menu

Zapiski iz Podpolja - Fjodor Dostojevski (1864)

Alternatieve titels: Aantekeningen uit het Ondergrondse | Mémoires uit het Souterrain | Herinneringen uit het Ondergrondse | Ondergrondse Notities | Записки из Подполья

mijn stem
4,20 (176)
176 stemmen

Russisch
Ideeënliteratuur / Psychologisch

155 pagina's
Eerste druk: Epoch (periodiek), Sint Petersburg (Rusland)

De anonieme verteller van dit boek is een verbitterde, misantrope man die afgesloten leeft in zijn kleine flatje in de stad Sint Petersburg rond 1860. In het eerste deel richt hij zich tot de lezer met een emotioneel betoog over de natuur van de mens. In het tweede deel verklaart hij zijn eigen vervreemding van de samenleving aan de hand van enkele herinneringen.

zoeken in:
avatar van eRCee
4,0
Om mijzelf als liefhebber van Dostojewski enigszins geloofwaardig te houden moest ik dit hooggenoteerde werk natuurlijk rap lezen. Waarvoor dank.

Het is in alles in ieder geval een echte Dostojewski. Neem alleen al de vele opmerkingen richting lezer. Ze geven het verhaal wat luchtigheid en houden het geheel daardoor behapbaar. Want Aantekeningen uit het Ondergrondse is ongewoon fel. Vooral het inleidende betoog laat geen spaan heel van elk geloof in de mensheid, in vooruitgang en in wetenschap. Deel 2, dat veel meer een verhalend karakter heeft, illustreert dit vervolgens op overtuigende wijze. De geschetste walging en intense minachting van de hoofdpersoon voor zichzelf zijn indrukwekkend.

De Russische meester laat zijn unieke positie in de literatuur met dit boek weer zien. Geen enkele schrijver weet zo diep door te dringen in de diepste drijfveren van de mens. En terwijl Dostojewski gaandeweg het verhaal steeds meer de kern raakt groeide mijn afschuw... 4*

5,0
Wat een heerlijke hoofdpersoon! Ziek en afstotelijk is hij zeker.
Dit boek is een zeer felle uithaal naar verschillende filosofische denksystemen. Onder andere het rationalistische/utopische denken wordt bankroet verklaard.
Het einde is ook prachtig, hieruit mag de inertie van onze beste vriend, de ondergrondse man, blijken. Hij kon de beslissing niet eens nemen om te stoppen met schrijven.

avatar van mjk87
4,5
Sterk boek, en eens wat anders dan een normale roman. Wel vind ik het verhalende deel beter dan het eerste, meer filosofische deel, terwijl ik juist daarvoor dit boek lezen wilde.
Zo nu en dan weet Dostojevski interessante theorieën los, en goede en doordachte ideeën, maar nog vaker had ik werkelijk geen idee waar de beste man het over had. Zelfs na herlezen van het betreffende stuk. Ook is dat deel werkelijk van de hak op de tak. Nu is het zo dat de hoofdpersoon ook zegt dat hij maar opschrijft wat in hem opkomt, en dat is natuurlijk niet altijd even rechtlijnig, maar het vergroot het leesgemak noch het leesplezier.

Het tweede deel is mooi, teer, humoristisch en zielig tegelijk. Een ook veel beter te volgen dan de eigenlijke aantekeningen. De hoofdpersoon wordt goed uitgewerkt, maar verder is het verhaal niet heel bijzonder. En ook de hoofdpersoon zelf, ondanks dat je hem goed leert kennen, is nogal veranderlijk in z'n gedrag (meer nog dan een Raskolnikov). Dat maakt hem geen antiheld, maar een vervelend persoon wat voor mij niet prettig is om te volgen als hoofdpersoon. Zal dan wel de bedoeling mogen wezen, dat maakt het er niet beter op.

Toch meer dan ruime voldoende.

avatar van Animosh
2,5
Aantekeningen van een zeurkous?

Nee, serieus: wat kan die man zeuren! Ik had oprecht moeite om het eerste deel van het boek door te komen. Hij maakt wel een aantal interessante punten, zoals dat een sterk bewustzijn een vloek kan zijn, dat mensen lang niet altijd handelen in overeenstemming met hun rationele eigenbelang maar in plaats daarvan regelmatig kiezen voor de "vrijheid" van het kwade en onlogische en dat mensen zich vaak niet laten leiden door hun "verstand" maar door hun emoties, maar die zijn onderdeel van een betoog dat barst van de retoriek en het onsamenhangende gestamel. Het gaat van de hak op de tak, is weinig gefocust en komt ontzettend pathetisch over. Ik vond het ergerlijk en vaak ook zeer saai leesmateriaal.

Het tweede deel is conventioneler en daardoor behapbaarder, maar het hoofdpersonage blijft erg vreemd. Of het de bedoeling was weet ik niet, maar ik vond het vaak lezen als een (zwarte) komedie: de hoofd- persoon is geobsedeerd met de vreemdste dingen en gedraagt zich volslagen idioot. Hij is bovendien enorm emotioneel en wordt woedend of barst in huilen uit om de kleinste dingen. Als er dan eindelijk een lichtpuntje in zijn leven komt weet hij niet hoe snel hij het uit zijn leven moet schoppen. Zijn absurde persoonlijkheid is in feite een tragikomisch ongeluk waarvan hij zelf het grootste slachtoffer is.

Met de irritant prekerige en stamelende eerste helft van het boek kon ik kortom niet zoveel, en hoewel het tweede, meer tragikomische deel me beter beviel werd ik ook daar niet echt warm van. Een meesterwerk zie ik hier dus zeker niet in. Maar Dostojevski gaat zeker nog meer kansen krijgen. 2.25*

avatar van the Cheshire cat
4,5
Wat een mooi boek. Ik herkende wel veel dingen van mijzelf in de hoofdfiguur, maar of ik daar nou zo blij mee moet zijn? Alsof Dostojevski mij een spiegel voorhoudt. Dit is mij al eens eerder overkomen natuurlijk, boeken met wereldvreemde personages, Gordon Comstock bijvoorbeeld in Keep The Aspidistra Flying of Janet Frame in An Angel At My Table.
Meestal zijn dit wel de beste boeken.
Er zitten beslist mooie passages in het eerste deel, zoals dat stukje over een teveel aan bewustzijn, maar het tweede deel vond ik toch ook net iets beter. Het had wel wat beeldender geschreven mogen zijn, zoals dat fraaie tafereeltje buiten bij de koets, waar alles bepoederd is met sneeuw.
Maar dan nog!

avatar van manonvandebron
5,0
In deze psychologische roman gaat het niet zozeer om de gebeurtenissen, maar wel om wat zich in het hoofd van de naamloze verteller afspeelt. Het verhaal komt pas in het tweede deel op gang, en zelfs dan gaat het vooral om zijn subjectieve ervaring van de werkelijkheid. Het eerste deel is één grote filosofische mijmering.

De verteller is iemand die zich afzondert van de samenleving, zoals een muis in een hol. Hij is intelligent, maar slecht in sociale contacten. Hij leeft volledig in z’n hoofd, en maakt het zichzelf moeilijk door te veel na te denken. Als binnenvetter kan hij een klein incident tot enorme proporties uitvergroten zonder dat de aanstichter zich daarvan bewust is.

Interessant is z’n weerzin tegen een maatschappij die volledig op rede en logica gebaseerd is. Hij ziet de mens als een irrationeel wezen dat niet in een perfect geordend systeem mee wil draaien. Daarmee zet Dostojevski zich af van het utilitarisme en het utopisch socialisme van z’n tijdgenoot Nikolaj Tsjernysjevski. Z’n voormalige school vergelijkt hij met een katorga of Siberisch strafkamp.

De natte sneeuw stel ik me voor als zo’n grijze pap bij een temperatuur net boven het vriespunt, wat past bij het kille maatschappijbeeld van onze antiheld. Dit weerbeeld in het heden associeert hij met een herinnering aan zestien jaar geleden, die de inhoud van het tweede deel vormt. Paradoxaal genoeg voelde de misantroop toen in een opwelling de behoefte om uit z’n hol te kruipen en de gehele mensheid te omarmen, maar in de praktijk viel dat tegen.

Z’n leeftijd, veertig jaar, kan symbolisch verwijzen naar de bijbelse afzondering in de woestijn. Dostojevski zelf was tweeënveertig toen het verscheen. De subjectieve vertelstijl is eigenzinnig, al zijn er gelijkenissen met Gogol. Het is filosofisch, maar bevat ook humor. De vervreemding tussen individu en maatschappij is zelden zo treffend onder woorden gebracht.

4,0
Deze vind ik heel moeilijk te beoordelen. Raskolnikov legt precies uit wat er goed aan is. Het kan ook niet beter, in de zin dat het concept van dit boek niet beter uitgewerkt had kunnen worden. Mijn 'probleem' (veel te groot woord) is dat ik het concept niet zo geweldig vind. Of tenminste wat karig. In vergelijking met ander Dostojewski-materiaal wel te verstaan, de Gebroeders voorop. Ik merk dat ik vooral een held mis à la Aljosja en/of de idioot. Er breekt nauwelijks licht door gedurende het hele boek. Allemaal geen grote problemen, maar ze dragen niet bij aan mijn leesplezier. Ook het eerste deel vond ik hier en daar wat moeilijk te volgen. Deel 1 en 2 omdraaien had misschien wel beter geweest, of misschien is het sowieso een iteratief boek waarbij deel 1 niet geheel te begrijpen is zonder deel 2 en vice versa (of misschien ontbreekt mij het intellect; een zeer onwaarschijnlijk maar niettemin niet onmogelijke optie ;P). Al met al dus opnieuw onder de indruk van Dostojewski, maar minder dan ik had gehoopt. Ik moet eindelijk maar eens de gouden/dikke drie gaan herlezen .

avatar van AGE-411
4,5
"Wat is beter - goedkoop geluk of een verheven lijden?" 

De hoofdpersoon verkiest alleszins het tweede. Of misschien verkiest hij het niet, maar is het gewoon z'n aard om genot te scheppen in het lijden. Hij haat zichzelf en de mensen rondom zich. Het hoofdstuk over de kiespijn illustreert dit. Ik pijn? Iedereen pijn! Een mooi excuus.
Al het goede en al het slechte aan de mensheid komt voor uit het irrationele van de mens. De mens mag dan wel een redelijk wezen zijn, hij gaat ook graag tegen die rede in. Gewoon omdat het kan. En omdat het kan wil de mens het.

"Aangenomen dat het een wet van de logica is, dan hoeft het toch nog geen wet van het mensdom te zijn?"

Over de mensheid: "Hij houdt van het streven, maar hij vindt het niet erg prettig om iets daadwerkelijk te bereiken"
Het eerste gedeelte van het boek kan voor sommige mensen als moeilijk worden ervaren. Er worden een aantal stellingen geopperd die in het tweede deel geïllustreerd worden.

Het tweede gedeelte gaat eerst over de ziekelijk obsessie met een fysiek sterkere man. Een intermezzo dat eigenlijk weinig te maken heeft met het eigenlijke 'verhaal' van dit boek. Maar ik snap het wel. Jaloers op schijnbaar perfecte medemens.

Eigenlijk begint het echte verhaal pas over halfweg.
Het hoofdpersonage gaat op zoek naar oude klasgenoten waarmee hij een liefde-haatverhouding heeft. Oké, meer een haatverhouding, maar hij kan niet zonder hen te misprijzen.
Na wat gelal komt het tot een heerlijke tirade tegen iemand die z'n leven vergooid, in casu aan hoererij.
Vooral het deel waar hij haar al begraaft na een onbenullig bestaan. "Ze gooien het graf zo snel mogelijk dicht met natte, blauwzwarte klei en gaan dan naar de kroeg ... Niemand zal zich hierna jouw bestaan op aarde nog herinneren, je naam zal verdwijnen van het aanschijn der aarde, alsof je nooit had bestaan en nooit was geboren"

Ah, wat denk ik hier zelf vaak aan als deel van een kinderloos koppel. In ons geval moet men gewoon zorgen dat er 2 mensen in de put kunnen. Een steen is niet nodig, er komt ons in levende lijve al niemand opzoeken, laat staan wanneer we dood zijn.
Het boek was bijzonder confronterend. Ik werd op momenten geconfronteerd met mijn eigen sociale tekortkomingen. Maakt mij dit een even vreselijk en meelijwekkend figuur als het hoofdpersonage? Waarom vertel ik dit nota bene?

Vlak voor het einde volgt de quote waarmee ik dit bericht opende. Wat benijd ikzelf toch het simpele geluk van de mensen. Voor mij is dat meer waard dan het verheven lijden. Kijk hoe gelukkig de mensen zijn, maar waarom? Ze zijn zoals baby's die lachen, of zoals demente bejaarden zich lijken te vermaken met iets simpel. Waarom zijn mensen zo gelukkig?
Dit boek blijft nog wel even nazinderen.

Gast
geplaatst: vandaag om 13:17 uur

geplaatst: vandaag om 13:17 uur

Let op: In verband met copyright is het op BoekMeter.nl niet toegestaan om de inhoud van externe websites over te nemen, ook niet met bronvermelding. Je mag natuurlijk wel een link naar een externe pagina plaatsen, samen met je eigen beschrijving of eventueel de eerste alinea van de tekst. Je krijgt deze waarschuwing omdat het er op lijkt dat je een lange tekst hebt geplakt in je bericht.

* denotes required fields.