Atlas Shrugged - Ayn Rand (1957)

Wat een analyse.

Zoals officer barbrady al terrecht opmerkte in de south park aflevering chickenlover: "But then I read this: Atlas Shrugged by Ayn Rand, I read every last word of this garbage, and because of this piece of shi#t, I'm never reading again!!"

Dat je het boek niet goed vindt, daar kan ik inkomen, maar laat aub dergelijke infantiele reacties achterwege, en noem de schrijfsels van Ayn Rand ZEKER niet fascistisch. Het is overduidelijk dat je de clou van haar objectivisme niet kon of wou doorhebben.

Ach, dat is juist een prachtige reactie van Sai. Céline kan er nog een puntje aan zuigen.

Zoals ook de andere boeken van Rand heeft dit boek duidelijk twee kanten: een fascinerend gegeven, voortkomend uit een interessante filosofie maar een wat mindere uitwerking, met name naar het einde toe is de clou inmiddels wel een beetje te vaak herhaald, met een paar honderd pagina's minder had het ook wel gekund. Desalniettemin: het beste boek van Rand.

Dan toch maar eens deze gelezen, van een vrouw met wier ideeën ik het voor 95% oneens ben.

In de traditie van landgenoot Tolstoj krijgen we een groots verhaal over dat zich vooral afspeelt in de hogere klasse, met daarbij heel wat filosofie en Rands liefde voor haar nieuwe vaderland. Dat filosofische lijkt voor Rand belangrijker te zijn dan de personages, die vooral er zijn om de ideeën te ondersteunen en er maar een verhaal aan te geven. Maar lang niet alles is daarvoor bestemd. Af en toe komen persoonlijke besognes naar voren die niet direct plotgedreven zijn maar vooral dienen ter uitwerking van de karakters. Jammer dat Rand niet zo’n goede auteur is als Tolstoj, want niet alle zijn even interessant of meelevend. En in 1168 pagina’s (zelfde aantal als The Stand trouwens, al had mijn versie bijna 1400 pagina’s) had dat van mij wel gemogen, nu doet het je weinig. Dagny is ijskoud, haast onmenselijk, maar ook gelijk een toonbeeld voor de feministen (zeker in die tijd) en wel degelijk een interessant personage waar ik helaas weinig affectie mee voelde. Hank Rearden is beter beschreven, zeker zijn relatie met Lillian, maar chemie tussen die twee voelde ik nergens. Of Rand met Dagny haarzelf beschreef en niet helemaal goed wist hoe die gevoelens van haarzelf op papier te zetten, want bij de andere personages lukt het haar wel. Ook bijrollen zijn mooi ingevuld. Alleen zo jammer dat de meesten zo zwart-wit zijn. Rand laat heel duidelijk blijken wie de goeden en wie de slechten zijn. Let alleen al op het directe taalgebruik van de ‘helden’ en de zinnen die ambtenaren en overheidsfunctionarissen hebben. In de stijl van Kafka haast, maar die had dat als doel, terwijl het hier meer een middel zou moeten zijn en zo nogal geforceerd overkomt. Of Kafka is de betere schrijver; dat kan ook.

Maar dit werk draait uiteindelijk om de filosofie die ze wil uitdragen waar de roman een middel toe is. Een extreme filosofie waar heel veel op tegen te spreken is, maar daar zal ik het boek niet op afrekenen of waarderen. Enkel hoe het verwerkt is, en dat is niet altijd even best. De rest spoiler ik, vooral voor mijn eigen gemakt. Allereerst is er de basisgedachte dat de wereld te onder gaat als de Atlassen staken. Een aardig idee dat heel behoorlijk wordt verbeeld, zij het met enige kanttekeningen. Want deze Atlassen saboteren ten eerste ook nog eens de boel waardoor het nog slechter gaat (dat is een zwaktebod in de theorie), daarnaast neemt de overheid besluiten die tegen het communisme aanlurken, zonder dat Rand dit met zoveel woorden noemt. Voor haar is elke overheid slecht, maar al die verschillende vormen worden op één hoop geschoven. Ze pikt de slechtste ideeën uit en laat die leiden tot de ondergang van de wereld. Dat is ergens oneerlijk en ik had liever gezien dat ze vanuit wat andere ideeën was gekomen tot dat einde. Ook het gedrag van mensen daarna. Wel is dit gelijk een stok tegen aanhangers die zeggen dat in een vrije markt iedereen een onderneming zou kunnen beginnen als zijn baan hem niet bevalt. In Rands visie kan dat niet, anders hadden die mensen wel de boel opgepakt in het boek.
Daarnaast laat ze af en toe heel duidelijk haar theorie naar voren komen zonder tegenspraak. Zo krijg je toen volle pagina’s over de waarde van geld, mar als reactie “Ik voel dat het niet klopt”. Dat is flauw en gemakzuchtig. Geef dan echt commentaar en vertrouw op je eigen visie, of schrijf geen roman maar een pamflet. Dat deed Dostojevski beter in Karamazov, door alle partijen steeds uitgebreid en inhoudelijk zeer overtuigend het woord te geven. Aan de lezer dan de keuze bij hem al geeft hij subtiel wel zijn eigen mening. En als roman werkt dat beduidend beter.
Ook de toespraak van John Galt, drie uur lang volgens zijn eigen woorden, is niet het toonbeeld van groot schrijverschap. En zo’n toespraak zo lang over de radio, wie luistert daar ademloos en constant naar? Dit komt mij nogal ongeloofwaardig over. Het lijkt me dat hij ook wel iets in 20 minuten had kunnen roepen, minder abstract en filosofisch maar meer iets waar de mensen in het verhaal (dat stelt het voor en niet Rand zelf die tot haar discipelen spreekt) iets aan hebben. Dus wederom, als je een roman schrijft, leef en werk daar naar. Schrijf anders een pamflet of manifest.In de context van de roman stoort dit.

Al met al intrigeerde het geheel wel, vooral door de ideeën. Ik geloof ook best in haar goede wil; ze is ondermeer tegen oorlog en voor vrijheid voor elk individu ongeacht ras of geloof. Er zaten genoeg mooie passages in die de 1400 pagina’s, er zat genoeg vaart om er ook doorheen te komen, maar helaas was het wel met veel tekortkomingen. Dus 3*.

The Fountainhead vind ik echt een fantastisch boek. De schrijfstijl, het plot, de personages: alles. Meerdere keren hoor ik geluiden dat fans van die titel dit boek over de top vinden. Zijn er hier users waar dat van toepassing is en kunnen die een aanbeveling doen? 1400 pagina's is niet bepaald in een weekendje weg te lezen....

een boek dat - in tijden van crisis voor de werkende mens - cadeau gedaan wordt door de grootste werkgeversorganisatie in belgië aan de meest neoliberale politicus van het land, die het onlangs zelfs door zijn populistisch nationalisme tot burgemeester van antwerpen schopte... als ik zie wie de grootste fans van het boek zijn dan pas ik

de ideologie van de hebzucht en het eigenbelang wordt het dogma dat iedereen gelukkig maakt, onder de bezielende leiding van een totalitaire heerser, de ultieme Ondernemer

Ik schaam me voor het lezen (en het bestaan) van dit boek.

Is dat een citaat uit het boek?

neen Hando, dit is een citaat van Peter Mertens uit Hoe durven ze over dit boek... mijn excuses om dit er niet bij te vemelden

Gisteren bij P&W werd het boek nog even genoemd (vanaf 5:35, maar sowieso grappig stukje):

Pauw en Witteman: Yernaz Ramautarsing over linkse indoctrinatie van de UvA (28-11-2013) - Uitzending Gemist - pauwenwitteman.vara.nl

Iemand vroeg me laatst nog of ik soms dit boek had gelezen..

Ik antwoordde: 'Ik drink nog liever inkt.'

Zou dan toch liever deze roman eens lezen. Heb eigenlijk alleen de verfilming van The Fountainhead gezien, en die beviel wel.

Een serieuze klepper met epische proporties. Om deze roman te begrijpen, moet je om te beginnen al een keer de biografie van auteur Ayn Rand erop nalezen. Ze groeide op in Rusland begin 20e eeuw als dochter van een Joodse bourgeoisfamilie in Sint-Petersburg en maakte de Russische revolutie vanop de eerste rij mee. Waarbij alle bourgeoisbezittingen geconfisqueerd werden in naam van de socialistische revolutie. Rand en haar familie verloren alles en moesten jarenlang knokken om het hoofd boven water te houden. Vervolgens - op haar twintigste - emigreert Ayn Rand naar de USA. Voor haar is de USA het beloofde land waar een ondernemer een ondernemer kan zijn zonder al te veel inmenging van de overheid.

Enter Atlas Shrugged. Het verhaal van een stel ‘captains of industry’ die als halfgoden hun ding doen op aarde maar steeds meer te maken krijgen met de beperkingen die hen worden opgelegd door het gepeupel en hun politieke vertegenwoordigers. Het boek is sowieso een aanval op het socialisme en haar uitwassen zonder dat één keer de term socialisme valt. Niet allleen dat want in feite kant Rand zich tegen elke overheidsbemoeienis in de wereld van de vrije markt. Verder neemt Ayn Rand de tijd om haar filosofie van het objectivisme goed uit de doeken te doen, onder meer met een toespraak van John Galt die zich uitsmeert over tientallen bladzijden. Als lezer voel je de passie van Rand voor de filosofie die ze in de roman injecteert. Haar ideeën zijn zodanig radicaal dat je begrijpt waarom ze zo populair zijn bij de rechterzijde in de USA. Naast haar kritiek op het overheidsbeslag en de domme menigte die wil profiteren van de captains of industry heeft ze nul kritiek op diezelfde captains of industry. Het zijn allemaal edele mensen, met groot rechtvaardigheidsgevoel - vertrekkend vanuit het rationele egoïsme dat Rand voorstaat. Ze hebben in de optiek van Rand géén negatieve eigenschappen, behalve dat ze moeilijk gevat kunnen worden door de grote menigte.

Dit alles wordt verpakt in een meeslepende roman - met soapkantjes waarin een helder hoofdnarratief opgesmukt wordt met talrijke plotjes. Het gaat dan om de éénzijdige visie van Rand op de strijd tussen goed en kwaad. Die eenzijdigheid geeft meer dan eens een karikaturale indruk. De politieke en sociaal-economische achtergrond van de filosofie van Rand wordt er zodanig ingepompt dat er geen tijd is voor nuance en zorgt ervoor dat de personages - zoals gezegd - al te gepolariseerd zijn in hun goedheid en slechtheid. In die zin komt de roman weinig realistisch over en ontbreekt het aan een menselijk psychologische laag.

Niettemin een bijzonder werk dat zeker de moeite waard is om te lezen en om te begrijpen waar rechtse republikeinen e.d.m. zich door laten inspireren. Het spijtige van deze roman is dan wel dat het voor hen een moreel vrijgeleide geeft aan radicaal-rechtse ideeën zonder enige nuance. Zo pleit Rand bijvoorbeeld voor het afschaffen van inkomstenbelastingen … ondanks alle filosofische hoogdravendheid komt ze dan ook af en toe sloganesk over …

Conclusie. Het is een soort epische roman maar omwille van de geschetste tekortkomingen vind ik het geen grootse roman, omdat karakters en plot ondergeschikt zijn aan de maatschappelijke ideeën die Rand koste wat kost tot uiting wil brengen. In een stationsromannetje zal je meer échte menselijkheid vinden dan in Atlas Shrugged. De waarde van deze roman zit hem dan vooral in context van ideeën waarin het zich bevindt, de blijvende invloed op een bepaald segment van de samenleving, en minder op het literaire wat mij betreft. Maar je kan ook niet beweren dat het slecht geschreven is op stilistisch en narratief vlak.