menu

Bratja Karamazovy - Fjodor Dostojevski (1880)

Alternatieve titels: De Gebroeders Karamazov | De Broers Karamazow | Братья Карамазовы

mijn stem
4,50 (230)
230 stemmen

Russisch
Ideeënliteratuur

1072 pagina's
Eerste druk: Russkii Vestnik (periodiek), Sint Petersburg (Rusland)

Een twist tussen Dmitri Karamazov en zijn vader Fjodor gaat eerst over geld, maar later vooral over Groesjenka. Beiden zijn verliefd op haar. Zo diep gaat de twist dat Dmitri verkondigt dat hij zijn vader gaat vermoorden. Ondertussen rent zijn ijverige broertje Aljosja van hot naar her om iedereen met goede bedoelingen en adviezen bij te staan. Zijn halfbroer Iwan brengt daarentegen anderen in de war met zijn nihilistische theorieën over de moraal.

zoeken in:
4,5
Een hele bevalling dit boek. Aan de ene kant is dit een boek dat ik steeds weer weggelegd heb. Aan de andere kant bleef het trekken, intrigeren en uiteindelijk toch ook boeien.

Deze houding komt ook terug in de personages van Dostojevski. Aan de ene kant komen ze vreselijk karikaturaal over (altijd óf woest óf tranen met tuiten). Tegelijk boeien ze wel.

Een erg lastig boek om te becijferen. voorlopig houd ik het op 4*. Misschien wordt dit nog meer of minder.

avatar van mjk87
5,0
Als God dood is, is alles toegestaan. Of Dostojevski hier gelijk heeft, laat ik in het midden, maar dat hij met ‘Karamazov’ een briljante roman heeft geschreven is bewezen.
Dit boek bevat alles wat een goed boek moet bevatten: een interessant plot, vele lagen daaronder, boeiende karakters, goede beschrijvingen, ontroering en vermaak.
Allereerst maar eens beginnen bij de stijl, of eigenlijke de vele hoeveelheid stijlen (ook goed vertaald door Langeveld die het duidelijk tot uitdrukking laat komen), altijd goed en prettig leesbaar, maar o zo rijk. Dan zijn de zinnen wel geen mooie lange volzinnen (al doet de verteller soms z’n best), maar is wel elk deel haast uniek. Ook hoe de verscheidene hoofdkarakters praten. Aljosja is de meest normale persoon, met haast naturel gepraat, maar een persoon als Dmitri spreekt altijd vol vuur en pathos. Je moet er van houden, zeker, maar mij stoorde het allerminst. Het heeft wel iets, je leest ten slotte een boek, fictie, en een goede film geeft ook niet altijd een natuurlijk beeld van de ware werkelijkheid. Zo te spreken maakt het enkel mooier, en geeft het uiterlijk van een waar kunstwerk. Daarnaast weet F.D. zo ook te ontroeren en maakt hij de betogen van de sprekers krachtiger. Of het nou Dmitri, de aanklager of advocaat is.
Maar ook inhoudelijk is Dostojevski ijzersterk. Natuurlijk is er die strijd tussen verstand en geloof, atheïsme tegenover religie, maar ook vele andere relaties komen aan bod: vader/zoon, man/vrouw, goed en kwaad in het algemeen. Als gezegd hierboven weet hij voor elke argument een tegenargument te vinden. Dit komt vooral tot uiting in boek 12 tijdens de rechtszitting, waarin eerst een prachtig requisitoir is, daarna een nog beter pleidooi, en daarna daar weer een reactie op Niet enkel styllistisch erg mooi, maar ook inhoudelijk erg sterk en goed opgebouwd en onderbouwd.
De karakters waren al veel genuanceerder dan in Misdaad en Straf, waarin éénieder werkelijk of heel kwaad en schreeuwend was, of ontroerd en vol tranen. Voordat ik aan Karamazov begon las ik al enkele reacties op deze forum dat het ook hier is, maar dat viel me honderd procent tegen. Als er eens iemand kwaad is, dan is daar een gegronde reden voor, begrijpelijk haast, en daarnaast is het sowieso beter geschreven. Als je dat in Misdaad en Straf al een minpunt noemen mocht, dan is dat hier totaal afwezig. Alle karakters hebben wel iets, elk wordt psycholgisch zeer diep (en goed) uitgewerkt, en werkelijk éénieder boeit. Zoals overigens het boek alle 950 pagina’s doet.
Hoogtepunten zijn er ook, al is het minimumniveau nooit beneden goed. Vooral de delen met Ivan vond ik zeer interessant, zijn nihilisme, zijn kijk op de wereld, zijn ’gesprek’ met Lucifer zelve maar vooral de passages over de relatie tussen Kerk en Staat en ruim 70 bladzijden over de aard van de mens, uitmondend en culminerend in de Grootinquisiteur. Niet alleen mooi beschreven, maar een o zo treffende karakterschets, en heel eenvoudig haast beschreven, duidelijk, van toch zeer zware materie. En daarnaast ook erg mooi verweven in het verhaal.
Ergens aan het eind spreekt een persoon: zij hebben Hamlets, wij hebben Karamazovs. Hamlet heb ik nooit gelezen (komt nog), meer enig schrijver, Shakespeare incluis, moet wel van heel goeden huize komen moge hij dit werk willen overtreffen.

De achterflap beloofde een razendspannende whodunnit, wat ervoor zorgde dat het de eerste zeshonderd bladzijden af en toe doorbijten was. Achteraf blijkt dat het echter helemaal waard te zijn geweest, want vanaf tweederde wil je De Gebroeders Karamazov eigenlijk niet meer wegleggen. De voordelen van een Dostojewski zijn ruimschoots aanwezig - interessante filosofische (nihilistische) overpeinzingen, aansprekende en goed uitgediepte personages, een razendspannende finale, intrige -, maar ook de gebruikelijke nadelen - die eeuwige emotionele uitbarstingen van met name het vrouwelijk schoon, hier en daar een iets te langdradige scène, vooral in het begin. De aandacht verslapt echter zelden; het boek weet de volle duizend pagina's meer dan te boeien. Voor een whodunnit is de moordenaar wel erg snel gevonden, maar het fantastisch uitgewerkte motief maakt dat meer dan goed. Een klassieker op het gebied van misdaad, maar ook op het gebied van psychologie. Let vooral ook op Dostojewski's 'slordige' schrijfstijl, waarmee hij zich op meesterlijke wijze verplaatst in een inwoner van een klein Russisch stadje.

4,5*

5,0
Volgens Louis Paul Boon het boek dat hem heeft aangezet om te schrijven. Voor mij het boek dat mij heeft aangezet om te lezen. Niet meteen licht verteerbaar, maar ongetwijfeld één van de beste boeken ooit.

4,5
Na drie maanden dit boek eindelijk kunnen uitlezen. Een geweldige aanval op het nihilisme waar later tijdgenoot Nietzsche over filosofeert, een licht waartegen dit boek ook gehouden moet worden, mijns inziens. Een tijd waarin het geloof "vercommercialiseert" raakt waardoor mensen van ditzelfde geloof afvallen. In de persoon van Ivan komt naar voren wat er dan gebeurt: doordat de autoriteit van God niet langer wordt erkend, alwaar de mens zijn autoriteit door verkrijgt en deze dus ook niet langer bezit, zal de mens vervallen in een "vrijheid" waarin alles geoorloofd is. Dit lijkt een voorloper van Nietzsches ubermensch idee, waarin de mens zijn eigen waarden dient te scheppen en zo de eigen zin in het leven ontdekt/schept, waar Dostojevski klaarblijkelijk weinig vertrouwen in heeft. Het geloof moet terug naar zijn oorspronkelijke roots, waarin de mens de autoriteit van God erkent en zijn leven weer zin heeft. Dat is de redding van een ondergang die uit het nihilisme zal volgen, aldus Dostojevski.

Op zeer sterke wijze zet Dostojevski bij name van zeer diverse personages allerlei theorieën die in deze tijd de gedachten beheersen uiteen. Zijn eigen stelling komt er wat mij betreft zonder veel kritiek vanaf, maar achteraf gezien is natuurlijk makkelijk praten. Wel zitten er veel aanwijzingen in De broers Karamazov dat zelfs wanneer aan de autoriteit van God getwijfeld wordt, er alsnog verantwoording afgelegd wordt van gedane zaken. Voor huidige theorie vormen in de ethiek is dat zeer interessant, omdat dan, ondanks "de dood van God" mensen alsnog in staat zijn verantwoordelijkheden te nemen voor de daden die zij begaan. Dat Dostojevski hier niet zelf over spreekt is hem uiteraard vergeven. Mede dankzij het geweldige verhaal dat hij om zijn theorie heen bouwt, is dit inderdaad een boek dat waarschijnlijk een mensenleven lang zal bijdragen aan hoe iemand denkt over de keuzes die hij maakt en de verantwoordelijkheden die daar bij komen. Daarom mijns inziens verplichte literatuur voor ieder rationeel wezen

5,0
Ik twijfelde erover of ik me wel aan deze recensie moest willen wagen. Het is namelijk ruim twee jaar geleden sinds ik de laatste van de duizend pagina’s omsloeg en hoewel de herinnering eraan me nog altijd warm houdt, is deze niet al te scherp meer. Ik heb het boek indertijd letterlijk kapot gelezen. Slechts de eerste 218 bladzijden zijn nog, als vergane glorie, terug te vinden in mijn kast. De rest is kwijt, bezweken onder de immense aandacht en populariteit die het genoot tijdens mijn eerste leesbeurt. Ik zeg eerste, want er gaan er zeker meer volgen. Literatuur was al een hobby voor me, Dostojewski heeft er een obsessie van gemaakt.

Recentelijk sprak ik een vriend van vroeger in een café in Utrecht. Hij leest graag en al snel kwam het gesprek op Dostojewski waarbij ik hem wat compulsief vertelde over De Gebroeders Karamazow, ‘sowieso zijn beste boek’. Hij kon dat moeilijk aannemen omdat hij ook een boek van de heersende Rus gelezen had, een veel dunner boek, dat eveneens onwerkelijk goed was geweest. Hij was op de naam echter vergeten. Ik gokte ‘De Grootinquisiteur?’ ‘Ja, dat was hem!’ riep hij uit. ‘Juist, dat is een slechts een van de vele hoofdstukken uit De Gebroeders Karamazow,’ zei ik met een knipoog. Hij beloofde dat hij het hele boek zou gaan lezen.

Deze anekdote is typerend; De Gebroeders is één boek en tegelijk boekenbundel. De grote lijn gaat – hoe verrassend – over drie broers met een vrij vreselijke vader. Elke broer heeft een andere opvoeding gekend waarvan er geen door de vader werd verzorgd. De oudste, Dmitri, leefde zich uit in de veronderstelling rijk te zijn en verbraste zijn geld aan vrouwen, drank en gokken. De tweede, Iwan, dook hoogintelligent als hij was, de wetenschap in en de derde, de knappe Aljosja, werd opgevoed in een klooster. Het boek begint als de drie broers voor het eerst in hun leven echt met elkaar en hun vader geconfronteerd worden.

Het genoemde hoofdstuk De Grootinquisiteur is een verhaal op zich, dat verteld wordt door Iwan (de nihilistische student) aan Aljosja (het overijverige kloosterkind) over wat er zou gebeuren als Jezus terug zou keren op aarde. Nog niet als de grote verlosser, maar incognito, slechts om te kijken hoe het er hier aan toe gaat. Dat het inquisiteurverhaal zich duidelijk het best geprofileerd heeft ten opzichte van zijn boekgenoten, betekent niet dat dit het beste is dat De Gebroeders Karamazow te bieden heeft. Iedere lezer zal zijn eigen favorieten delen hebben, waarbij bijvoorbeeld ook het levensverhaal van de starets (Russische priestermonnik) op zijn sterfbed, de dialoog met een duivel in een ijldroom van Iwan en het slotpleidooi van Aljosja te binnen schieten als kandidaten die veelvuldig in de toplijstjes van lezers terug zullen komen.

Hoewel voorgaande wellicht anders doet vermoeden, is er ook wel degelijk een rode draad in het boek terug te vinden. Elke broer staat voor een andere levensvisie en de confrontatie daartussen komt voortdurend terug, waarbij het bij vrijwel elke discussie onduidelijk is welk standpunt de schrijver het meest toegedaan is. De overredingskracht van Dostojewski is zo groot, dat je het als lezer eigenlijk voortdurend eens bent met degene wiens woorden je op dat moment leest. Toch lijkt Aljosja als volledig personage wel de morele winnaar te zijn van de strijd, wat goed te verklaren lijkt door het feit dat zijn personage gebaseerd is op de filosoof Vladimir Solovjov, een vriend van Dostojewski. Bovendien krijgt hij in het voorwoord als het predicaat ‘held’ toebedeeld.

Daarnaast is het de hevige strijd om geld en later vooral om een vrouw, tussen Dmitri en zijn vader, die het boek van een langere spanningsboog voorziet. Daarbij kan ik best verklappen dat de vader vermoord wordt (dit staat immers op de flaptekst en wordt in zin vier van het eerste hoofdstuk al geïmpliceerd) maar met de walgelijke persoonlijkheid en daarmee vele vijanden die hij had, zijn er meerdere ‘logische daders’ te bedenken en is het allerminst zeker of Dmitri hier wel echt verantwoordelijk voor is geweest.

Enfin, in een notendop, voor zover mogelijk, is De Gebroeders Karamazow een boek waarin tal van dilemma’s, twijfels en overtuigingen ten tonele komen via een wat tragische maar zeer boeiende geschiedenis en geuit worden met behulp van ernstig goed uitgediepte karakters. Ik kijk oprecht op tegen de persoon die Aljosja is geweest, al heeft hij nooit bestaan. En ik troost mijzelf met de gedachte dat hij weer tot leven komt als ik het boek opnieuw heb gekocht, en de eerste van de duizend zinderende pagina’s opensla. Lees De Gebroeders Karamazow!

avatar van snorren
5,0
'Als hij zijn vader had vermoord, dan had hij zich niet jammerend over het lijk van de bediende gebogen. Niet alleen het sujet van de roman is belangrijk voor de lezer, maar ook enige kennis van de menselijke ziel, iets wat iedere auteur van zijn lezer mag verwachten.' - Fjodor Dostojevski


Deze tekst siert de achterkant van mijn uitgave, een vertaling van Arthur Langeveld uit 2005. Meneer Dostojevski zegt hier iets dat zijn lezers ook zeker niet vergeten mogen, alle dialogen, alle keuzes en alle handelingen die door de personages gevoerd en gemaakt worden vergen een zekere mensenkennis.

Dit was het tweede boek waaraan ik begon dat 900 pagina's overschreed, na De ontdekking van de hemel van Mulisch. Ik ben weliswaar geen snelle lezer, maar er is niets dat ik interessanter vind dan een goed, diep en lang verhaal. Mede omdat dit boek op nummer 1 van de top 250 staat op deze site, heb ik het boek ergens goedkoop in mijn bezit kunnen krijgen en ben ik gaan beginnen met lezen bij het voorwoord, vanzelfsprekend. Deze twee pagina's introductie van Fjodor zelf zeiden mij al genoeg om te zien dat dit boek een geweldige leeservaring zou worden. En mijn voorgevoel bedroog me niet.
Ik kan oprecht zeggen dat ik nog nooit zoiets moois als dit gelezen heb. Alle personages in De gebroeders Karamazov zijn interessant, geen enkel karakter daar buiten gelaten. Elk personage wordt psychologisch uitgediept en ondersteboven gekeerd door Dostojevski. De schrijver is een chirurg van het menselijk denken. Door deze grote psychologische uiteenzettingen heeft de lezer ook meer dan genoeg kansen zich aan meerdere personages te hechten, misschien wel alle personages. De relatie van Aljosja met zijn grote voorbeeld starets Zosima zorgt voor heerlijke dialogen, de verschillen in opvatting van de broers resulteren in vernieuwende meningen en intelligent leesvoer voor de lezer, en de haat van Dmitri gericht naar zijn vader geeft ons geweldige situaties.
De dialogen zijn werkelijk een geschenk uit het paradijs. Hoofdstukken als De grootinquisiteur en De duivel hebben mij doen lachen, doen sidderen, ademloos gemaakt en zelfs een enkele keer een traantje bij me geproduceerd.

Elk deel en boek in dit werk draagt eigen problemen met zich mee, en schematisch is dan de inhoudsopgave ook heel slim opgezet door Fjodor Dostojevski. Vooral het derde deel zit erg slim in elkaar. Overigens, het achtste boek dat zich in dit deel schuil houdt, genaamd Mitja, is één grote achtbaan voor zowel Dmitri als de lezer zelf. Dit getuigt toch wel van het grote schrijftalent van de schrijver, wanneer hij zo'n honderd pagina's kan laten aanvoelen als twee. Echter, in het gehele boek zijn de sporen van zijn bovenaardse talent te vinden. Ieder personages heeft zijn of haar eigen manier van spreken, en Fjodor Dostojevski laat elke mening in elk betoog bijna even geloofwaardig overkomen.
De retorica in het twaalfde boek is om je vingers bij af te likken. Twee grote toespraken van beide kanten van de rechtszaak komen even goed uit de verf en hebben de bekende maar krachtige stijlfiguren van de klassieke retorica te pakken

Ik wil hier mijn mening afkappen, ik kan er nog uren over doorschrijven, maar ik denk dat dat zonde van mijn tijd is, ik heb alleen als advies: lees het. Het is een verrijking.

avatar van Raskolnikov
4,0
Het lijkt wel de gewoonte dat personages in Dostojevki's romans massaal met hun gezondheid kampen. In De Gebroeders Karamazov heeft vrijwel elk hoofd- en bijpersonage op enig moment wel te maken met ziekte, koorts, epileptische aanvallen of hallucinaties. En anders zorgt dronkenschap of hysterie er wel voor dat gezond verstand ver te zoeken is. Het tekent de mentale labiliteit van de personages, die er maar niet in slagen te leven naar de noties die in hun helderder momenten tot hun verstand doordringen. Of zoals de procureur het thema treffend samenvat: de Karamazovs zien volgens hem 'een afgrond boven hen, vol hoge idealen, en een afgrond onder hen, vol gemeen, stinkend bederf'. Tussen beide kloven weten ze zich geen raad.

Ivan de intellectuele atheïst, die stelt dat er zonder geloof in onsterfelijkheid geen deugd bestaat, maar ook latent religieus lijkt en zegt zich door zijn broer te willen laten 'genezen'. Die broer is Aleksej, de kloosterling die na het overlijden van de starets (een religieuze leider met paus Franciscus-achtig charisma) wereldser wordt. Hij fungeert als boodschappenjongen tussen de talloze personages, maar als moreel kompas lopen zijn inspanningen meestal op niets uit. En Dimitri, de wildebras, die uitroept dat hij zijn vader gaat vermoorden, maar ook zijn onverwachte momenten van eergevoel heeft.

Het sterke aan Karamazov is dat je de personages al snel zo goed leert kennen, dat hun handelingen en ideeën je op een gegeven moment niet meer verrassen. Nogal een prestatie, gezien de paradoxen die de personages herbergen. Vooral de opbouw van de personages is zeer boeiend, waarbij verschillende verhaalvormen de revue passeren. Zo is De Grootinquisiteur (een verhaal waarin Christus gevangen wordt gezet door de kerk) tekenend voor de kijk op de wereld van Ivan. Het maakt echter het laatste stuk van het boek ook, gek genoeg, wat overbodig. Deze lange uitwijding over de rechtszitting die draait om de vraag wie vader Karamazov heeft vermoord, is bijna een herhaling van karakterschetsen die we al gelezen hebben.

Wat zal me dan het meeste bijblijven van deze omvangrijke roman? De zorgvuldigheid waarmee Dostojevki allerlei interessante thematische nuances aanbrengt zal snel vervliegen, tot mijn spijt. De personages als de starets, Aleksej en Ivan beklijven zonder meer, evenals het verhaal van de Grootinquisiteur. Maar misschien nog wel het meest de koortsige sfeer. De onsamenhangende psyche van de personages, perfect getroffen door de altijd harkerige schrijfstijl van Dostojevski:

“Maar maak je niet ongerust, ik zal niet al te veel uitweiden, ik zal je direct zeggen waar het om gaat. Ik zal je geduld niet al te zeer op de proef stellen. Wacht, hoe was dat ook weer...”

En als verteller:
“Ik ga daar hier verder niet over door maar vertel dit alleen maar om aan te geven met wat voor kwellende gedachten hij destijds rondliep.”

Of:
“Ook nu, als ik er aan terugdenk, komt alles me nog erg verward voor”.

Dat laatste citaat had uit mijn mond kunnen komen, over Karamazow. Waarderend overigens, want nogmaals, ik vind de schrijfstijl en sfeer van het boek (waar wel degelijk een zorgvuldige opbouw achter schuilgaat) perfect passend bij de existentiële verwarring van de bonte stoet aan personages in dit boek.

avatar van psyche
4,5
psyche (crew)
PeterW schreef:

Ja, het is een hele klus.


Driemaal is scheepsrecht, eindelijk dan De Gebroeders Karamazov in enkele maanden uitgelezen. Ik heb me eerder afgevraagd waarom het daar de eerste twee keer niet van kwam.
Ik denk dat dit vooral te maken heeft gehad met het theatrale van de personages in grote delen van deze wereldberoemde en tijdloze roman. Onder meer het tijdloze tekent wat mij betreft meesterwerken. Wat betreft de thema's, de uitwerking van ideeën, met name 'De grootinquisiteur': die heb ik met bewondering gelezen.
Het hysterische gedrag van de meeste personages, waarbij ieder wel duidelijk eigen karakters heeft, zijn m.i. wel gebonden aan een tijd ofwel, geen enkele auteur hoeft het in deze tijd in zijn hoofd te halen vrij consequent (in bepaalde delen van de roman) zijn personages zo hysterisch neer te zetten. Dat waren de grote hindernissen. Des te opmerkelijker vond ik de stijl waarin 'De grootinquisiteur' werd geschreven, of de redevoeringen van openbaar aanklager en verdediger van Dimitri. Hoewel deze redevoeringen niet van drama gespeend waren, vond ik ze toch aangenamer om te lezen en zelfs spannend. Misschien omdat de sprekers rationeler op me overkwamen.
Al met al was het dus een klus, heel knap geschreven weliswaar, maar dit letterlijk zware boek met piepkleine letters verhuist naar de zolder. Nog eens lezen acht ik onwaarschijnlijk.

avatar van Ataloona
5,0
Dostojevski lijkt nooit teleur te stellen. Het was een dikke pil, maar het is uit en ik mis het nu al. De Gebroeders Karamazow is een diep persoonlijk boek. De levensgeschiedenis van Dostojevski in het achterhoofd in beschouwing nemende is dit boek haast een volledige levens- en gevoelsreflectie van aangrijpende gebeurtenissen, gevoelens, ideeën, ethiek, moraliteit, geloof in kerk en geloof in staat. Ieder karakter lijkt ook wel iets van Dostojevski zelf of diens naasten in zich mee te dragen. Het onlosmakelijke verbond tussen schrijver en boek liet mij niet meer los, hetgeen er voor zorgde dat ik mij zeer betrokken voelde. Haast met ieder personage dat ik tegenkwam.

De alom aanwezige en immer terugkerende massahysterie in de personages blijft iets dat Dostojevski tot in de details kon beheersen en deze vertelstijl werkt haast nergens zo goed als in de man's uiteenzettingen. Van koortsachtige - haast hallucinerende - mono- en/of dialogen, tot de meest rationele deposities over gebeurtenissen in der minuscule uitgelegd, tot voordrachten van de meest uiteenlopende theorieën over moraal en vooruitgang (of juist het verval) van de staat Rusland, doch ook de alsmaar - onder de invloed van West-Europa en de Fransen - progressiever wordende burger en of deze nog wel iets kan aanvangen met het geloof en zogenaamde 'vrijheiden' die daarbij komen kijken.

Ik weet, het is inmiddels haast een trivialiteit, maar ook mijn favoriete delen zijn de hoofdstukken die de lezer deelt met Ivan. Ik voelde op momenten ongekend veel sympathie en daarmee ook vooral medeleiden met deze man. Inderdaad een 'man': een personage was het al lang niet meer. Hoe men met één voordracht - jawel, 'de Grootinquisiteur' - zijn volledige ziel vol twijfels, afschuw en toch ook stille en tegelijkertijd schreeuwende hoop kan blootleggen is ongekend. Tezamen met 'Rebellie' als tweelijk een hoogtepunt in de literatuur. Na het uitlezen had ik eigenlijk direct een soort drang om het boek (of in ieder geval sommige passages) te herlezen. Zoals gezegd; het is een dikke pil en dus laat ik dat voor later. Over een aantal jaar. Kijken hoe ik er dan in sta. Nu resteert enkel nog te denken over een rechtvaardige score die mijn leeservaring nauwkeurig illustreert en ook recht doet aan het boek en de persoonlijke aard daarvan. Dat moet toch zeer dicht neigen naar de hoogste score die men op Boekmeter kan geven.

avatar van misterfool
4,5
Na het indrukwekkende 'Misdaad en Straf' wilde ik graag een tweede boek van Dostojevski lezen. Het is volgens mij een positief teken dat ik na zo'n epos naar nog zo'n pil zuchtte. Daar waar dat verhaal met name de belevingswereld van één persoon beschreef, beschrijft 'De Gebroeders Karamazov' de interactie tussen drie broers- Aljósja, Iván en Dimítri - en hun vader. Verder is dit boek ook nog eens sterke who-dunnit, met een daarbij passende, zinderende ontknoping.

Dit boek bevat bovendien een van de beste kortverhalen die ik tot nu toe heb gelezen. De grootinquisiteur is een intrigerend stukje literatuur. De piek op de kerstboom van Iván's aanval op Alosja's mensliefhebbende christelijkheid. Het mag worden gezegd dat Dostejevski- als orthodox christen- geen stroman van het atheïsme maakt. Heel sterk hoe dit boek religieuze en conservatieve standpunten laat concurreren tegen socialistische, atheïstische ideeën, zonder duidelijk kant te kiezen.

Soms is 'De Gebroeders Karamazov' net iets te langdradig. Het pagina's lange levensverhaal van hoogpriester Zosíma haalt de vaart uit het plot. Al parafraseert het wel een van de sterkere observaties uit 'Misdaad en Straf'. De morele misdadiger die ter boetedoening, gestraft wil worden. In tegenstelling tot Rasholnikov wordt de dader, op enigszins cynische wijze, geen verlossing gegund. De verhandelingen rond de straatschoffies vond ik eveneens wat lang van stof.

De hoofdlijn van dit verhaal is echter geweldig. Over Iván is terecht veel geschreven, maar met name Dimítri zorgt voor literair vuurwerk. Zo denk ik onder andere aan de manier waarop hij zichzelf tegenwerkt in de politieverhoren, of de welhaast psychotische ramptoer ter verkrijging van het geld voor Groesjenka. De rechtszaak die het boek afsluit, vind ik bovenal geweldig. Het helpt wel dat het boek een uitstekend slot kent, want na 800 pagina's was ik toch wel redelijk gaar. Zowel de advocaat als de openbaar aanklager geven een geweldige speech die het boek op treffende wijze duidt en afsluit.

Ten slotte kan ik me niet aan de indruk onttrekken dat het e.e.a. een symbolische laag heeft. Zo vermoed ik dat Fjodor Karamazov vooral een weergave van de dierlijke instincten is: vechten, vreten, drang naar coïtus etc. Uit het dierlijk instinct van de mens worden subtielere drangen geboren: zoals edelmoed/loyaliteit (Dimítri), spiritualiteit/empathie (Aljósja) en intellectuele nieuwsgierigheid (Iván), maar ook wrok, haat en bedrog (Smerdjakov). Het lijkt me niet toevallig dat de edelmoedigheid hier in conclaaf gaat met het dierlijke instinct, de wrokkige zoon niet wordt erkend en de emotie een volkomen andere kijk op de wereld heeft als het intellect.

Over het geheel genomen vind ik dit boek- door bepaalde ietwat langdradige passages- iets minder overtuigend dan Misdaad en Straf. Desalniettemin weet Dostojevski mij opnieuw honderden bladzijden te boeien. Het verhaal bevat geloofwaardige karakters die zowel rationeel als uiterst hysterisch kunnen zijn. Het is dit oog voor psychologie, in combinatie met de botsing van grootse ideeën, die 'De Gebroeders Karamazov' zo interessant maakt.

avatar van manonvandebron
5,0
De drie broers in deze Russische klassieker kun je typeren als de denker, de doener en de observeerder. Ivan is de denker. Hij komt aanzetten met de theorie dat alles geoorloofd is in afwezigheid van een God of een hiernamaals. Dit brengt Dmitri, de doener, op ideeën. Deze oudste broer is een wildebras met een gat in de hand. De jongste broer Aljosja is de observeerder. Hij bezoekt de bewoners van het stadje en luistert naar hen, zonder zelf veel actie te ondernemen. Eigenlijk is er nog een vierde (half-)broer in de vorm van de bastaard Smerdjakov. Hij heeft een kruiperige manier van spreken, noemt Ivan steeds “meneer”, maar probeert hem tegelijk op slinkse wijze onderuit te halen. Dostojevski geeft elk personage een eigen manier van spreken: het gekakel van mevrouw Chochlakova, de onsamenhangende toespraken van Dmitri, de intellectuele overpeinzingen van Ivan, de wijze woorden van de starets…

Tussen de twee belangrijkste vrouwen bestaat een felle rivaliteit. Katerina Ivanovna en Groesjenka hebben allebei een zwak voor Dmitri, ondanks z’n overduidelijke gebreken. Katerina heeft een hoge rang in de samenleving, maar heeft hysterische aanvallen en kan verraderlijk uit de hoek komen. Groesjenka is een “gevallen vrouw” en dreigt verschillende mannen mee te slepen in haar val. Desondanks blijkt ze over een nobele inborst te beschikken.

De stelling “Alles is geoorloofd” is typerend voor het nihilisme en het anarchisme die toen opgang maakten in Rusland. Eén jaar na de publlcatie van dit boek zou tsaar Alexander II vermoord worden. De moord op de vaderfiguur staat symbool voor opstandigheid en het verwerpen van alle traditionele normen en waarden. Daartegenover staat Aljosja’s onderdanige, gehoorzame houding ten opzichte van de starets, die voor hem een soort geestelijke vader is.

Religie is een centraal thema. Tegenstrijdige opvattingen komen aan bod, van verregaande devotie tot radicaal atheïsme. Binnen de religie is er een tegenstelling tussen exoterie en esoterie. Ivans verhaal-in-het-verhaal gaat uit van de vraag hoe Jezus zou reageren als hij in de nieuwe tijd terugkwam op Aarde. De grootinquisiteur staat voor exoterie: het instituut Kerk, gericht op wereldlijke macht en uiterlijk vertoon. Andere voorbeelden van exoterie zijn het overdreven streng vasten van Vader Ferapont, bijgelovige praktijken en de iconen die in vele huishoudens staan. De starets daarentegen, die het aandurft een confituurtaartje te eten bij de thee, staat voor esoterie of een inwendige beleving van het geloof. Hij stuurt Aljosja de wereld in om aan naastenliefde te doen, bijvoorbeeld in de scènes rond Ilja en de andere jongetjes.

De ik-verteller is een inwoner van het fictieve stadje Skotoprigonjevsk, waar bijna alles zich afspeelt. Deze is aanwezig op het proces, wellicht als verslaggever voor een tijdschrift. Dostojevski zelf maakte dergelijke verslagen. Zijn uitvoerige kennis van alle gebeurtenissen moet de verteller verzameld hebben door achteraf uitgebreid met de overlevenden te spreken, vooral met Aljosja en Ivan. Hij geeft de gebeurtenissen grotendeels weer door de ogen van de drie broers, afgewisseld met het standpunt van enkele nevenpersonages. In de eerste helft volgt hij Aljosja, die van de ene naar de andere ontmoeting huppelt. Kort voor en na de moord toont hij het standpunt van Dmitri. Ivan volgt hij vooral bij z’n gesprekken met Smerdjakov, die vol zitten met hints en psychologische manipulatie. De ervaringen van Aljosja vormen de chronologische basis; bij de belevenissen van Dmitri en Ivan zijn er soms sprongen in de tijd om bepaalde leemten aan informatie in te vullen. Een tijdlijn en een lijst van personages kunnen helpen om het allemaal nauwgezet te volgen. Het vergt concentratie om precies te volgen wat er gebeurd is met die twee pakketjes van drieduizend roebel.

De gebeurtenissen van het tweede tot en met het negende boek nemen minder dan tweeënzeventig uur in beslag. Deze centrale periode vangt aan met de bijeenkomst in het klooster, om twaalf uur ‘s middags op een dag eind augustus. Dit kun je Dag 1 noemen. Op Dag 2 is er onder andere de ontmoeting van Aljosja en Ivan in de herberg, terwijl Dmitri op reis is naar de Terriër. Op Dag 3 volgt de climax, met de moord en de nachtelijke slemppartij in het oord des verderfs Mokroje. Op de ochtend van Dag 4 verandert de toon met het vooronderzoek. Na het negende boek verspringt het plots naar november, de maand van het proces en Ilja’s dood. De tussenliggende gaten worden ingevuld in het elfde boek.

Het is ironisch dat tijdens het proces één iemand de exacte waarheid spreekt, namelijk Ivan, maar dat deze wegens z’n ziekte en z’n verwarde manier van spreken niet geloofd wordt. De advocaten en geneesheren daarentegen, die alle retorische trucs bovenhalen om hun speculaties te onderbouwen, worden op applaus onthaald. Fetjoekovitsj maakt een grote fout in z’n pleidooi. Het komt erop neer dat hij zegt: “Mijn cliënt is onschuldig, maar als hij toch schuldig is, dan zijn er verzachtende omstandigheden en is hij verminderd toerekeningsvatbaar.” Hiermee verraadt hij dat hij zelf niet in Dmitri’s onschuld gelooft.

Dostojevski’s stijl is breedvoerig, met veel psychologische passages die zich in het hoofd van de personages afspelen, maar toch leest het vlot. De hoofdstukken zijn kort, er gebeurt steeds wat, er zit humor en spanning in, en veel dialogen. Behalve een meeslepend boek vol met filosofische en psychologische ideeën is het ook een tot de verbeelding sprekende zedenschets van het toenmalige Rusland.

avatar van Pleun
4,0
Erg interessant de voorgaande bijdragen. Ik zat al lang aan te hikken tegen de klassieke Russen, tot voor kort had ik er nog niet eentje gelezen. Toch moest het er een keer van komen en De gebroeders Karamazov was afgelopen week de eerste. Ik heb er gemengde gevoelens over.

Wat meeviel is dat, ondanks de dikte, het boek vrij vlot leesbaar was. Verder is het een 'rijk' boek, waarbij mij opvalt dat Dostojevski inderdaad een diep inzicht heeft in de menselijke natuur. Ieder van de broers lijkt iets van de auteur in zich te hebben, al weet ik nog te weinig over het leven van Dostojevski om dit helemaal goed te kunnen beoordelen.

De ideeën in het boek haalde ik er allemaal uit, maar heel erg onder de indruk was ik niet. Misschien omdat ik weinig interesse heb in religie, ook al ben ik zelf gelovig opgevoed. Het wordt me al snel te weeïg. En net als sommige andere lezers, vind ik de personages in het boek allemaal net iets te hysterisch en te melodramatisch. Of dat nou alleen de stijl is van Dostojevski of dat het ook past in de volksaard van die tijd weet ik niet, maar daardoor zijn de personages voor mij toch iets minder levensecht. Ze noemen elkaar net iets te vaak 'mijn duifje', maar misschien was dat in die tijd wel heel normaal.

Verder is Dostojevski geen 'mooischrijver', je moet het boek niet lezen vanwege de mooie zinnen of de rijke taal. Maar ik besef wel dat het, zoals gezegd, een rijk boek is qua inhoud. Daarom ga ik zeker meer achtergronden lezen.

Tot slot weet ik niet wat ik van het einde moet denken. Het pleidooi van de advocaat van Mitja is fenomenaal, maar dat hele proces is in de ogen van de lezer anno 2020 toch wel een beetje merkwaardig. Het zal Dostojevski wel gaan om de ideeën die de acteurs tijdens het proces hebben geuit, want juridisch gezien klopt er weinig van.

4 sterren

avatar van eRCee
4,5
De broers Karamazov is het laatste boek dat Dostojewski schreef voordat hij in zijn werkkamer stierf, op 59-jarige leeftijd. Deze roman kan je vergelijken met een "best of"-album. Thema's en motieven uit de rest van zijn oeuvre komen bijna allemaal voorbij in het breed uitwaaierende verhaal, zelfs het paardje dat op z'n neus wordt geslagen (uit Misdaad en straf), het ideaal van het verdwijnen van de standen (Een nare geschiedenis) of de man die liever droomt dan het werkelijke leven leidt (Witte nachten), om een paar wat minder voor de hand liggende voorbeelden te geven. Bepaalde personages vertonen trekken van vroegere karakters, en ideeën die eerder zijn geuit worden opnieuw opgeworpen (bijvoorbeeld over de drang tot leven, nu in een schitterend beeld van iemand die quadriljoen kilometer moet lopen in het luchtledige om het paradijs te bereiken). Een korte passage over de dokter die steeds meer van de mensheid ging houden maar steeds minder van de concrete mens tegenover hem, was me altijd bijgebleven. Het magnifieke hoofdstuk waarin de duivel aan het woord is daarentegen, daar had ik geen enkele herinnering meer aan.

In een "best of" verwacht je meesterlijke passages, en die zijn er dan ook. Niettemin staan de beste reguliere albums artistiek doorgaans boven verzamelalbums. Dat geldt in mijn ogen ook voor De broers Karamazov ten opzichte van bijvoorbeeld Misdaad en straf. Alles wat het hoofdverhaal aangaat is interessant en goed tot geweldig, maar er is ook veel ballast. De passages over starets Zosima, over het jongetje Iljoesjetsjka en de onverdragelijke mevrouw Chochlakova met name, die staan de voortgang van de intrige in de weg en zorgen ervoor dat de literaire ervaring verzwakt wordt, vooral in de eerste helft van het boek.

Zoals gezegd zijn er gedurende de leesduur vele momenten dat je als lezer met het meesterschap van Dostojewski geconfronteerd wordt. Prachtig is het eerste echte gesprek tussen Aljosja en Iwan, bijna nog mooier de korte alinea waarin Mitja aan Aljosja vraagt of die in zijn onschuld gelooft. Ook de hele driehoeksverhouding van Groesjenka, Katja en Mitja kent een grote diepte, hoewel de vrouwfiguren minder sterk overkomen dan in De idioot. De zorgvuldige compositie met alle kleine details die zijn uitgetekend, leidt tot een zinderende climax die me weer helemaal in z'n greep had. Eerst is daar al de ondervraging van Mitja in het eetcafé en vervolgens de rechtszaak, met de twee pleidooien. Wat Dostojewski hier eigenlijk doet is zijn hele roman samenvatten maar op twee verschillende manieren, die allebei zeer overtuigend zijn. De waarheid die de lezer kent ligt ondertussen in het midden, maar misschien klopt die ook wel niet (de opvallende verteller telkens, wie is dat eigenlijk?). De hele complexiteit van de menselijke geest wordt hier tegen het licht gehouden. Ik wijs de suggestie dat de karakters van Dostojewski zwart-wit of karikaturaal zijn ten stelligste van de hand. Veel meer ambigu dan dit bestaat niet, tenzij je slechts een oppervlakkige blik werpt. Zoals ik in een eerdere bericht al stel bewijst Donald Trump het gelijk van de Russische romancier toen hij vader Karamazov creëerde. Aljosja is natuurlijk wel wat bleek, maar deze merkwaardig op de achtergrond blijvende protagonist is duidelijk een engel-figuur, die wordt uitgezonden door de starets om zijn broers te redden. Iedereen vraagt hem naar de waarheid, die hij dan ook geeft, maar uiteindelijk moeten Dimitri en Iwan hun eigen duivels verslaan.

Merkwaardig genoeg dacht ik de eerste keer dat ik het boek las, dat niet duidelijk werd wie de moord nu had gepleegd. Een literaire whodunnit wordt De broers Karamazov wel genoemd, ten onrechte. Wie meegaat in Dostojewski's personagepsychologie weet wie de dader is zodra Mitja dat weet. Gelukkig heb ik nu paraat hoe het zit en kan ik me dus weer vertonen op feestjes en partijen (mits... enzovoorts). Mocht het me in de komende vijftien jaar allemaal weer ontglippen dan beginnen we van voren af aan.

Gast
geplaatst: vandaag om 10:17 uur

geplaatst: vandaag om 10:17 uur

Let op: In verband met copyright is het op BoekMeter.nl niet toegestaan om de inhoud van externe websites over te nemen, ook niet met bronvermelding. Je mag natuurlijk wel een link naar een externe pagina plaatsen, samen met je eigen beschrijving of eventueel de eerste alinea van de tekst. Je krijgt deze waarschuwing omdat het er op lijkt dat je een lange tekst hebt geplakt in je bericht.

* denotes required fields.