The Memoirs of Cleopatra - Margaret George (1997)
Alternatieve titel: Cleopatra, Memoires
mijn stem
2 stemmen
Engels
Historisch
964 pagina's
Eerste druk: St. Martin's Press,
New York (Verenigde Staten)
Het fascinerende verhaal van koningin Cleopatra in haar eigen woorden. Vanaf haar vroegste herinneringen tijdens het vluchtige bewind van haar vader tot haar eigen heerschappij over één van de meest schitterende koninkrijken ter wereld is dit een boeiende sage van ambitie en macht. Het is ook een verhaal van passie dat begint wanneer de eenentwintigjarige Cleopatra, wanhopig om terug te keren uit ballingschap, die ene man zoekt die haar kan helpen: de Romeinse legeraanvoerder Julius Caesar. En daar eindigt het niet totdat, na de moord op Caesar en de nederlaag van de tweede man van wie ze houdt, Marcus Antonius, te hebben overleefd, ze haar eigen dood beraamt in plaats van toe te staan dat ze in triomf door de straten van Rome wordt geparadeerd.
0
geplaatst: 5 januari 2025, 18:55 uur
De afgelopen maanden heb ik me in deze lijvige semi-autobiografie ondergedompeld, die in mijn (Nederlandse) versie overigens uit twee boeken bestaat. Van Margaret George las ik al eerder met veel plezier The Autobiography of Henry VIII met dezelfde opzet, en getuige het werkstuk dat ik over Cleopatra maakte in de tweede klas gaat mijn fascinatie met haar persoon al heel wat jaren terug. Een duizend pagina’s tellende biografie is waarschijnlijk een te grote opgave gezien mijn moeite met non-fictie, maar de vorm van The Memoirs of Cleopatra werkt (voor het grootste deel, daar kom ik later op terug).
Cleopatra blijft een fascinerend personage: slim, berekenend, en heel erg overtuigd van zichzelf (en niet onterecht) hakt ze voor zichzelf een plaats uit in de geschiedenis. Haar leven markeert het einde van het oude Egypte. Ze is Grieks maar leert Egyptisch, bezoekt de piramides (ook in haar tijd al duizenden jaren oud), en gebruikt de oude iconografie voor propaganda. Ze leeft echter in een tijdperk dat toenemend gedomineerd wordt door Rome, en dat bepaalt het grootste deel van haar verhaal. Maar voor Rome prominent in beeld komt heeft Cleopatra eerst aan het thuisfront nog wat uit te vechten. Vrijwel iedereen in haar familie is met een direct familielid getrouwd en/of heeft een direct familielid afgezet en/of vermoord. Om haar troon te beschermen tegen haar broer en zus roept Cleopatra de hulp in van Julius Caesar. Ze plant systematisch een verleidingspoging, slaagt in haar opzet en wordt onverhoopt ook nog eens verliefd. Dat laatste had van mij niet gehoeven - ik weet niet of er historisch bewijs is voor Cleopatra’s ware gevoelens, maar zo niet dan had het van mij bij een politieke verbintenis mogen blijven.
Door Caesar komt Cleopatra in Rome terecht, waar ze op de voorste rang zit bij de vele fascinerende gebeurtenissen in die periode en veel van haar toekomstige tegenstanders persoonlijk leert kennen. George weet het chaotische, broeierige Rome mooi te contrasteren met het verstilde oude Egypte. Als Caesar sterft blijkt dat hij hun zoon Caesarion niet als erfgenaam heeft benoemd. Als Cleopatra zich hierbij had neergelegd was haar vermoedelijk veel ellende bespaard gebleven, maar helaas. Het wordt al snel onmogelijk om enige vorm van afstand te behouden tot Rome als Cleopatra zich verbindt aan Marcus Antonius. Hij is ook meteen mijn grootste punt van kritiek op The Memoirs of Cleopatra: ik kan hem namelijk niet uitstaan. Het is onbegrijpelijk voor mij hoe een intelligent en daadkrachtig personage als Cleopatra kan vallen voor een puberale dronkenlap zonder ruggengraat. Ook hier weet ik niet of ik dit George te verwijten valt (wat ik zo op het internet lees geeft me niet meteen een hogere dunk van Antonius), maar het is lang geleden dat ik mij zo geërgerd heb aan een personage dat niet de antagonist is – tenzij George het eigenlijk met mij eens is en Antonius verantwoordelijk houdt voor Cleopatra’s ondergang.
Hoe dan ook, na allerlei complicaties (heel kort samengevat) verklaart Octavianus de oorlog aan Cleopatra. Octavianus, de grote tegenstander van het tweede boek, is een veel interessanter en bekwamer persoon dan Antonius, en ik heb me tijdens het lezen meermaals afgevraagd hoe anders de geschiedenis zou zijn verlopen als Cleopatra zíjn kant had gekozen. Octavianus had natuurlijk goede politieke redenen om Cleopatra en niet Antonius tot vijand uit te roepen, maar zoals ik het lees betekent het ook dat hij goed beseft dat Cleopatra de waardigste tegenstander is. De meeste mannen in Antonius’ kamp lijken echter minder gelukkig te zijn met haar betrokkenheid bij Antonius’ oorlog – een oorlog die nota bene met Egyptisch geld wordt betaald. Ik vind het knap hoe George aan de ene kant laat zien hoe overtuigd Cleopatra en consorten zijn van de naderende overwinning, en aan de andere kant bij de lezer de twijfel laat groeien of de geplande slag wel zo’n goed idee is. De hoofdstukken over Aktion waren wel het moeilijkst om door te komen. Het duurt veel te lang voordat er enige actie is (iets wat Cleopatra zelf ook zo voelt trouwens) en ondertussen loopt de ene na de andere medestander over naar Octavianus. Het is een ondergang in slow motion die al heel snel vermoeiend wordt.
Het lezen wordt een stuk genietbaarder als Cleopatra eenmaal terug is in Alexandrië. In ieder geval tijdelijk verlost van Antonius’ aanwezigheid heeft ze eindelijk weer volledig de regie. En dan is ze op haar best: zoals ze eerder kundig haar ontmoeting met Caesar en haar dramatische entree bij Antonius in Tarsus plande, doet ze nu kalm alles wat in haar macht ligt om een goede onderhandelingspositie te hebben tegenover Octavianus. Wat ongelofelijk jammer dat haar meesterplan met de grote schat in het mausoleum wordt gedwarsboomd – wat zou dat een episch einde zijn geweest! Maar zelfs als de ondergang onafwendbaar wordt weet ze de touwtjes in handen te krijgen. Deze laatste hoofdstukken zijn heel indrukwekkend, met als enige minpunt George’ besluit om Cleopatra zelfs ná de beet van de slang te laten doorschrijven met lange, welsprekende zinnen. Niet geloofwaardig en een gemiste kans voor een fantastisch dramatisch einde van de laatste boekrol (à la het boek van de dwergen dat het Gezelschap in Moria vindt in The Fellowship of the Ring). Maar dat is een detail, ik ben toch vooral onder de indruk van Cleopatra’s vindingrijkheid.
In deze laatste hoofdstukken wordt het verhaal ook een stuk smaller, met meer plek voor de personages die voor Cleopatra persoonlijk belangrijk zijn. Het afscheid van Olympos, die moet overleven om Cleopatra’s verhaal veilig te stellen, en het feit dat Mardianos, Iras en Charmiane samen met hun koningin willen sterven vond ik erg aangrijpend. Het is in scènes als deze dat George de meerwaarde laat zien van een historische roman boven een biografie.
Al met al is The Memoirs of Cleopatra een prima historische roman die een legendarisch figuur heel menselijk neerzet, in een uitstekend beschreven setting. Met name het tweede deel kakt wat in, door het gebed zonder einde bij Aktion en de onuitstaanbare Antonius, maar in de laatste hoofdstukken herpakt George zich en geeft ze haar hoofdpersoon een waardig einde. Na bijna duizend pagina’s is het toch nog jammer Cleopatra los te moeten laten.
Cleopatra blijft een fascinerend personage: slim, berekenend, en heel erg overtuigd van zichzelf (en niet onterecht) hakt ze voor zichzelf een plaats uit in de geschiedenis. Haar leven markeert het einde van het oude Egypte. Ze is Grieks maar leert Egyptisch, bezoekt de piramides (ook in haar tijd al duizenden jaren oud), en gebruikt de oude iconografie voor propaganda. Ze leeft echter in een tijdperk dat toenemend gedomineerd wordt door Rome, en dat bepaalt het grootste deel van haar verhaal. Maar voor Rome prominent in beeld komt heeft Cleopatra eerst aan het thuisfront nog wat uit te vechten. Vrijwel iedereen in haar familie is met een direct familielid getrouwd en/of heeft een direct familielid afgezet en/of vermoord. Om haar troon te beschermen tegen haar broer en zus roept Cleopatra de hulp in van Julius Caesar. Ze plant systematisch een verleidingspoging, slaagt in haar opzet en wordt onverhoopt ook nog eens verliefd. Dat laatste had van mij niet gehoeven - ik weet niet of er historisch bewijs is voor Cleopatra’s ware gevoelens, maar zo niet dan had het van mij bij een politieke verbintenis mogen blijven.
Door Caesar komt Cleopatra in Rome terecht, waar ze op de voorste rang zit bij de vele fascinerende gebeurtenissen in die periode en veel van haar toekomstige tegenstanders persoonlijk leert kennen. George weet het chaotische, broeierige Rome mooi te contrasteren met het verstilde oude Egypte. Als Caesar sterft blijkt dat hij hun zoon Caesarion niet als erfgenaam heeft benoemd. Als Cleopatra zich hierbij had neergelegd was haar vermoedelijk veel ellende bespaard gebleven, maar helaas. Het wordt al snel onmogelijk om enige vorm van afstand te behouden tot Rome als Cleopatra zich verbindt aan Marcus Antonius. Hij is ook meteen mijn grootste punt van kritiek op The Memoirs of Cleopatra: ik kan hem namelijk niet uitstaan. Het is onbegrijpelijk voor mij hoe een intelligent en daadkrachtig personage als Cleopatra kan vallen voor een puberale dronkenlap zonder ruggengraat. Ook hier weet ik niet of ik dit George te verwijten valt (wat ik zo op het internet lees geeft me niet meteen een hogere dunk van Antonius), maar het is lang geleden dat ik mij zo geërgerd heb aan een personage dat niet de antagonist is – tenzij George het eigenlijk met mij eens is en Antonius verantwoordelijk houdt voor Cleopatra’s ondergang.
Hoe dan ook, na allerlei complicaties (heel kort samengevat) verklaart Octavianus de oorlog aan Cleopatra. Octavianus, de grote tegenstander van het tweede boek, is een veel interessanter en bekwamer persoon dan Antonius, en ik heb me tijdens het lezen meermaals afgevraagd hoe anders de geschiedenis zou zijn verlopen als Cleopatra zíjn kant had gekozen. Octavianus had natuurlijk goede politieke redenen om Cleopatra en niet Antonius tot vijand uit te roepen, maar zoals ik het lees betekent het ook dat hij goed beseft dat Cleopatra de waardigste tegenstander is. De meeste mannen in Antonius’ kamp lijken echter minder gelukkig te zijn met haar betrokkenheid bij Antonius’ oorlog – een oorlog die nota bene met Egyptisch geld wordt betaald. Ik vind het knap hoe George aan de ene kant laat zien hoe overtuigd Cleopatra en consorten zijn van de naderende overwinning, en aan de andere kant bij de lezer de twijfel laat groeien of de geplande slag wel zo’n goed idee is. De hoofdstukken over Aktion waren wel het moeilijkst om door te komen. Het duurt veel te lang voordat er enige actie is (iets wat Cleopatra zelf ook zo voelt trouwens) en ondertussen loopt de ene na de andere medestander over naar Octavianus. Het is een ondergang in slow motion die al heel snel vermoeiend wordt.
Het lezen wordt een stuk genietbaarder als Cleopatra eenmaal terug is in Alexandrië. In ieder geval tijdelijk verlost van Antonius’ aanwezigheid heeft ze eindelijk weer volledig de regie. En dan is ze op haar best: zoals ze eerder kundig haar ontmoeting met Caesar en haar dramatische entree bij Antonius in Tarsus plande, doet ze nu kalm alles wat in haar macht ligt om een goede onderhandelingspositie te hebben tegenover Octavianus. Wat ongelofelijk jammer dat haar meesterplan met de grote schat in het mausoleum wordt gedwarsboomd – wat zou dat een episch einde zijn geweest! Maar zelfs als de ondergang onafwendbaar wordt weet ze de touwtjes in handen te krijgen. Deze laatste hoofdstukken zijn heel indrukwekkend, met als enige minpunt George’ besluit om Cleopatra zelfs ná de beet van de slang te laten doorschrijven met lange, welsprekende zinnen. Niet geloofwaardig en een gemiste kans voor een fantastisch dramatisch einde van de laatste boekrol (à la het boek van de dwergen dat het Gezelschap in Moria vindt in The Fellowship of the Ring). Maar dat is een detail, ik ben toch vooral onder de indruk van Cleopatra’s vindingrijkheid.
In deze laatste hoofdstukken wordt het verhaal ook een stuk smaller, met meer plek voor de personages die voor Cleopatra persoonlijk belangrijk zijn. Het afscheid van Olympos, die moet overleven om Cleopatra’s verhaal veilig te stellen, en het feit dat Mardianos, Iras en Charmiane samen met hun koningin willen sterven vond ik erg aangrijpend. Het is in scènes als deze dat George de meerwaarde laat zien van een historische roman boven een biografie.
Al met al is The Memoirs of Cleopatra een prima historische roman die een legendarisch figuur heel menselijk neerzet, in een uitstekend beschreven setting. Met name het tweede deel kakt wat in, door het gebed zonder einde bij Aktion en de onuitstaanbare Antonius, maar in de laatste hoofdstukken herpakt George zich en geeft ze haar hoofdpersoon een waardig einde. Na bijna duizend pagina’s is het toch nog jammer Cleopatra los te moeten laten.
* denotes required fields.
* denotes required fields.