In het rommelhok van een lokale kinderboerderij in Amsterdam Zuidoost, waar bijzonder veel goede tweedehands boeken staan opgeslagen, heb ik afgelopen herfstvakantie de gebonden ‘Groot Nieuws Bijbel' op de kop getikt. Een katholieke. Een herziene uitgave uit 1996, vertaald in hedendaags Nederlands die eigenaardig genoeg meldt dat het ‘geschikt is om voor te lezen’. Daarnaast zijn er aantekeningen, kaarten en lijsten opgenomen die mij als ongelovige helpen ‘de tekst in zijn veelkleurigheid nog beter te verstaan en te begrijpen, zonder er een uitleg aan toe te voegen. De Bijbel: een boek om dagelijks in te lezen.’ Aldus de informatie op de achterflap van de dikke pil.
Als Reviaan dacht ik er goed aan te doen om het heilige schrift als naslagwerk in huis te halen. Niet in het archaïsche Nederlands, zoals in de Statenvertaling en waarmee Gerard Reve zich in zijn boeken bedient. Afgelopen maand las ik het werk
Wie Moet Ik Anders Herhalen?, dat is samengesteld door Reve-biograaf Nop Maas met ongeveer bijna 2000 lemma's uit het oeuvre van de Volksschrijver en veel is creatief afgeleid dan wel afkomstig uit de bijbel. Niet dat het leesplezier er minder is van geweest, toch is het boeiend om erachter te komen waar Reve de mosterd vandaan haalde.
Inmiddels ben ik halverwege Genesis en denk ik tijdens het lezen aan
De Bijbel voor Ongelovigen reeks van Guus Kuijer dat zijn hervertelling is van het Oude Testament. Het eerste deel van de serie betreft uiteraard het begin 'Genesis', wat Oudgrieks is voor ‘oorsprong’, ‘bron’, ‘begin’ en behelst zes hoofdstukken. Ieder hoofdstuk is geschreven vanuit het perspectief van een ander karakter, zoals bijvoorbeeld het eerste hoofdstuk over de zondeval dat wordt beschreven vanuit het oogpunt van Adam. (Zie hieronder de inhoudsopgave, wie de andere vertellers van het bijbelverhaal zijn.)
Nu ik het origineel lees, kom ik erachter wat Kuijer eventueel erbij heeft verzonnen, zoals in de hoofdstukken over de tuin van Eden, de ark van Noach en de toren van Babel. Waarbij de schrijver de vrije rol op zich heeft genomen; in zijn verantwoording verwees hij naar zijn oud leraar op school, die hem als kind de verhalen vertelde en ook nogal wat aandikte om zijn toehoorders voor zich te winnen. Daarnaast leer ik ook wat hij
niet heeft verzonnen en bij passages waar ik eerder nog mijn twijfels had of dat zodanig in het origineel zou staan, worden nu bevestigd en doen mij de wenkbrauwen nog verder fronsen.
Zoals Genesis
hoofdstuk 19, ‘Lot vlucht weg uit Sodom’ (mijn uitgave heeft voor ieder hoofdstuk een fijne subtitel), waarbij een boze meute zich wil vergrijpen aan de drie engelen die bij Lot op bezoek zijn. Lot probeert de agressievelingen met zijn twee dochters af te schepen. Nadat de steden Sodom en Gomorra door de toorn van God van de kaart zijn geveegd, delen dezelfde twee dochters het bed met hun eigen vader; en
hoofdstuk 22, ‘God stelt Abraham op de proef’, waarin Abraham een oekaze van boven ontvangt om zijn eigen zoon Isaak [Izak] te offeren, wanneer Abraham bijna zover is, beveelt God alsnog zijn actie te staken en tevreden meldt hij Abraham dat hij zijn test heeft doorstaan.
Ik kan erin meegaan dat een dweper de schoonheid in de teksten en in de verhalen ziet, maar hoe de bijbel als moreel kompas dient te worden gebruikt tijdens het beantwoorden van de vragen van het leven en wanneer hier obsessief zingeving uit wordt geput, haak ik af. In dat opzicht ben ik net als de historicus Maarten van Rossem die eens in zijn podcast stelde dat ‘het Godsgeloof een sprong in het duister is. Wanneer je die niet kunt maken of nooit gemaakt hebt, dan zul je nooit iets begrijpen van de raadselachtigheden die de aanwezigheid van de Onze Lieve Heer met zich meebrengt.’ En betreft de zingeving deel ik zijn opvatting dat ‘het leven geen zin heeft en dat daarom er een zin aan kan worden gegeven. Mocht er in het leven toch een vaststaande zin bestaan dan had ik wellicht geen zin er naar te leven.’
Inhoudsopgave:
Het verhaal van Adam
Het verhaal van Cham
Het verhaal van Selach
Het verhaal van Sarai
Het verhaal van Isaak
Het verhaal van Ben-Oni
Slotwoord van Jochebed