucht wordt de spanning echter een stuk minder. Eten proberen te vinden is opeens het belangrijkste, opzich logisch maar niet bijzonder interessant om te lezen. Ook de toch wat hoopvolle benadering kon mij niet echt bekoren. De donkere stemming uit het eerste deel verloor hierdoor wat aan kracht, de climax was al eerder geweest.

De schrijfstijl is verder wel weer heerlijk, prachtig lange zinnen met veel gevoel voor ritme. Verder niet al te lastig, zeker niet vergeleken met "Het Evangelie" die dan toch een stuk taaier was om door te komen, maar niet minder mooi. Ik hou wel van de schrijfstijl, even wennen maar dan valt er toch genoeg te genieten.

Al om al ook gewoon een erg sterk boek. Maar ik vind het jammer dat Saramago na de 200 bladzijden een andere weg inslaat. De zorgvuldig opgebouwde spanning gaat wat verloren en het tweede deel kan gewoon niet aan de eerste tippen. Ben verder wel benieuwd gebleven naar andere boeken van Saramago, gelukkig liggen er nog enkele op stapel. Lang schommelde hij tussen de 4 en 4.5, het toch wat makkelijke eind (iedereen kan weer zien) geeft echter de doorslag:

4*

avatar van cortez
4,5
Heb ooit eens een recensie voor school moeten schrijven over dit boek, en toen viel het mij ook al op dat het boek omstreeks pagina 200 veel minder werd. Misschien kan ik meteen een deeltje van die recensie posten :


...

De personages worden in dit boek oppervlakkig beschreven. Ze zijn ondergeschikt aan het verhaal dat Saramago brengt. Hun namen worden niet meegedeeld en Saramago duidt hen aan door te verwijzen naar hun opvallende kenmerken of hun beroep. Zo is er sprake van de oogarts, de vrouw van de oogarts, het schele jongetje of de taxichauffeur. Beschrijvingen van individuele psychologische veranderingen of persoonlijke emoties zijn evenmin uitgesproken aanwezig. Wat de personages meemaken en hoe ze zich daarbij voelen, zijn namelijk emoties die iedere mens die zich in een gelijkaardige situatie bevindt, zou beleven. Daardoor kan de lezer het verhaal veralgemenen van de handelingen gesteld door een fictief groepje naar een verhaal over de gedragingen van de mens in het algemeen.
Het enige noemenswaardige personage is de vrouw van de oogarts. Deze eer dankt ze uiteraard aan het feit dat haar ogen blijven functioneren wanneer die van alle anderen dat niet meer doen. De vrouw besluit haar zin voor verantwoordelijkheid niet te ontlopen en helpt de blinden uit de eerste zaal van het gekkenhuis hun weg te vinden. Meer nog dan de blinden uit die eerste zaal helpt ze het kleine groepje patiënten van haar man, de oogarts. De vrouw deelt als het ware haar ogen met hen waardoor zij niet tot de egoïstische, bijna instinctieve gedragingen van de andere blinden komt. Vanuit dit standpunt kan men de bedenking maken dat het ethisch handelen van de mens heel sterk gebaseerd is op de wetenschap dat dit ethisch handelen niet onopgemerkt blijft. Waarom zou men goed zijn voor de ander als deze handeling op zichzelf niet gemakkelijker te stellen is, mogelijk een negatieve impact heeft, en verder ongezien blijft? Waarom zou men bijvoorbeeld eten delen en met minder tevreden zijn, als niemand jouw persoonlijk kan loven voor deze weldaad, of betichten van het tegenovergestelde? De vrouw fungeert dan als een soort ethisch lichtbaken in de duisternis. Deze visie wordt gestaafd als de vrouw tot tweemaal toe de kwaden van aard straft.

Maar de vrouw kan niet alleen gezien worden als een instandhouding van het verschil tussen goed en kwaad, zij kan tevens symbool staan voor leiderschap. Enerzijds zou men kunnen besluiten dat de mens nood heeft aan uitgesproken leiderschap, anderzijds is het leiderschap van hen die besloten hadden de blinden in het gekkenhuis onder te brengen maar weinig prijzenswaardig. Of wat te zeggen over de machthebbers in zaal twee van het gekkenhuis die de andere blinden uitbuitten? Voor de communistische Saramago is dit zeker een belangrijk thema. Het komt ook verder aan bod in het boek dat een (soort) vervolg vormt op Stad Der Blinden, Stad Der Zienden. Ook daar zien we een gemeenschap van mensen die door de overheid aan z’n lot overgelaten blijft, en zelfs gedwarsboomd wordt. In Stad Der Zienden resulteert dit in een spontane reorganisatie van de bevolking. Deze positieve toon valt echter in Stad der Blinden heel moeilijk te bemerken. Zolang de mens niet zeker is van de vervulling van z’n primaire behoeften is er geen sprake van een organisatie die getuigt van burgerzin, maar blijft die beperkt tot een uit zelfbehoud aangedreven zin tot samenwerking.

Ofschoon in het boek zelf niet verwezen wordt naar een bepaalde plaats, leert de tekst op de achterflap ons dat het verhaal zich afspeelt in Lissabon. Dit kon echter eender welke stad zijn. Het is zelfs mogelijk te stellen dat de straten en ruimtes die als decor dienst doen, op zich onbelangrijk zijn. Ze zijn daarentegen wel belangrijk om bepaalde fases in het boek te benadrukken. Een eerste locatie die vanuit deze benaderingswijze belangrijk is, is het gekkenhuis. Het gekkenhuis wordt door Saramago indirect vergeleken met een concentratiekamp uit WOII. Zo hebben beide gebouwen een gelijkaardige functie als opvangruimte voor zij die de maatschappij bedreigen. Er zijn gelijklopende uiterlijke kenmerken tussen beide gebouwen te bemerken, bijvoorbeeld de door de soldaten bewaakte omheining, de toegangspoort of de ijzeren bedjes die heel dicht opeen zijn geplaatst voor de bewoners. Verder kunnen bepaalde handelingen die gesteld worden in het gekkenhuis geassocieerd worden met zaken die ook in bepaalde concentratiekampen werden gedaan, bijvoorbeeld de bewoners die zelf hun doden begraven of de bewoners die bij aankomst in twee groepen worden opgedeeld. Tot slot gebruikt Saramago beeldspraak die ontegensprekelijk naar beelden uit de concentratiekampen verwijst, bijvoorbeeld: ‘… alsof ze door een bulldozer naar binnen werden geschoven’.
Het Gekkenhuis is waar de eerste laag van menselijkheid bij de blinden verdwijnt. Ze worden geconfronteerd met honger, gebrekkige hygiëne, onzekerheid en de constante dreiging van de soldaten en hun medebewoners.
Ook de straten van Lissabon zetten het verlies van een menselijke culturele verworvenheid in de verf. Daar beseft de vrouw van de oogarts hoe alleen iedereen er plots voor staat. Menselijke relaties zijn niet langer bindend, er zijn geen huizen waar het gezin opnieuw samenkomt, en de mensen verplaatsen zich in toevallig gevormde groepjes. Ook de vrouw van de oogarts wordt plots met deze situatie geconfronteerd, wanneer zij meent verdwaald te zijn in de straten van Lissabon.
In het huis van het meisje met de zonnebril vallen de verschillen tussen dier en mens weg. De buurvrouw verslindt rauwe kippen en konijnen, net zoals de hond die de groep onder leiding van de vrouw van de oogarts vergezeld heeft wat later zou doen. Diezelfde hond krijgt er te eten van het proviand van de groep, waarop de buurvrouw verontwaardigt vaststelt dat het dier door de groep als minstens evenwaardig als haar wordt geacht. Tot slot doen de leden van de groep, net als de kippen en konijnen, er hun behoefte in het tuintje.
Het huis van de oogarts en zijn vrouw staat symbool voor de herwonnen menselijkheid. Het is er net en het ruikt er lekker. De leden van de groep kunnen er zich wassen en frisse kleren aantrekken. De leden van de groep zullen er opnieuw zien.
Op al deze plaatsen zal de vrouw van de oogarts overigens eenmaal in tranen uitbarsten. Ook in het grootwarenhuis gebeurt dit. Als we aannemen dat Saramago met de huilbuien van de vrouw telkens een verandering in de levenswijze van de blinden wil benadrukken, zoals hierboven enigszins gesuggereerd wordt, moet ook het grootwarenhuis een nieuw stadium aantonen. Misschien wil hij er het verlies van broederschap of mededogen aantonen. De vrouw van de oogarts besluit om niet langer meer de andere blinden te helpen, zoals ze wel nog deed in het gekkenhuis. Ze overweegt aanvankelijk om de deur naar de voorraadkamer open te laten voor de andere blinden maar zal die toch sluiten. Daarna loopt ze letterlijk over een blinde heen. Wanneer ze voor de tweede maal het warenhuis betreedt, ziet ze dat er zich een ware velslag onder de blinden heeft afgespeeld om de toegang tot de voorraadkamer te verkrijgen.

Tijdsaanduidingen worden nauwelijks gemaakt. Dit bevestigt nogmaals de indruk dat de schrijver niet iets wil vertellen over welbepaalde personen, maar veeleer beschouwend schrijft over de mensheid toen, nu en dan. Het verhaal is chronologisch opgebouwd en kan gelezen worden als een verslag. Wie de verteller daarvan is, valt moeilijk af te leiden uit het boek. Meest logisch is dat het ‘een ooggetuige’ van de gebeurtenissen betreft. Volgende passage ondersteunt dit: ‘Vanaf hier zal het relaas van de oude man met het zwarte lapje, behoudens enkele onvermijdelijke losse opmerkingen, niet langer letterlijk worden weergegeven, maar vervangen worden door een bijgewerkte versie van de mondelinge uiteenzetting, teneinde de informatie waardevoller te maken door een correct en adequaat woordgebruik’ . Daarentegen is het ongeloofwaardig dat deze ooggetuige daadwerkelijk meegereisd heeft met het groepje onder leiding van de vrouw van de oogarts. Dat het om een alwetende verteller gaat, staat echter vast. Dit past opnieuw binnen het opzet van de beschouwende ideeënroman, waar de lezer geen deel uitmaakt van het verhaal, maar het tafereel van op een afstand gadeslaat.

Stad der Blinden is een onderhoudend, fantastisch aandoend doch heel geloofwaardig boek dat uitnodigt tot reflectie over thema’s als het leiderschap, de beschaving of ethische kwesties. Het verhaal zakt weliswaar wat ineen vanaf de tweede helft. De lezer is dan heimelijk gewoon geraakt aan de barre omstandigheden waarin de blinden leven en er kan zelfs geopperd worden dat het leven in het gekkenhuis van een erger drama getuigde. Toch is het vooral het verlies van richting dat het verhaal dan parten gaat spelen. Er zijn geen uitgesproken doelen meer die bereikt moeten worden en de groep berust zich maar wat in de gegeven situatie. De ontknoping die nogal plots komt, kan dan wel als anticlimax gezien worden, hij komt toch niet bepaald ongelegen.

Gast
geplaatst: vandaag om 05:30 uur

geplaatst: vandaag om 05:30 uur

Let op: In verband met copyright is het op BoekMeter.nl niet toegestaan om de inhoud van externe websites over te nemen, ook niet met bronvermelding. Je mag natuurlijk wel een link naar een externe pagina plaatsen, samen met je eigen beschrijving of eventueel de eerste alinea van de tekst. Je krijgt deze waarschuwing omdat het er op lijkt dat je een lange tekst hebt geplakt in je bericht.

* denotes required fields.