menu

De Vogel Phoenix - M. Vasalis (1947)

mijn stem
3,90 (5)
5 stemmen

Nederlands
Gedichtenbundel
Psychologisch

30 pagina's
Eerste druk: G.A. van Oorschot, Amsterdam (Nederland)

In deze bundel zijn de volgende gedichten opgenomen: ''Phoenix I'', ''Phoenix II'', ''Kind'', ''Sprookje Hij huilt, en uit zijn slaap versteende ogen'', ''Appelboompjes'', ''April'', ''Oktober'', ''De kleine zeemeermin'', ''Zomer'', ''Ra'', ''De kaarsen brandden in de donkere kroeg'', ''Wachten in de ochtend'', ''Visioen'', ''Cannes'', ''Daphne'', ''Diep van mijzelf en van mijn zang vervreemd'', ''Tussen de lage kamer met het grote vuur'', ''Wat moet ik doen met alle overvloed?'', ''Nu word ik nooit meer radeloos'', ''Misthoorn in de herfst'', en ''Avond aan zee''. Haar gebruik van antitheses en tegenstellingen komt ook weer duidelijk naar voren in deze gedichten en getuigen van een groots inzicht in het leven en het menselijk handelen.

zoeken in:
avatar van Ted Kerkjes
4,0
Ted Kerkjes (moderator)
geplaatst:
Soms helpt het om te weten waar iets vandaan komt.

Ik wist (ik weet niet meer hoe) dat Vasalis een kind verloren had, en ik meende dit te lezen in bepaalde gedichten uit haar eerste bundel. Zo dacht ik dat het handverscheurende gedicht ‘De dood’ over het overleden kind ging:
En vóór hij ging, gaf hij me nog een klein portretje…
‘Ik weet niet, of je ‘t al vergeten was,
het komt misschien nog wel te pas
voor als je eens niet meer zou willen
sterven,
maar wie let je?’
zei de Dood.
Maar op het internet las ik dat Dicky, het overleden kind, pas geboren werd in 1942 en stierf in 1943, dus jaren na Vasalis’ debuut. Dus zo kwam ik erachter dat er in ‘Parken en woestijnen’ geen gedichten staan over het overlijden van Dicky.
In ‘De vogel Phoenix’ wel: de bundel is opgedragen aan Dicky en de eerste drie gedichten, die door een witte pagina van de rest van de bundel gescheiden zijn, handelen (impliciet) over diens dood en het rouwproces van de dichter. Het eerste gedicht beschrijft hoe een ‘phoenix’ aan de dichter verschijnt en hoe die de dichter dwingt te schrijven. De vogel verdwijnt weer in het tweede gedicht, maar de hand schrijft door:
Haast niet, schreeuw niet van pijn, o hand
Schrijf door totdat de vingren zijn verbrand.
Het derde gedicht ‘Kind’ beschrijft op een tragische, maar prachtige manier de dood van Dicky, en met dit derde gedicht zet Vasalis de twee voorgaande Phoenix-gedichten in een geheel ander daglicht. De wederopstanding van de phoenix is de wederopstanding van Dicky: Dicky overleed in de realiteit maar is weer tot leven gewekt in de verzen van Vasalis.

Na deze zwarte bladzijde uit het leven van Vasalis volgt de witte bladzijde van de bundel.

Hoewel de eerste drie gedichten dus letterlijk los van de andere gedichten staan, klinken ze nog wel degelijk door. In de meeste gedichten is sprake van een antithese-achtige tegenstelling: in ‘Oktober’ schrijft Vasalis over ‘de lente van de dood’ en ‘Ra’ eindigt met de woorden ‘nachtlijks gestorven, / dagelijks herrezen’.

Bij ‘Parken en woestijnen’ schreef ik dat bijna ieder gedicht een soortgelijke opbouw kende: een observatie is de aanleiding voor een gedachte. In deze bundel is dat een stuk minder het geval en zijn de gedichten wat gevarieerder wat de opbouw en de vorm betreft. Vasalis weet hier ook wat originelere beelden te kiezen en werkt ook meer met sfeer. Het sfeervolste gedicht vond ik het titelloze gedicht dat begint met de regel ‘De kaarsen brandden in de donkre kroeg’. Dat was zo’n gedicht dat mij door de sfeer, de klanken, het ritme en de beelden wist te mee te voeren, zonder dat ik nou echt begreep wat ik aan het lezen was of waar het nou over ging. Op het internet vond ik, zonder dat ik daar echt naar zocht, een interpretatie van het gedicht van de hand van Maaike Meijer. Zij kwam aan de hand van allerlei seksuele en religieuze symbolen tot de conclusie dat het gedicht over penetratie en orgasme ging. Het gedicht staat vol met regels als
O lege blik, recht als een schoongemaakte straat
met wachtend volk opzij, doodstil bedwongen,
omdat de koning komen gaat…
o stilte, vóór er wordt gezongen.
en
Mijn ogen werden wilde vrouwen
en zwierven weg en kwamen toch
terug, tot waar de koning kwam.
Sinds ik de interpretatie van Meijer ken, kan ik het gedicht ook niet meer anders lezen. Ik dacht dat ik zelf zo’n puberaal ventje was, maar voor zulke dubbelzinnige interpretaties heb ik blijkbaar toch de hulp van echte literatuurwetenschappers nodig.

Deze bundel balanceert, net zoals het debuut, regelmatig wat op het randje van ouderwets. Sommige beelden die Vasalis kiest kunnen inderdaad wat stichtelijk en muffig overkomen, met name de natuurbeelden en de overduidelijke religieuze symboliek. Ook in haar taal komt Vasalis soms wat ouderwets over. In veel gedichten maakt Vasalis, omwille van het metrum, gebruik van elisie: dan laat ze een onbeklemtoonde klinker weg (‘blaadren’ in plaats van ‘bladeren’ en zo). In de hedendaagse poëzie is de elisie (gelukkig) zo goed als afwezig, maar Vasalis maakt er veelvuldig gebruik van. In het geval van ‘blaadren’ vind ik het geen doodzonde, maar af en toe maakt ze het wel erg gortig met woorden als ‘aadmend’.

Een natuurbeeld dat in deze bundel opvallend vaak voorkomt, is het strand. Waar in ‘Parken en woestijnen’ vooral bomen en weiden een belangrijke rol spelen, neemt het strand in deze bundel vaak een belangrijke plaats in. Zoals in het gedicht ‘Kind’:
Hoe licht en stil en schoon is met de dood
hij op het lege strand alleen gebleven.
en in het allerlaatste vers ‘Avond aan zee’.
Vasalis omschreef het strand ooit als “de enige plaats om te zijn”, en in het vervolg van haar oeuvre zou het strand ook een belangrijke plek blijven. Zo maakte Vasalis nog de bloemlezing ‘De dichter en de zee’ en kreeg haar postume bundel als titel ‘De oude kustlijn’. In dat licht is de rol van het strand in deze bundel dus veelzeggend.

Soms helpt het om te weten waar iets naartoe gaat.

Gast
geplaatst: vandaag om 23:35 uur

geplaatst: vandaag om 23:35 uur

Let op: In verband met copyright is het op BoekMeter.nl niet toegestaan om de inhoud van externe websites over te nemen, ook niet met bronvermelding. Je mag natuurlijk wel een link naar een externe pagina plaatsen, samen met je eigen beschrijving of eventueel de eerste alinea van de tekst. Je krijgt deze waarschuwing omdat het er op lijkt dat je een lange tekst hebt geplakt in je bericht.

* denotes required fields.

Let op! Je gebruikersnaam is voor iedereen zichtbaar, en kun je later niet meer aanpassen.

* denotes required fields.