Een Kwestie van Zelfbehoud - Henk Hanssen (2013)

Boektrailer:

YouTube - Trailer 'Een kwestie van zelfbehoud'

Rond kerstmis 1980 vond in Libanon tijdens de UNIFIL-missie het zogenaamde lijkenincident plaats – Nederlandse soldaten van Dutchbatt zagenIsraëlische soldaten een aantal Palestijnen doodschieten en hun lichamen vervolgens opblazen. Dit werd een kleine internationale rel. In eerste instantie steunde de regering de soldaten, maar al snel draaide zij 180 graden en een onderzoekscommissie concludeerde dat de Nederlanders het verkeerd hadden gezien. Hierover schreven twee studenten, Pim Christiaans en Henk Hanssen , in 1981 een artikel in Haagse Post. Dezelfde Hanssen schrijft nu een geromantiseerde versie –naar mij dunkt- van zijn zoektocht naar de waarheid.

Hanssen heeft voor het boek wel andere namen gekozen. De ik-figuur heeft Donkersloot en zijn compagnon heet Sax. Hij begint het boek bij hun ontmoeting ergens in Utrecht, beide zijn dan journalisten in spé. Als ze hun stages erop hebben zitten komt Sax met het lijkenincident aan – dat materiaal heeft hij gevonden op de redactie van NRC waar hij stage liep. Via contacten van Donkersloot wil HP hen wel een bijdrage geven voor een artikel waardoor ze naar Libanon kunnen vertrekken. Eenmaal daar aangekomen spreken ze veel personen, zien ze veel plekken en leren ze één ding: in een oorlog is het eerste slachtoffer altijd de waarheid.

Je merkt dat dit deels het verhaal van Hanssen zelf is. Allereerst is zijn studentenleven in Utrecht behoorlijk losjes en voelt het nergens overdreven aan. Iedereen brabbelt op een licht archaïsche toon, over zowel filosofie als over meisjes, maar altijd voelt het echt aan. Ook de situatie in Libanon komt niet zomaar uit je fantasie. De ontmoetingen met soldaten, de ongedwongenheid, de details: dit kan je niet verzinnen. Het valt ook op dat Hanssen nauwelijks de tijd neemt voor beschrijvingen. Iedereen en elke ruimte wordt wel even kort behandeld, maar dit is geen reisgids voor het centrum van Utrecht of Beiroet en ook geen modemagazine.

Hanssen kiest overduidelijk voor het verhaal en de psychologie. In de eerste plaats is de vorm van dit boek een bildungsroman. Donkersloot is nauwelijks droog achter de oren als het boek begint, zonder, zo het lijkt, een meisje te hebben gehad en hij komt dan in de wereld van studenten en seks en later van oorlog. Sax is hierbij zijn voorbeeld. Een bepaalde adoratie valt hem ten deel; een homoseksuele ondertoon haast (daar zijn genoeg aanwijzingen voor trouwens). Dit is een heel interessant punt. Het zijn immers geen vrienden, wel hebben ze een genegenheid tot elkaar en zijn het goede collega’s. Maar zeker in Libanon botsen beide karakters hard. Sax lijkt de losbol maar is wel heel precies en volwassen met zijn werk bezig, Donkersloot is echter nog steeds jeugdig onbezonnen – halverwege het boek heeft hij een bandje met pornoverhalen voor de radio van Dutchbatt, zonder na te denken over eventuele consequenties voor hun onderzoek. Hanssen laat dit alles heel knap en subtiel opbouwen en je voelt het echt wringen tussen die twee. Ook de persoon Donkersloot wordt goed opgebouwd, al is dat soms net iets minder interessant. Maar tegen het einde ken je hem wel en je weet: die is volwassen geworden (op meerdere terreinen trouwens.)

Maar de echte reden van schrijven zal het thema zijn: de waarheid. Wat nu echt gebeurd is, dat weet ik niet. In hoeverre dit boek gelijk loopt aan het artikel in HP weet ik ook niet. Maar dat is allemaal niet van belang. Hanssen toont heel secuur aan hoe waarheden worden verdraaid, wat de rol van politiek is, hoe soldaten onderling met elkaar omgaan en met de oorlog, hoe de gewone soldaat anders denkt dan zijn overste et cetera. Veel soldaten spreken vrijuit in het boek, en niet iedereen komt er even goed vanaf. Maar dat vergeef je hen wel. Donkersloot en Sax komen bij Dutchbatt met de leugen dat zij over het zware leven aldaar willen schrijven. Dat zou het artikel in HP wellicht deels halen (als ondersteuning) maar zeker dit boek toont dat maar al te goed. Verveling ligt op de hoek en met verveling komen minder prettige zaken al snel kijken. Soms zijn kunstgrepen nodig doordat militairen dit allemaal moeten vertellen als lappen tekst, maar de boodschap is zeer helder en goed verwoord. Daarnaast krijgt het incident zo ook weer de aandacht.

Hanssen schrijft in een prettige stijl. Studenten spreken weer net anders van soldaten en Hanssen werkt beide stijlen goed uit. Hanssen/Donkersloot zelf is redelijk neutraal als verteller waardoor alles behoorlijk snel leest. Verder zit er tamelijk veel humor in verstopt. Soms inktzwart, soms ook erg flauwe studentenhumor, maar meer dan eens zat ik hardop te lachen.

En natuurlijk, het is niet altijd van dit hoge niveau. Donkersloots uitwerking kan net iets beter, het einde is wat teleurstellend en rommelig en lijkt er echt bijgesleept, net als een ontvoering tegen het eind. In hoeverre dit alles waarheid is, dat weet ik niet, maar in dit boek komt het wat minder tot zijn recht. Toch zeker 4,0* en wat meer aandacht mag zeker.

Bij dit boek wordt een Soundscape uitgebracht. Dit is eigenlijk de eerste maal dat ik dit zie bij een roman.
Wel apart vind ik.



http://www.debezigebij.nl/web/Artikelpagina/Soundscape-bij-Een-kwestie-van-zelfbehoud-van-Henk-Hanssen.htm

Een kwestie van zelfbehoud leidt tot Kamervragen



http://www.debezigebij.nl/web/Nieuws/Artikelpagina/Een-kwestie-van-zelfbehoud-leidt-tot-Kamervragen.htm