Gould's Book of Fish: A Novel in Twelve Fish - Richard Flanagan (2001)

O, wat houd ik van dit boek! Ik pikte hem bij toeval van een plank in de bieb om zijn langwerpige formaat. Ik had er nooit van gehoord maar was geïntrigeerd door de titel, en toen nog meer door de 12 verschillende tekstkleuren waarin het verhaal verscheen. Een wereld ging voor me open...

In dit boek betreedt je een wereld waarvan onduidelijk is hoe realistisch die is. Er wordt al in de (vermakelijke) inleiding alles aan gedaan je op het verkeerde been te zetten. Resultaat is dat je de wereld van Gould instapt zonder je te bekommeren over de geschiedwaarde of het gehalte aan verzinsels.

Die onbevangen staat is de juiste om deze bijna obscene hoeveelheid woorden, zinnen en verwikkelingen over je heen te laten komen. Wat er allemaal in die gevangenenkolonie gebeurt, en daarbuiten in het latere gedeelte, is zo absurdistisch...maar toch ook zo vanzelfsprekend beschreven dat je als betoverd verder leest. Alles draagt bij aan die betovering: gebeurtenissen, de verschillende letterkleuren maar bovenal de volle, gecomprimeerde schrijfstijl die Flanagan hier (en nergens anders) hanteert.

Dit boek is een belevenis op zich. Voor sommigen kan de inleiding misschien storend werken, voor anderen misschien sommige aspecten van het plot. Het staat echter als een paal boven water dat Flanagan hier een uniek stukje literatuur heeft geleverd die een indrukwekkende leeservaring kan blijken te zijn.

Dit is een boek dat ik op de site tegenkwam en dat me, hoewel het niet direct valt binnen m'n literaire comfort-zone, intrigeerde. Dat kwam vooral door de ondertitel ("een roman in 12 vissen") en door de hoge beoordelingen hier.

Helaas kon Het boek van Gould de verwachting eigenlijk geen moment waarmaken. De ondertitel blijkt te slaan op de 12 hoofdstukken, geschreven in 12 kleuren met inkt die afkomstig is van (resten van) vissen. Met deze vorm wordt verder bar weinig gedaan: het is inhoudelijk niet de ruggengraat van het boek maar meer een nogal losstaande gimmick. De referentie naar Faulkner in de opdracht is wellicht nog het aardigste eraan.

Het verhaal zelf barst van de groteske voorvallen, gruwelijkheden en bizarre personages. Helaas slaagt Flanagan er niet in hier meer van te maken dan een aaneenschakeling van beschrijvingen. Het is moeilijk om er precies de vinger op te leggen, maar waar je hoopt dat een roman zich ontwikkelt in meerdere richtingen en naast verder komt ook steeds dieper gaat, blijft Het boek van Gould op hetzelfde peil hangen en daardoor voelt het al snel als teveel van hetzelfde. En dat terwijl er juist een (nogal belegen) poging wordt gedaan om het boek in het boek te laten terugkomen en er gespeeld wordt met de verschillende werkelijkheidsniveaus van het verhaal en het hoofdpersonage.

Ik voelde me geen moment verbonden met de protagonist en werd ook niet in het verhaal gezogen, zoals Richardus hierboven beschrijft. Wel herken ik "de volle, gecomprimeerde schrijfstijl", maar ook dat element spreekt wat mij betreft eerder in het nadeel dan in het voordeel van het boek.

Je kan je zelfs afvragen of Het boek van Gould werkelijk zo uniek is (ten opzichte van de uniciteit van elk boek) en origineel. Zowel in de vorm als in de inhoud zie ik eigenlijk geen vernieuwende zaken en volgens mij wordt fantasie hier verward met originaliteit, zoals bijvoorbeeld ook bij Walter Moers. Niks voor mij dit. Ik ben benieuwd naar de mening van de andere kwartaalboeklezers.

Oei oei, dat voorspelt niet veel goeds. Ik had al niet zo veel trek in dit boek (om een of andere reden ligt Australische literatuur mij niet bijster goed en de vorm staat mij ook niet echt aan). Kortom, ik ga er nog eens goed over nadenken of ik hieraan ga beginnen.

John Irving heeft zijn beren en Richard Flanagan zijn vissen!

Pffff, wat een hopeloos vermoeiend boek is dit. Een boek waarover zoveel lovends & afwijzend & goeds & slechts & vragends & bewijzends & onbegrijpelijks & visserigs & niet-visserigs & ambitieus & pompeus & pretentieus & warrigs & geordends & grappigs & hopeloos & ellendigs & zweverigs & slims & levends & doods valt te zeggen, dat ik er niet eens aan begin.

Maar wat een hopeloos vermoeiend boek is dit.

Je hebt het dus uitgelezen? Ik ben wel benieuwd naar het lovends dat je aanstipt, wellicht kan je hier na een welverdiend middagdutje toch nog op in gaan?

Geen middagdutje, wel een van alle franje gespeend brok non-fictie (Mary Beard over leven en sterven in Pompeii).

Maar goed, het lovende. Dat gaat voornamelijk over een aantal losstaande, goed gevonden scènes. Zoals Capois Death die al stervend teruggaat in de tijd en dan eindigt in de schoot van zijn moeder. Of zoals het schilderij van de zonnenvis en zijn prachtige reis naar de tweede verdieping van de windmolen. Die scènes (en er zijn er meer) vond ik wonderschoon. Wat ik ook wel aardig vond was zijn kritiek op de pretenties van de wetenschap (en dat Lemprière eindigt als het frenologische bewijs dat inboorlingen inferieur zijn, vond ik ook al aardig gevonden). Maar veel meer dan dat kan er ik er niet van maken.

Halverwege het boek heb ik het opgegeven.
Het is inderdaad een hopeloos & vermoeiend boek.
Ik kan er kop noch staart aan krijgen.

Moet er eerlijkheidshalve ook bij zeggen dat dit sowieso al niet mijn soort van lievelingsboek is.
Daarbij komt de schrijfstijl & de vissen & de & wat mij ontzettend stoort.

Kan me er van alles bij voorstellen. Ik heb hem op het tandvlees uitgekregen, waarbij vooral de eerste 50 & de laatste 100 pagina's hopeloos vermoeiend waren (& inderdaad, die stijl gaat op den duur irriteren & tegenstaan).

Ik zag dat je nu met Munninghof bezig bent. Zal je vast een stuk beter bevallen!

Waanzinnig boek en vooral het laatste hoofdstuk is van een grote...diepte.