Native Son - Richard Wright (1940)

Deze ben ik nu aan het lezen, toevallig dat ie net toegevoegd is Heb net het eerste deel uit en hij bevalt me zeker.

De lezer die zich het lot van onderdrukte Afro-Amerikanen aantrekt wordt het niet heel makkelijk gemaakt in Native Son. Daar ligt tevens de kracht van de roman. Hoofdpersoon Bigger lijkt maar twee standen te kennen; nederige inschikkelijkheid jegens blanken en randje explosiegevaar in alle andere situaties. Moeilijk sympathiseren met een man die zich louter met geweldsuitbarstingen lijkt uit te kunnen drukken. En die rijke blanken die hem uit de misère trekken door hem als chauffeur aan te nemen, die zijn zo slecht nog niet, toch? Het is een intrigerende omkering van de geijkte rollen die je in dit soort protestliteratuur zou verwachten.

Wright toont er de kloof mee aan die gaapt tussen de in een getto weggestopte Afro-Amerikanen en onverschillige blanken. Het is vooral de blindheid bij blanken voor de levens en gevoelens van Afro-Amerikanen die Wright aanklaagt. Blindheid voor ongelijkheid. De zelfvoldaanheid van een pandjesbaas die tafeltennistafels in jeugdhonken laat afleveren om arme jongeren te steunen, maar met woekerhuren de ongelijkheid in stand houdt. Het is te makkelijk gezegd dat Bigger’s woede zich daar tegen richt. Hij doorziet dit soort sluimerend racisme niet, zoals velen zich daar onbewust van zijn (en zo voel je je ook als hedendaagse lezer nog aangesproken). Maar diep van binnen wortelt een angst voor de blanke, die alleen middels ongecontroleerd geweld tot ontlading kan komen.

De stijl van Native Son is rauw, grimmig, doet bij vlagen denken aan ouderwetse B-films en pulpromans. En dat bedoel ik als aanbeveling; geen gekunstelde mooischrijverij of psychologische navelstaarderij, maar een zinderend plot vol bloederig geweld, extreme emoties en Hitchcockiaanse suspense. Ik was in een paar dagen door de 450 pagina’s heen, de voorwoordschrijver claimt hem in één ruk uitgelezen te hebben. Zo’n boek is het inderdaad.

In Chicago was er ten tijde van de Grote Depressie een armoedekloof en segregatie. In het zuiden van de stad werden bungalows gebouwd voor welgestelde blanken, maar er was ook een Afro-Amerikaans ghetto of "Black Belt". Richard Wright woonde toen zelf in Chicago, en was er een tijdje lid van de communistische partij. Eind jaren '30 verhuisde hij naar New York, waar hij een vertegenwoordiger werd van de Harlem Renaissance.

Deze roman wordt in de derdepersoonsvorm verteld uit het standpunt van Bigger Thomas, een arme Afro-Amerikaan. Hij zou liever piloot worden, maar voor een zwarte man was het hoogst bereikbare een job als chauffeur van een blank gezin. In zijn beleving zijn alle blanken onderdrukkers. De communisten zagen de Afro-Amerikanen als bondgenoten in de klassenstrijd, maar hun poging tot vriendschappelijke benadering brengt hem in verwarring.

De scène waarin Bigger een rat doodt, is een voorafspiegeling. Angst en woede drijven hem tot geweld. De dood van Mary kan nog als onvrijwillige doodslag uitgelegd worden, maar bij Bessie maakt hij zich schuldig aan verkrachting en moord. De klopjacht op de dader is een spannende climax waarbij je z'n angstzweet kunt voelen. Het pleidooi en het rekwisitoor zijn staaltjes van retoriek, met een tegenovergestelde visie op de sociale achtergrond. Bigger is geen heilig boontje, maar dat maakt hem net interessant om over te lezen. Het is een pageturner die moeilijke kwesties behandelt en aanleiding geeft tot discussie.