menu

Bratja Karamazovy - Fjodor Dostojevski (1880)

Alternatieve titels: De Gebroeders Karamazov | De Broers Karamazow | Братья Карамазовы

mijn stem
4,49 (216)
216 stemmen

Russisch
Ideeënliteratuur

1072 pagina's
Eerste druk: Russkii Vestnik (periodiek), Sint Petersburg (Rusland)

Een twist tussen Dmitri Karamazov en zijn vader Fjodor gaat eerst over geld, maar later vooral over Groesjenka. Beiden zijn verliefd op haar. Zo diep gaat de twist dat Dmitri verkondigt dat hij zijn vader gaat vermoorden. Ondertussen rent zijn ijverige broertje Aljosja van hot naar her om iedereen met goede bedoelingen en adviezen bij te staan. Zijn halfbroer Iwan brengt daarentegen anderen in de war met zijn nihilistische theorieën over de moraal.

zoeken in:
ruben
Het tweede grote Russische meesterwerk waar ik mij aan heb gewaagd, en het moet gezegd worden: het vergt wel veel discipline. Gelukkig loont het uiteindelijk wel. Mijn kennismaking met Tolstoj (Anna Karenina) was bijzonder geslaagd maar de binding met Dostojevski bleef voor een lange tijd uit. Bij Tolstoj leek zijn werk vanuit een onvrede en existentiële zoektocht voort te komen terwijl bij Dostojevski voornamelijk de (christelijke) moraal de overhand leek te hebben. Want ook al gaat het voornamelijk over ploerten, moet na elke zedeloze gedachte een dramatische uiteenzetting volgen over hoe slecht ze wel niet zijn. Zo krijgt alle zedeloosheid toch een flinke morele lading. Het feit alleen al dat de verteller afkomstig is uit het klooster zegt al behoorlijk wat. Tel daar de talloze pathetische vrouwen (die niets anders lijken te doen dan wachten op Aljosja en zich zorgen maken) en een flink portie vaderlandsliefde bij op, en dan heb je al een flinke kluif aan de eerste twee delen (Volume I) van het boek.

Vooraf word je gewaarschuwd door Dostojevski dat het voornamelijk draait om Volume II, en gelukkig biedt dat een stuk meer vaart en veel interessante stof. Dit betekent niet dat Volume I enkel kommer en kwel is, al is het alleen maar voor het razend interessante (en beroemde) hoofdstuk ‘De Grootinquisiteur’,wat voor mij een nieuw licht heeft doen schijnen op Jezus, de Kerk en de mens. Naarmate het verhaal steeds meer groeit begon voor mij de grootsheid van het werk een beetje door te dringen. De morele inslag aan de ene kant mocht mij dan misschien wat tegenstaan, maar de compleetheid waarmee hij het verhaal benadert is grandioos. Want naast Aljosja en onze starets hebben we natuurlijk de temperamentvolle Mitja en grillige Groesjenka, en daarnaast nog Iwan, voor mij ongetwijfeld het interessantste personage. Fascinerend om te zien hoe de broers, van slechte komaf (in geestelijke zin), allen hun weg zoeken en worstelen met hun Karamazow-eigenschappen. Dat is een van de grootste verdiensten van dit boek, dat er ruimte is voor zoveel uiteenlopende gedachten. Wat Iwan voor mij zo interessant maakt is de tweestrijd van zijn extreme amorele gedachten tegenover een ergens diep verstopt geweten. Naast ‘De Grootinquisiteur’ vond ik dan ook het interessantste hoofdstuk waar Iwan’s duivel bij hem op bezoek komt (ik zou zweren dat ik Nietzsche ruik in dat hoofdstuk!).

Zodra Dostojevski even begint te rammelen aan de gevestigde orde/normen en waarden (voornamelijk in de vorm van Iwan), wordt ‘Gebroeders Karamazow’ echt interessant. Zo waren die paar kleine momenten van twijfel bij Aljosja het interessantste in zijn persoon, hoewel zijn personage in Volume II, waar hij ondanks zijn leeftijd al helemaal zijn weg gevonden lijkt te hebben, toch ook erg sterk was. Ook het subplot met Aljosja en de kinderen was erg sterk, vooral de jongvolwassen (en daarom nog zo kinds) Kolja. Het laatste boek bestaat uit een alomvattende rechtszaak, waar op alles nog even glashelder wordt teruggeblikt, met veel ruimte voor maatschappijkritische uiteenzettingen vol sappige beschrijvingen. Het slothoofdstuk is onverwacht, maar is een erg passend einde, zowel somber als mooi, en op simpele wijze veelomvattend.
De schrijfstijl is het ook nog een verhaal apart. Het verhaal wordt verteld vanuit het perspectief van één, maar die wel alle gebeurtenissen weet te omvatten. De verteller is voornamelijk op de achtergrond maar treedt zo nu en dan weer even naar de voorgrond. Dan zijn er nog een aantal verhalen binnen het verhaal met weer een andere verteller. Daarnaast is het allemaal netjes verdeeld in hoofdstukken, boeken en delen, maar toch had het iets onrustigs over zich heen. Dat het door een mede stadsbewoner wordt geschreven helpt wel bij het sfeerbeeld van het Russische stadje.

Het kost veel tijd en inspanning, maar aan het eind ben je heel wat ideeën rijker over geloof, ethiek, familie, alles eigenlijk. Daarnaast is het primaire verhaal ook interessant, en naar het einde toe erg leuk om te volgen. Dostojevski spreidt al die ideeën in dit complete werk maar weet vooral de psychologie van de broers geweldig uit te werken. Daarnaast blijven zijn thema’s, stijl en uiteenzettingen zeer actueel. Zowel een ouderwets al een modern boek, en groots in alle opzichten.

4,5
Na drie maanden dit boek eindelijk kunnen uitlezen. Een geweldige aanval op het nihilisme waar later tijdgenoot Nietzsche over filosofeert, een licht waartegen dit boek ook gehouden moet worden, mijns inziens. Een tijd waarin het geloof "vercommercialiseert" raakt waardoor mensen van ditzelfde geloof afvallen. In de persoon van Ivan komt naar voren wat er dan gebeurt: doordat de autoriteit van God niet langer wordt erkend, alwaar de mens zijn autoriteit door verkrijgt en deze dus ook niet langer bezit, zal de mens vervallen in een "vrijheid" waarin alles geoorloofd is. Dit lijkt een voorloper van Nietzsches ubermensch idee, waarin de mens zijn eigen waarden dient te scheppen en zo de eigen zin in het leven ontdekt/schept, waar Dostojevski klaarblijkelijk weinig vertrouwen in heeft. Het geloof moet terug naar zijn oorspronkelijke roots, waarin de mens de autoriteit van God erkent en zijn leven weer zin heeft. Dat is de redding van een ondergang die uit het nihilisme zal volgen, aldus Dostojevski.

Op zeer sterke wijze zet Dostojevski bij name van zeer diverse personages allerlei theorieën die in deze tijd de gedachten beheersen uiteen. Zijn eigen stelling komt er wat mij betreft zonder veel kritiek vanaf, maar achteraf gezien is natuurlijk makkelijk praten. Wel zitten er veel aanwijzingen in De broers Karamazov dat zelfs wanneer aan de autoriteit van God getwijfeld wordt, er alsnog verantwoording afgelegd wordt van gedane zaken. Voor huidige theorie vormen in de ethiek is dat zeer interessant, omdat dan, ondanks "de dood van God" mensen alsnog in staat zijn verantwoordelijkheden te nemen voor de daden die zij begaan. Dat Dostojevski hier niet zelf over spreekt is hem uiteraard vergeven. Mede dankzij het geweldige verhaal dat hij om zijn theorie heen bouwt, is dit inderdaad een boek dat waarschijnlijk een mensenleven lang zal bijdragen aan hoe iemand denkt over de keuzes die hij maakt en de verantwoordelijkheden die daar bij komen. Daarom mijns inziens verplichte literatuur voor ieder rationeel wezen

5,0
Een meesterwerk van eerste orde. De manier waarop hij erin slaagt zijn filosofie over het kwaad te verbinden met een zeer diepe psychologische uitwerking is indrukwekkend. Meteen is het boek een misdaadverhaal, het heeft soms Dickenstrekjes (het verhaal van het jongetje Iljoesja). De mensen schreeuwen en roepen maar tegen elkaar en toch krijg je belangwekkende discussies.

5,0
Ik twijfelde erover of ik me wel aan deze recensie moest willen wagen. Het is namelijk ruim twee jaar geleden sinds ik de laatste van de duizend pagina’s omsloeg en hoewel de herinnering eraan me nog altijd warm houdt, is deze niet al te scherp meer. Ik heb het boek indertijd letterlijk kapot gelezen. Slechts de eerste 218 bladzijden zijn nog, als vergane glorie, terug te vinden in mijn kast. De rest is kwijt, bezweken onder de immense aandacht en populariteit die het genoot tijdens mijn eerste leesbeurt. Ik zeg eerste, want er gaan er zeker meer volgen. Literatuur was al een hobby voor me, Dostojewski heeft er een obsessie van gemaakt.

Recentelijk sprak ik een vriend van vroeger in een café in Utrecht. Hij leest graag en al snel kwam het gesprek op Dostojewski waarbij ik hem wat compulsief vertelde over De Gebroeders Karamazow, ‘sowieso zijn beste boek’. Hij kon dat moeilijk aannemen omdat hij ook een boek van de heersende Rus gelezen had, een veel dunner boek, dat eveneens onwerkelijk goed was geweest. Hij was op de naam echter vergeten. Ik gokte ‘De Grootinquisiteur?’ ‘Ja, dat was hem!’ riep hij uit. ‘Juist, dat is een slechts een van de vele hoofdstukken uit De Gebroeders Karamazow,’ zei ik met een knipoog. Hij beloofde dat hij het hele boek zou gaan lezen.

Deze anekdote is typerend; De Gebroeders is één boek en tegelijk boekenbundel. De grote lijn gaat – hoe verrassend – over drie broers met een vrij vreselijke vader. Elke broer heeft een andere opvoeding gekend waarvan er geen door de vader werd verzorgd. De oudste, Dmitri, leefde zich uit in de veronderstelling rijk te zijn en verbraste zijn geld aan vrouwen, drank en gokken. De tweede, Iwan, dook hoogintelligent als hij was, de wetenschap in en de derde, de knappe Aljosja, werd opgevoed in een klooster. Het boek begint als de drie broers voor het eerst in hun leven echt met elkaar en hun vader geconfronteerd worden.

Het genoemde hoofdstuk De Grootinquisiteur is een verhaal op zich, dat verteld wordt door Iwan (de nihilistische student) aan Aljosja (het overijverige kloosterkind) over wat er zou gebeuren als Jezus terug zou keren op aarde. Nog niet als de grote verlosser, maar incognito, slechts om te kijken hoe het er hier aan toe gaat. Dat het inquisiteurverhaal zich duidelijk het best geprofileerd heeft ten opzichte van zijn boekgenoten, betekent niet dat dit het beste is dat De Gebroeders Karamazow te bieden heeft. Iedere lezer zal zijn eigen favorieten delen hebben, waarbij bijvoorbeeld ook het levensverhaal van de starets (Russische priestermonnik) op zijn sterfbed, de dialoog met een duivel in een ijldroom van Iwan en het slotpleidooi van Aljosja te binnen schieten als kandidaten die veelvuldig in de toplijstjes van lezers terug zullen komen.

Hoewel voorgaande wellicht anders doet vermoeden, is er ook wel degelijk een rode draad in het boek terug te vinden. Elke broer staat voor een andere levensvisie en de confrontatie daartussen komt voortdurend terug, waarbij het bij vrijwel elke discussie onduidelijk is welk standpunt de schrijver het meest toegedaan is. De overredingskracht van Dostojewski is zo groot, dat je het als lezer eigenlijk voortdurend eens bent met degene wiens woorden je op dat moment leest. Toch lijkt Aljosja als volledig personage wel de morele winnaar te zijn van de strijd, wat goed te verklaren lijkt door het feit dat zijn personage gebaseerd is op de filosoof Vladimir Solovjov, een vriend van Dostojewski. Bovendien krijgt hij in het voorwoord als het predicaat ‘held’ toebedeeld.

Daarnaast is het de hevige strijd om geld en later vooral om een vrouw, tussen Dmitri en zijn vader, die het boek van een langere spanningsboog voorziet. Daarbij kan ik best verklappen dat de vader vermoord wordt (dit staat immers op de flaptekst en wordt in zin vier van het eerste hoofdstuk al geïmpliceerd) maar met de walgelijke persoonlijkheid en daarmee vele vijanden die hij had, zijn er meerdere ‘logische daders’ te bedenken en is het allerminst zeker of Dmitri hier wel echt verantwoordelijk voor is geweest.

Enfin, in een notendop, voor zover mogelijk, is De Gebroeders Karamazow een boek waarin tal van dilemma’s, twijfels en overtuigingen ten tonele komen via een wat tragische maar zeer boeiende geschiedenis en geuit worden met behulp van ernstig goed uitgediepte karakters. Ik kijk oprecht op tegen de persoon die Aljosja is geweest, al heeft hij nooit bestaan. En ik troost mijzelf met de gedachte dat hij weer tot leven komt als ik het boek opnieuw heb gekocht, en de eerste van de duizend zinderende pagina’s opensla. Lees De Gebroeders Karamazow!

avatar van eRCee
4,5
Goeie recensie, Panoramix. De roman van Dostojewksi die ik moet herlezen, temeer omdat hij nog niet zo lang geleden opnieuw vertaald is.

avatar van mjk87
5,0
Panoramix schreef:
. Elke broer staat voor een andere levensvisie en de confrontatie daartussen komt voortdurend terug, waarbij het bij vrijwel elke discussie onduidelijk is welk standpunt de schrijver het meest toegedaan is.


Ik zie hen ook als de stromingen van het nieuwe Rusland, met vader Karamazov als het oude Rusland, en de rebellen daar ook bij (bastaard Smerdjakov, die de intellectuele zinnen van Ivan gebruikt om iemand te doden) en daarmee direct ook als waarschuwing aan zijn tijdgenoten.

Verder denk ik dat hij met Aljosja het meeste begaan is. Die stroming blijft over op het eind, deze vernietigt in ieder geval niet zichzelf of helpt daaraan mee, daarnaast noemt hij hem de held van het verhaal in het voorwoord. Ook de stukken van de Starets waren voor D. de reden dit boek te schrijven. En geloof als verlossing komt vaker voor in zijn boeken.

5,0
mjk87 schreef:
(quote)


Ik zie hen ook als de stromingen van het nieuwe Rusland, met vader Karamazov als het oude Rusland, en de rebellen daar ook bij (bastaard Smerdjakov, die de intellectuele zinnen van Ivan gebruikt om iemand te doden) en daarmee direct ook als waarschuwing aan zijn tijdgenoten.

Daarvoor ontbreekt mij de historische kennis, maar goed om te weten, ga ik nog een keertje op googlen .

Verder denk ik dat hij met Aljosja het meeste begaan is. Die stroming blijft over op het eind, deze vernietigt in ieder geval niet zichzelf of helpt daaraan mee, daarnaast noemt hij hem de held van het verhaal in het voorwoord. Ook de stukken van de Starets waren voor D. de reden dit boek te schrijven. En geloof als verlossing komt vaker voor in zijn boeken.
Denk ik ook (zoals ik later in de alinea aangaf ). Aljosja is ook gebaseerd op een bevriende filosoof van Dostojewski.

avatar van mjk87
5,0
Panoramix schreef:

Daarvoor ontbreekt mij de historische kennis, maar goed om te weten, ga ik nog een keertje op googlen .

...

Denk ik ook (zoals ik later in de alinea aangaf ).i.


Daar had ik overheen gelezen dus:)

En over die stromingen, of dat in de geschiedenisboekjes staat? Ik denk eerder dat het zijn visie is, al dan niet voortkomend uit zijn waarnemingen in zijn tijd. Net als Gontsjarov in Oblomov of Thomas Mann wel vaker personen gebruikt om hele groepen/stromingen te beschrijven.

avatar van Joeri_000
Ik ben wel nieuwsgierig naar het boek maar heb altijd nog wel wat moeite met ''begrijpend lezen''.. Hoe toegankelijk/leesbaar is het ??

5,0
Ik heb de oudere vertaling gelezen toen ik eigenlijk nog te jong was naar mijn eigen mening. Toch was het het beste dat ik ooit gelezen had (en heb). Moest er in het begin even inkomen met wat taaiere stukken over kerk en staat (die toen nog wat te ver van mijn bed stonden), maar er bleef zoveel geweldigs over dat ik niet minder dan de volle mep kon uitdelen. Ik ga hem snel herlezen en twijfel of ik de oude of nieuwe vertaling moet pakken. Ik kan me niet voorstellen dat de nieuwe niet toegankelijk is als de oude al toegankelijk (genoeg) is voor een puber ;p. Soms is Dostojewski wel heel uitvoerig met zijn beschrijvingen van personages; daar moet je van kunnen genieten, anders kost het een hoop geduld.

Iemand een goede tip omtrent oude of nieuwe vertaling?

Vraagje: hoelang doe je er zoal over om zo een boek te lezen, dikke pil en zware kost me dunkt. Hoe lang deden jullie erover?

avatar van mjk87
5,0
Las goed 20 pagina's per uur. Traag, maar ik wilde deze ook echt intensief lezen. In de trein, 3 weken lang op en neer naar A'dam was dat. Ongeveer 40 uur totaal, zonder gestoord te worden en steeds een goed uur achtereen.

avatar van stefan dias
4,5
Fox McCloud schreef:
Vraagje: hoelang doe je er zoal over om zo een boek te lezen, dikke pil en zware kost me dunkt. Hoe lang deden jullie erover?


Langggg. Op flinterdun papier waar de letters van de andere kant van de pagina zodanig stoorden dat het bij dit boek was dat het me begon te dagen dat ik aan een bril toe was. Maar elke minuut dubbel en dik waard!

avatar van eRCee
4,5
In mijn herinnering leest dit boek juist vrij vlot.

avatar van snorren
5,0
Soms kom je in een boek een passage tegen die zo mooi, zo intrigerend of zo verlichtend is, dat als je hem uit hebt en je het boek voor even dicht slaat, je niets kan doen dan voor je uit staren en geestelijk op adem komen.

De grootinquisiteur was zo'n hoofdstuk. Ik ben zojuist de passage gepasseerd en ben zeer onder de indruk. Nog tweederde van het meesterwerk, dat het tot nu toe is, te gaan.

avatar van mjk87
5,0
Nog veel plezier dan. Dit was wel het hoogtepunt, maar er komen nog een aantal schitterende passage's langs.

Immersion
snorren schreef:
De grootinquisiteur was zo'n hoofdstuk.


Inderdaad, wat een beklijvende passage. Werd er destijds ook helemaal stil van.

Blij dat je zo van dit boek kan genieten

avatar van snorren
5,0
'Als hij zijn vader had vermoord, dan had hij zich niet jammerend over het lijk van de bediende gebogen. Niet alleen het sujet van de roman is belangrijk voor de lezer, maar ook enige kennis van de menselijke ziel, iets wat iedere auteur van zijn lezer mag verwachten.' - Fjodor Dostojevski


Deze tekst siert de achterkant van mijn uitgave, een vertaling van Arthur Langeveld uit 2005. Meneer Dostojevski zegt hier iets dat zijn lezers ook zeker niet vergeten mogen, alle dialogen, alle keuzes en alle handelingen die door de personages gevoerd en gemaakt worden vergen een zekere mensenkennis.

Dit was het tweede boek waaraan ik begon dat 900 pagina's overschreed, na De ontdekking van de hemel van Mulisch. Ik ben weliswaar geen snelle lezer, maar er is niets dat ik interessanter vind dan een goed, diep en lang verhaal. Mede omdat dit boek op nummer 1 van de top 250 staat op deze site, heb ik het boek ergens goedkoop in mijn bezit kunnen krijgen en ben ik gaan beginnen met lezen bij het voorwoord, vanzelfsprekend. Deze twee pagina's introductie van Fjodor zelf zeiden mij al genoeg om te zien dat dit boek een geweldige leeservaring zou worden. En mijn voorgevoel bedroog me niet.
Ik kan oprecht zeggen dat ik nog nooit zoiets moois als dit gelezen heb. Alle personages in De gebroeders Karamazov zijn interessant, geen enkel karakter daar buiten gelaten. Elk personage wordt psychologisch uitgediept en ondersteboven gekeerd door Dostojevski. De schrijver is een chirurg van het menselijk denken. Door deze grote psychologische uiteenzettingen heeft de lezer ook meer dan genoeg kansen zich aan meerdere personages te hechten, misschien wel alle personages. De relatie van Aljosja met zijn grote voorbeeld starets Zosima zorgt voor heerlijke dialogen, de verschillen in opvatting van de broers resulteren in vernieuwende meningen en intelligent leesvoer voor de lezer, en de haat van Dmitri gericht naar zijn vader geeft ons geweldige situaties.
De dialogen zijn werkelijk een geschenk uit het paradijs. Hoofdstukken als De grootinquisiteur en De duivel hebben mij doen lachen, doen sidderen, ademloos gemaakt en zelfs een enkele keer een traantje bij me geproduceerd.

Elk deel en boek in dit werk draagt eigen problemen met zich mee, en schematisch is dan de inhoudsopgave ook heel slim opgezet door Fjodor Dostojevski. Vooral het derde deel zit erg slim in elkaar. Overigens, het achtste boek dat zich in dit deel schuil houdt, genaamd Mitja, is één grote achtbaan voor zowel Dmitri als de lezer zelf. Dit getuigt toch wel van het grote schrijftalent van de schrijver, wanneer hij zo'n honderd pagina's kan laten aanvoelen als twee. Echter, in het gehele boek zijn de sporen van zijn bovenaardse talent te vinden. Ieder personages heeft zijn of haar eigen manier van spreken, en Fjodor Dostojevski laat elke mening in elk betoog bijna even geloofwaardig overkomen.
De retorica in het twaalfde boek is om je vingers bij af te likken. Twee grote toespraken van beide kanten van de rechtszaak komen even goed uit de verf en hebben de bekende maar krachtige stijlfiguren van de klassieke retorica te pakken

Ik wil hier mijn mening afkappen, ik kan er nog uren over doorschrijven, maar ik denk dat dat zonde van mijn tijd is, ik heb alleen als advies: lees het. Het is een verrijking.

avatar van Asaharo
5,0
Tja, een meesterwerk. Een genie. Tuurlijk grenzen zijn personages aan het randje van een karikatuur, maar met wat een diepgang brengt hij ze tot leven, met zoveel begrip en mededogen. Zoveel passages die ontroeren en beklemmen. Ik denk aan Kolja( zo jong en nu al verpest door die verdomde boeken ) en Iljoesja, het jongetje dat ziek wordt en diens vader, gek van verdriet, en de rol van de goede eerlijke Aljosja, die werkelijk niets verkeerd doet of kan doen. De gestorven zoon van Dostojevski komt hier tot leven of beter, het beeld dat hij heeft over zijn zoon, eveneens genaamd Aljosja, en je ziet dat hij dit personage ontzettend lief heeft. Mijn absolute favoriet is het gesprek tussen Ivan en Aljosja, het vijfde hoofdstuk. Ivan vindt dat men je naaste niet onvoorwaardelijk kan liefhebben, enkel kinderen kan je onvoorwaardelijk liefhebben want die kennen de zonde nog niet. Maar net die onschuldige kinderen worden in de wereld die door god is geschapen niet beschermt. Ze worden blootgesteld aan de willekeurige grillen van diezelfde god en dat kan Ivan niet aanvaarden. En Christus dan? Heeft Christus niet geleden voor ons? De interactie tussen Aljosja en Ivan is ontroerend om te lezen. Het valt waarschijnlijk wel op, of niet, maar ik hou ook van Aljosja. Hij loopt van de ene plek naar de andere om conflicten op te lossen en de verschillende partijen van advies te voorzien. Altijd met goede bedoelingen. Wat een verschil met de losbandige Mitja en de vader. Een bijwijlen hilarisch figuur, die scène in het klooster bijvoorbeeld. En zo gaat het maar door. Hoofdstuk na hoofdstuk, het ene hoogtepunt na het andere. Wat ik nog wil vermelden is de vadermoord en de rol van Smerdjakov. Voor mij heeft de vader niet 3 zonen maar 4. Het is zeer interessant om te lezen dat Smerdjakov epilepsie kan veinzen en dat net hij, door Ivan's leer geïnspireerd, de vader vermoordt. Maar als je epilepsie kan veinzen, heb je dan echt epilepsie of eerder een andere psychische aandoening? Ik weet het niet daarom dat ik de vraag stel. Had Dostojevski echt epilepsie?

avatar van eRCee
4,5
Voor zover ik weet, en een snelle google-search bevestigt dat beeld, wordt er aan de diagnose epilepsie bij Dostojewski niet getwijfeld. Ik denk ook dat er uit diens werk teveel een ervaringsdeskundige spreekt om daaraan te twijfelen (even los van hoe hard de diagnose gemaakt kon worden in die tijd, waarin het EEG nog niet bestond). Zeer interessant is dat Dostojewski voorafgaand aan zijn aanvallen in een soort extatische toestand raakte, en hoewel ik het nog nooit gehoord heb wordt dit ook wel Dostojevski-epilepsie genoemd. Zie dit interessante artikel.

Pseudo-epileptische aanvallen, tegenwoordig Psychogene niet-epileptische aanvallen, komen vrij veel voor bij mensen met epilepsie maar ook zonder epilepsie. Voor zover ik weet is er geen directe relatie met een psychiatrische ziekte, maar psychiatrische aandoeningen zullen ongetwijfeld in een bepaalde mate geassocieerd zijn met het voorkomen van dergelijke aanvallen.

Belangrijkste lijkt me echter dat het geluksgevoel dat Dostojewski beschreven heeft een erg specifiek detail is, dat sterk pleit tegen pseudo-epilepsie.

avatar van Asaharo
5,0
Dank voor de aanvulling. Sommigen speculeren namelijk dat Dostojevski geen epilepsie had maar een vorm van hysterie. Een vriend van me zei dit en hij had het dan weer van een leerkracht.

avatar van eRCee
4,5
Vroeger noemde men natuurlijk ook een hoop zaken hysterie waar tegenwoordig een goede neurobiologische verklaring voor is. En verder lijkt het woord 'speculeren' me hier uitstekend gekozen.

avatar van Raskolnikov
4,0
Het lijkt wel de gewoonte dat personages in Dostojevki's romans massaal met hun gezondheid kampen. In De Gebroeders Karamazov heeft vrijwel elk hoofd- en bijpersonage op enig moment wel te maken met ziekte, koorts, epileptische aanvallen of hallucinaties. En anders zorgt dronkenschap of hysterie er wel voor dat gezond verstand ver te zoeken is. Het tekent de mentale labiliteit van de personages, die er maar niet in slagen te leven naar de noties die in hun helderder momenten tot hun verstand doordringen. Of zoals de procureur het thema treffend samenvat: de Karamazovs zien volgens hem 'een afgrond boven hen, vol hoge idealen, en een afgrond onder hen, vol gemeen, stinkend bederf'. Tussen beide kloven weten ze zich geen raad.

Ivan de intellectuele atheïst, die stelt dat er zonder geloof in onsterfelijkheid geen deugd bestaat, maar ook latent religieus lijkt en zegt zich door zijn broer te willen laten 'genezen'. Die broer is Aleksej, de kloosterling die na het overlijden van de starets (een religieuze leider met paus Franciscus-achtig charisma) wereldser wordt. Hij fungeert als boodschappenjongen tussen de talloze personages, maar als moreel kompas lopen zijn inspanningen meestal op niets uit. En Dimitri, de wildebras, die uitroept dat hij zijn vader gaat vermoorden, maar ook zijn onverwachte momenten van eergevoel heeft.

Het sterke aan Karamazov is dat je de personages al snel zo goed leert kennen, dat hun handelingen en ideeën je op een gegeven moment niet meer verrassen. Nogal een prestatie, gezien de paradoxen die de personages herbergen. Vooral de opbouw van de personages is zeer boeiend, waarbij verschillende verhaalvormen de revue passeren. Zo is De Grootinquisiteur (een verhaal waarin Christus gevangen wordt gezet door de kerk) tekenend voor de kijk op de wereld van Ivan. Het maakt echter het laatste stuk van het boek ook, gek genoeg, wat overbodig. Deze lange uitwijding over de rechtszitting die draait om de vraag wie vader Karamazov heeft vermoord, is bijna een herhaling van karakterschetsen die we al gelezen hebben.

Wat zal me dan het meeste bijblijven van deze omvangrijke roman? De zorgvuldigheid waarmee Dostojevki allerlei interessante thematische nuances aanbrengt zal snel vervliegen, tot mijn spijt. De personages als de starets, Aleksej en Ivan beklijven zonder meer, evenals het verhaal van de Grootinquisiteur. Maar misschien nog wel het meest de koortsige sfeer. De onsamenhangende psyche van de personages, perfect getroffen door de altijd harkerige schrijfstijl van Dostojevski:

“Maar maak je niet ongerust, ik zal niet al te veel uitweiden, ik zal je direct zeggen waar het om gaat. Ik zal je geduld niet al te zeer op de proef stellen. Wacht, hoe was dat ook weer...”

En als verteller:
“Ik ga daar hier verder niet over door maar vertel dit alleen maar om aan te geven met wat voor kwellende gedachten hij destijds rondliep.”

Of:
“Ook nu, als ik er aan terugdenk, komt alles me nog erg verward voor”.

Dat laatste citaat had uit mijn mond kunnen komen, over Karamazow. Waarderend overigens, want nogmaals, ik vind de schrijfstijl en sfeer van het boek (waar wel degelijk een zorgvuldige opbouw achter schuilgaat) perfect passend bij de existentiële verwarring van de bonte stoet aan personages in dit boek.

Willeme
Mooie recensie.

Dit is een die ik zeker nog eens moet lezen... als hij hier op de nummer 1 van de toplijst staat, zal het wel de moeite zijn.

avatar van NYSe
3,5
Ik heb de eerste vertaling van Jan van der Eng uit 1958 op de kop getikt; is er iemand die me kan vertellen of die is aan te raden of kan ik veel beter wachten tot in november een (wat goedkopere) editie van Langevelds versie verschijnt?

avatar van mjk87
5,0
boekrecensie: F.M. Dostojevski - De broers Karamazov - Tegendraads realisme - 8weekly.nl

Hier staat een review, onder kopje stijlverschillen. Er staan in dat stukje geen echte spoilers.
Ik heb overigens die vertaling jaren terug al voor 22,50 gevonden, wel gebonden, maar met die gouden kaft. Ik zou zeker voor Langeveld gaan.

avatar van NYSe
3,5
Thanks! Dan wacht ik november af; die 22,50-editie is inmiddels niet meer voor 22,50 te vinden

avatar van robbrouwer58
3,0
Had een stuk korter gekund, maar dat is Russisch realisme en wijsheid achteraf.

avatar van Theunis
5,0
Waar te beginnen als je zo’n boek hebt gelezen. De immense grootsheid ervan is amper te vatten in een korte reactie, in welke reactie dan ook, daarvoor moet je het boek gewoon lezen. De uitdieping van de karakters van de broers met al hun verschillende levensvisies is geweldig. De uiteenzettingen, monologen en dialogen over het geloof, het christendom en over het nihilisme zijn overweldigend en maken het als lezer soms lastig snel door te lezen. Af en toe legde ik het boek dan ook even weg om te kunnen vatten, te kunnen verwerken wat ik daarvoor gelezen had.

Naar het einde toe vatte ik de personages steeds meer op als de verschillende kanten waar Europa en Rusland naar toe konden gaan. De toekomst lonkt, het verleden is voorbij en welke keuzes maken we. Het personage van Aljosja is dan veruit de meest vredelievende, minst oordelende en de meest filosofische van de broers. Hij is degene die vanuit het klooster de wijde wereld in trekt en daar de verhalen hoort van mensen die twijfelen aan het bestaan van een God, die zeggen dat God dood is, dat alles daarom toegestaan is en het brengt Aljosja en neemt de lezer mee in het tijdsbeeld van eind 1800. Er is kritiek op de wetenschap, op de psychologie, op de Verlichting en alles wat in opkomst is en waarvan wij nu weten dat het ons denken en doen tegenwoordig beheerst.

De manier waarop het boek is opgebouwd, de meeslepende en soms ietwat overdreven lijkende manier waarop de personages reageren, is ook fantastisch. De stijl is subliem. Een werkelijk schitterend, bijna allesomvattend boek dat ik zomaar, ooit, nog eens zou kunnen gaan lezen.

avatar van psyche
4,5
psyche (crew)
Vraag:
Ik had een paar weken geleden De Gebroeders Karamazov in de bibliotheek geleend (in een serie verzamelde werken) maar omdat ik er aan tijdgebrek niet aan toe kwam, heb ik een tweedehands exemplaar gekocht. Mijn leesproject in een vakantie. Deze is echt veel dikker, met hele kleine letters.
Bestaan er 'ingekorte' uitgaven? Niet dat ik die wil lezen, maar ik vond het nogal opvallend.
Ik denk ook, misschien was het wel 'een deel' van het gehele verhaal over De Gebroeders Karamazov.
Weet iemand hoe dit zit?

Gast
geplaatst: vandaag om 12:57 uur

geplaatst: vandaag om 12:57 uur

Let op: In verband met copyright is het op BoekMeter.nl niet toegestaan om de inhoud van externe websites over te nemen, ook niet met bronvermelding. Je mag natuurlijk wel een link naar een externe pagina plaatsen, samen met je eigen beschrijving of eventueel de eerste alinea van de tekst. Je krijgt deze waarschuwing omdat het er op lijkt dat je een lange tekst hebt geplakt in je bericht.

* denotes required fields.