Tu Rostro Mañana: 3 Veneno y Sombre y Adiós - Javier Marías (2007)

Men zou nooit iets moeten vertellen, noch gegevens moeten verstrekken, noch geschiedenissen aandragen, noch maken dat mensen zich wezens herinneren die nooit hebben bestaan, die de aarde niet hebben betreden of de wereld doorkruist, of die hier wél geweest zijn maar al min of meer buiten gevaar waren in de eenogige, onzekere vergetelheid.

Zo begint Javier Marías zijn drieluik, dat eigenlijk één werk is, gepubliceerd in drie delen. Teruglezend kan je zien hoe fraai alles samenhangt, hoe vanaf het begin Marías de touwtjes stevig in handen heeft, en zijn lezer met allerlei zijlijntjes ruim 1100 pagina's gevangen houdt in zijn ontzagwekkende literaire web.

Om een voorbeeld te geven; deel twee begint met het zinsdeel "Richtte maar nooit iemand een verzoek tot ons", en de situatie waar dit het meest concreet op slaat, de gunst die de jongedame Pérez Nuix vraagt van de hoofdpersoon, wordt pas na ruim 80 pagina's in deel drie uit de doeken gedaan, in totaal een slordige 420 pagina's verder dus. En zo gaat het met vrijwel alles. Marías speelt met de tijd, net zoals hij speelt met de taal, en uiteindelijk, door die twee te combineren, met zijn lezers.

Deel 3, gif en schaduw en afscheid kent naast de fantastische, uitgesponnen opening (het verzoek van Pérez Nuix en daaraan parallel lopend het onderricht van Tupra) ook nog eens de langverwachte ontmoeting met Luisa, de vrouw van het ik-personage. Dit is prachtig gedaan, je houdt als lezer al van die vrouw zonder dat ze nog werkelijk in het boek is voorgekomen. Daarna zakte de roman voor mij tijdelijk een klein beetje in, dat wil zeggen dat ik iets minder in de ban was dan eerder, maar dat wordt weer goed gemaakt met het ontroerende verhaal over Valerie, de vrouw van Peter Wheeler. Opnieuw slaagt Marías erin zijn stilistische motieven, zijn literaire trucs, om te zetten in een indrukwekkende inkijk in de geschiedenis, in dit geval van de tweede wereldoorlog.

Jouw gezicht morgen is een romancyclus die je als lezer even optilt, en dat even duurt in elk geval langer dan de tijd die het kost om de boeken te lezen. De eruditie spat er voortdurend vanaf, aan alle kanten, en Marías kan ook heerlijk fulmineren over huidige gewoontes en gebruiken. De trilogie zelf is uiteindelijk een poging om achter het gezicht van mensen te zien, drijfveren te doorgronden, en handelingen uit het verleden te verklaren. En dat is, sorry voor de grote woorden, geestverruimend.

Ik heb het al eerder gezegd, maar zeg het nu met nog meer overtuiging; Jouw gezicht morgen is voor zover ik weet de belangrijkste literaire prestatie van het vorige decennium. Een meesterwerk.

Mooi gesproken! En ik kan me er helemaal in vinden. Zou mooi zijn als meer lezers dit Spaanse genie gaan ontdekken.

Ik heb na twee jaar met tussenpozen de hele trilogie gelezen; ik vond het laatste deel veel leesbaarder, minder uitweidingen maar ik ben ook blij dat ik het boek dicht kon slaan. Verder sluit ik me evengoed aan bij eRCee hoewel mij Así Empieza lo Malo - Javier Marías (2014) van Marías het meest ligt.

Ongelooflijk goed zeg! Wat heb ik genoten van de magistrale pen van Javier Marías; Jouw Gezicht Morgen is een meesterwerk.

In Gif en Schaduw en Afscheid, het laatste deel van het drieluik, worden de bekende thema’s rondom observaties, spionage, misdaad en oorlog verder uitgediept. Misdaad krijgt een gezicht op de avond dat Jaime wordt uitgenodigd bij Tupra thuis. Jaime wordt min of meer gedwongen te kijken naar duistere videobeelden, waarop geweld en zelfs moord niet wordt geschuwd. Ook de aantrede van Custardoy, (een oude bekende vanuit Een Hart Zo Blank) de schilder of kopiist, waar Luisa in zekere zin voor is gevallen, zorgt voor de nodige spanning. Je voelt dat er iets staat te gebeuren, maar de vraag is wat, hoe en wanneer het plaats zal vinden.

Weloverwogen worden de verschillende onderdelen samengebracht tot de kern. Door bepaalde situaties opnieuw aan te halen, te analyseren en te koppelen aan nieuwe gebeurtenissen ontstaat er een duidelijke lijn binnen deze allesomvattende puzzel. Denk hierbij aan gesprekken met Wheeler en herinneringen van de vader van Jaime. Verder worden recente zaken, zoals het vraagstuk Pérez Nuix en de kwestie Dick Dearlove, heel geleidelijk, en met een briljant gevoel voor spanningsopbouw, opgehelderd.

In mijn eerdere berichten over het drieluik gaf ik al aan dat ik sommige stukken als langdradig heb ervaren. Maar dat is dan ook gelijk mijn enige kritiekpuntje. De vloeiende stijl vol prachtige zinnen maakte het voor mij erg prettig om er elke dag, een maand lang, in te mogen duiken. Er overheerst bij mij vooral een gevoel van bewondering voor dit indrukwekkende boek en voor deze meesterlijke schrijver.

Béng! Wat een geluk dat ik de trilogie heb gekocht in één deel, nu moest ik wel alles lezen. Deel één irriteerde me bij momenten. Deel 2 heeft die hallucinante scène in het gehandicaptentoilet en deel 3 is… alles! Dit boek gaat echt over alles: over de mens, taal, het kwade, de geschiedenis, onze herinneringering aan de geschiedenis… (heb je nog een uurtje?).

Marías is niet bepaald de meester van het beknopte, wel integendeel. Vaak heel breedvoerig en enórm uitleggerig. Soms té uitleggerig naar mijn zin, maar mijn zin doet er nniet toe. Want dat blijven wroeten, dat heel analytisch in de woorden zoeken en graven, elke mogelijke nuance aftastend is natuurlijk net een van de dingen waar Marías het over wil hebben. Voeg daar nog de taalverschillen aan toe tussen het Engels en het Spaans die voortdurend ter sprake komen (en het Nedelrands, chapeau voor de vertalers) en de uitwijdingen over betekenis vliegen je om de oren.

Maar in deel 3 kan ik niet meer ontkennen dat dit hier echt een meesterwerk is. Een briljante symfonie boordevol thema's die soms op de achtergrond verdwijnen maar telkens opnieuw subtiel naar boven komen drijven zodat ik nooit de draad verlies. Schijnbaar moeiteloos houdt Marías alle draadjes mooi bij elkaar en tovert zoals bij elke grote symfonie ook nog eens een magistrale finale tevoorschijn. Het gesprek met zijn mentor (ook in het echte leven veronderstel ik) over Careless Talk is onthutsend en heeft de allure en het tragische in zich van een Sophie's Choice. En dan is dit maar één hoofdtuk.

Jacobo is niet de sympathiekste: hij verdwijnt naar Engeland, toffe vader, bemoeit zich dan met het privéleven van zijn ex op een manier die menig stalker kan doen blozen en geraakt er nog mee weg ook… dat vond ik dus niet zo kosjer, maar bon… Jacobo is natuurlijk geen ridder van het goede. Hij beweegt zich vooral in een heel grijze zone. Hij is een wat afzijdige eenling. Zoals een schrijver. Die uiteindelijk ook alleen maar mensen interpreteert en verzint tot welke handelingen ze wel en welke handelingen ze niet in staat zijn. Zo lijkt Jaime het alter-ego van Marías, zeker als we de rol van Wheeler (en zijn vader (?)) er nog bij betrekken

Maar uiteindelijk is het ook een boek dat je op bijna elke pagina aan het denken zet. Qua schrijfstijl niet mijn favoriete auteur (zo hou ik ook meer van een Jean Brusselmans dan van een Rubens), maar dit is wel degelijk een meesterwerk wat alleen maar bewondering kan oproepen! Dit vraagt absoluut om meer!