Eus - Özcan Akyol (2012)

Erg wisselvallig. Het begin is sterk. De tirannieke vader, het geklooi in het provinciestadje waar niemand uit lijkt te ontsnappen. Als Eus wat ouders wordt, en we in het boek wat verder zijn wordt het allemaal wat gezapiger, een beetje veel van hetzelfde. Eus neukt, Eus zuipt, Eus verklaart de een de liefde, dan de andere, en Eus neukt en zuipt nog wat meer. Pas aan het einde -het stuk met de zigeuners- lijkt er wat meer vaart in het boek te komen, maar ook daar bedriegt de schijn en gaat het boek als een nachtkaars uit.
Akyol wordt vergeleken met Celine en Bukowski, maar dat lijkt me vooralsnog nog wat te veel eer. Schrijven kan ie, maar het is nog wat wisselvallig.

2*

Makkelijk leesbaar en het helpt je prima door je dagelijkse treinreis heen, maar verder weinig bijzonder. Het meest interessante deel in het begin wordt heel summier beschreven en daarna is het aaneenschakeling van meisjes die hij neukt en andere dingen die hij doet, zonder veel ontwikkeling waardoor er weinig boeiends in zit. Tegen het eind wordt het iets beter, maar als geheel valt het niet meer te redden. Wel blijf ik me verbazen, Akyol is drie jaar ouder dan ik en woont vijftien kilometer verderop, maar lijkt een leven van een andere planeet te hebben. En hij voetbalt nog steeds bij die kampervoetbalclub die hij benoemt in zijn boek, m'n broertje heeft er ook weleens tegen moeten spelen. En die club is inderdaad berucht. 2,0*.

Ik heb Eus gelezen, in het begin heb ik me inderdaad met deze semi-autobiografische 'schelmen' roman geamuseerd. Als de kleine hoofdpersoon samen met vader en broertje een 'Foster Parents Plan' collectebus verbouwt, ze deze roze verven en een nieuw goed doel bedenken. Er volgt een discussietje tussen de broertjes, over HIV en Aids. HIV is een ziekte, Aids een goed doel. Ze schrijven 'Eets' op de roze bus en gaan ermee collecteren
Voor mij persoonlijk valt dit nog wel onder de noemer schelmenroman; mag niet, toch grappig.
Gaandeweg het boek wordt het verhaal minder grappig, rauw. Ik lees over een ontheemde jongen, met een grote bek om het zo maar te noemen en af en toe een klein hart. Kan ook nog maar het is allemaal oppervlakkig wat mij betreft.

Net zoals lowieke aangeeft, vind ik de kreten op de achterflap verbazingwekkend. Inderdaad, ik heb nog nooit een boek in deze stijl gelezen. Ik vind het grove taalgebruik letterlijk teveel van het goede, dat had wel meer gedoseerd mogen worden. Langzaamaan sleepte het verhaal voor mij zich voort en voort: nu weet ik het wel ... Er zit weliswaar beweging in, maar veel van hetzelfde, soms in net andere woorden. En ook dat is voor mij teveel. Want hoezo moet een 'lantarenpaal' een regel verder ineens 'de lichtbron' heten? Daar variëren met woorden is storend, het leidt me af. Juist ook omdat het niet 'past' bij het personage.
Ik weet niet goed wat ik precies mis, in het op zich interessante gegeven over hoe afglijden naar serieuze criminaliteit en hoe in deze wereld stand te houden. De hoofdpersoon is een slimme jongen, die door zijn docente naar een lagere opleiding wordt gestuurd omdat hij 'Turk' is en zich vast niet zal thuis voelen tussen de kinderen op vwo niveau. Want dat was het niveau dat zijn schoolscores uitwezen. Dat daar dan een halve pagina op 'gescholden' wordt is tot daaraan toe. Maar ik mis een kantelpunt in het leven van deze jongen, van zuipen, neuken, stelen naar ...; meer dan die enkele regels aan het eind van het boek.
Samenvattend was meer diepgang voor mij dus op zijn plaats geweest, die van meer nadenken en overpeinzen getuigen ... Zoals ik ook de columns van de auteur ken. Die lees ik wel graag.

Nu helaas 2,5*

Interessant inkijkje in het gevoelsleven van een opgroeiende jongen met Turkse achtergrond. Of misschien moet ik zeggen het gebrek-aan-gevoelsleven. Werkelijk contact maakt Eus eigenlijk met niemand, daar staan teveel vooroordelen en hokjes voor in de weg. Turken zijn allemaal ‘batsen’, mannen met strakke broeken homo’s en vrouwen op voorhand allemaal hoeren. Vanuit zo’n beperkt beeld van de ander, is het niet gek hem moreel af te zien glijden, waarbij het gedrag van zijn vader bepaald niet tot voorbeeld strekt. Eigenlijk rolt Eus maar doelloos van het een in het ander, überhaupt niet van zins zijn leven zelf sturing te geven. Zo schijnbaar willekeurig volgen dus ook de episodes elkaar op. Vaartvol en vermakelijk, maar ook inwisselbaar en leeg. Wat dat betreft sluit stijl en inhoud prima op elkaar aan. Meer moeite had ik met het taalgebruik, die mij niet authentiek overkwam. In plaats van de straattaal die je in dit milieu verwacht moeten we het doen met oudhollandse uitdrukkingen als ‘stoethaspels’, ‘amokmakers’, ‘temeiers’ en ‘bekokstoven’. Dit valt totaal niet te rijmen met het leven dat beschreven wordt. Bovendien had ik me juist wel verheugd op een in taalkundig opzicht eens wat minder traditionele toon.

Het was in een uitzending van VPRO Boeken met wijlen Wim Brands in 2012 dat ik voor het eerst kennis maakte met de toen nog onbekende schrijver Özcan Akyol. Het interview bleef me bij vanwege de welbespraaktheid van de beginnend auteur en hij kreeg van mij gelijk de gunfactor door het levensverhaal van een draaideurcrimineel die in het cachot de liefde voor de literatuur ontdekte, en hij heeft toch maar even een boek geschreven. Wie had ooit kunnen bevroeden dat binnen tien jaar Özcan zou uitgroeien tot een bekend televisiepersoonlijkheid die inmiddels niet meer van de beeldbuis is af te meppen: De Neven van Eus, Sterren op het Doek, De Geknipte Gase, Eus in Turkije, Eus’ Boekenclub, tafelheer bij verscheidene talkshows. Het lijkt buiten kijf te staan dat zijn schrijverscarrière inmiddels op het tweede plan is gekomen en hij zich met zijn mediapersoonlijkheid (ook als columnist) niet meer hoeft in te spannen om van de pen te kunnen leven.

Ik moet wel eens aan het optreden bij VPRO Boeken terugdenken en het boek Eus dat hij met de interviewer Wim Brands besprak. Het televisieprogramma dat hij overigens in zijn boekenessay Generaal Zonder Leger (2020) ondankbaar neersabelde als saai en waarnaar geen hond kijkt.

Nu heb ik dit werk gelezen en ik zie nu in dat zijn keuze als televisiemaker de juiste is geweest. Het werk is aardig, maar verre van groots. Stilistisch matig en een wat oppervlakkig verhaal. Een puberboek, ideaal als lectuur voor de leeslijst op de middelbare school zou ik zeggen. Hoe dan ook, het meermaals gerefereerde interview wekte bij mij toentertijd hogere verwachtingen dan wat het resultaat me opleverde. Maar goed, daar keek toch niemand naar.