Ivoren Wachters - Simon Vestdijk (1951)

Prachtige klassieker van Vestdijk. Schandalig dat deze titel alleen tweedehands te krijgen is.

Een boek dat voor de helft sterk en goed is (qua sfeer, qua psychologie, qua tonen van onderlinge relaties) maar in de tweede helft een beetje afgeraffeld voelt waardoor dit deel minder indruk achterlaat. Ondanks die goede psychologische uitwerking in de eerste helft vond ik sommige keuzes hier minder sterk overkomen. Het einde, dat gesprek tussen docent en rector en hoe ze een soort van roddelen en cynisch bespreken wat gebeurd is, was nog wel erg vermakelijk en goed geschreven. 3,5*

Zowel qua taalgebruik als qua vorm is Vestdijk beïnvloed door de klassieke letteren. Z’n zinnen zijn doorspekt met Latijnse citaten en retorische figuren. Deze roman heeft de opbouw van een Griekse tragedie, met eenheid van plaats, tijd en handeling.

Alles vindt plaats binnen één stad. Deze wordt niet genoemd, maar Vestdijk zelf heeft lesgegeven in Den Haag. Alles gebeurt binnen een tijdsbestek van twee dagen, behalve de herinneringen en het laatste hoofdstuk, dat een epiloog is.

Centraal staat het conflict tussen de protagonist en de antagonist; de leerling en de leraar. Wat begint met een beledigende opmerking, loopt helemaal uit de hand. Philip vertegenwoordigt de klassieke filologie. Hij citeert Cicero en Seneca, haalt z’n kennis uit de poëtica en de retorica, spreekt als een dichter en een redenaar. Frits Schotel de Bie vertegenwoordigt de Germaanse filologie. Hij citeert Goethe en Schiller, en geeft les over Justus van Effen. Lida fungeert als twistappel; te jong voor de ene en te oud voor de andere.

Er zit veel beeldspraak in. De titel is een metafoor voor het gebit, dat ook vergeleken wordt met ruïnes uit verschillende stijlperiodes. De gedachten van de twee hoofdpersonages worden weergegeven in vrije indirecte rede. Opmerkelijke woorden zijn bouffante (sjaal), koddig en heautontimorumenos (zelfkweller). Een hempie raak me gaatje niet is een lichtgeraakt persoon. Zoals vaak bij Vestdijk zijn ook geneeskunde en klassieke muziek aanwezig. Dit is Nederlandse Literatuur met een grote L.