Stern - Thomas Heerma van Voss (2013)

Mijn interview met Thomas Heerma van Voss over Stern is te lezen via onderstaande link.

Stern, de man die nooit iets verkeerd deed. In de nieuwe roman Stern van Thomas Heerma van Voss speelt het leven zich af in het hoofd van deze Stern: voorbeeldvader, gedreven basisschoolleraar, matig bowler. Als hij met prepensioen wordt gestuurd neemt zijn leven een wending. Een gesprek met auteur Thomas Heerma van Voss.

De tweede roman van Heerma van Voss is een gelaagd verhaal waarin Hugo Sterns leven wordt uitgediept in een wisselwerking tussen heden en verleden. Meerdere locaties (Londen, Amsterdam, Seoel) passeren de revue, evenals verschillende thema’s waaronder gedwongen op ontslag gaan, kinderen krijgen en echtelijke vervreemding. Bovenal is Stern echter de zoektocht van een behouden man die vastberaden jaagt op aansluiting bij de sociale en burgerlijke maatschappij. Dat er gaandeweg gaten in de weg zitten spreekt voor zich.

Voor meer:
Thomas Heerma van Voss over...

En een aantal quotes.

'Goede scènes zijn niet compleet zonder een mooi beeld of een fraaie zin.’
‘Stern laat meer een eigen toon horen, en is ambitieuzer van opzet.’
‘Blijkbaar blijk ik er keer op keer niet klaar mee te zijn om mijn hoofdpersoon te kwellen

Zonder meer is Stern van dezelfde hand als De Allestafel. De stijl van THvV is herkenbaar door zijn eigenheid. Bijzonder op deze leeftijd. Toch zijn er ook verschillen, lijkt niet alleen de schrijver volwassener geworden, de hoofdpersoon in Stern is een volwassen man.
Verleden en heden worden door THvV zelfverzekerd en beangstigend gelijkmatig verweven tot een verstikkend verhaal, de draden van dit weefwerk behelzen zowel Sterns dromen als zijn nachtmerrie.
Meer en meer krijg ik begrip voor de man, die ik als lezer aanvankelijk de koekenpan met rustgevende ommeletten om de oren zou willen slaan. Tot slot zou ik niets anders weten dan naast hem op de bank gaan zitten. Zwijgend.

Meestal heb ik niet de neiging om bij een bespreking van een gelezen boek in te gaan op de leefwereld van de personages. Die horen bij het gelezen boek, wat, waarom en hoe doen er meestal niet zoveel toe. Maar bij dit boek wel. Heel de tijd trachtte ik te achterhalen, waarom, waarom? Tijdens de eerste hoofdstukken voel je het al dat 'niet kunnen meedraaien' in de maatschappij, (wat ik toeschrijf aan een enorme 'verlatingsangst'), het angstvallige proberen hierin, maar niet lukken met alle gevolgen vandien. Dat wringen en schrijnen, proberen je rol te vervullen en hierin niet lukken. Tegen wil en dank vader zijn van een kind dat je 'niet ligt en niet onbelangrijk, niet het jouwe is'. Heel zwaar op de hand als gegeven maar niet in dit boek.( Net als bij 'Dorst' van Esther Gerritsen, de twee boeken gaan volgens mij een beetje over hetzelfde bij dorst in de late fase, hier gaat het gewoon over het begin.)

Tot hier zou ik dit boek een losse 5* geven, het enige probleem is wel het volgende: de ongeloofwaardigheid dat een vrouw als Merel met een man als Stern een gezin wil stichten en dan, na een misval en gebrekkige adoptieprocedure, met hem wil doorgaan is echt niet geloofwaardig. Het kwam mij een beetje over als, ik wil Stern's verhaal vertellen, en die Merel loopt er een beetje tussen. Dat ook Bram ertussen loopt en niet wordt uitgewerkt begrijp ik volledig. Het is een verhaal van een geweldig goede leraar,een goede mens, maar vooral van een gewond dier, verwond in zijn jeugd, verlaten en ongeliefd. En dan krijg je dat natuurlijk, Stern. En hij kanaliseert het nog goed, heel goed vind ik, daarom hou ik van hem.
Heel goed boek, aanrader.

Stern, aparte titel. Het slaat natuurlijk op de hoofdpersoon, maar waarom heet die man zo? Sternen zijn in elk geval vogels, maar niets wijst erop dat Heerma van Voss die heeft gebruikt als voorbeeld. Wellicht is dat typerend: een heleboel ideeën (of helemaal geen ideeën) die gewoonweg matig worden uitgewerkt.

Het verhaal zelf is niets meer dan betreden paden, net als de opzet, met netjes een hoofdstuk flash-back en dan een hoofdstuk in het heden. Sowieso vraag ik me af wat de flash-backs eigenlijk toevoegen, behalve dat je weet dat Stern altijd een zwijgzame jongen was (hoe heeft hij überhaupt met Merel kunnen trouwen is de volgende vraag dan), maar vooral haalt dit het tempo eruit, en ook de beleving. Heerma van Voss heeft altijd even nodig weer erin te komen (dat komt deels door de kale schrijfstijl) en eens hij je weer heeft betrokken bij het verhaal, stopt het hoofdstuk en ga je naar een andere tijd en begint alles weer opnieuw. Ook de twist dat er twee Brams zijn geweest, een doodgeborene en een Koreaan, zijn wat flauw, vooral die tweede. Ik begreep uit interviews waarom hij dit deed, maar dan hoeft het nog niet te werken. Naar zoiets moet je toewerken, dat moet je verdienen en niet enkel als gimmick of grapje gebruiken. Verder mis ik echt mooi taalgebruik, originele invalshoeken of fijne zinnen om te lezen.

Ik kreeg vaak genoeg herinneringen aan Jörgen Hofmeester uit Tirza, een zelfde soort persoon als Hugo Stern maar wel veel beter uitgewerkt en veel tragischer. Hofmeester lijkt het slachtoffer van zijn omgeving te zijn, Stern van zichzelf en dat is minder interessant en ook niet heel bijzonder uitgewerkt. Want waarom Stern zo is als dat hij is, en zo reageert: het antwoord krijgen we niet. Maar ondertussen is hij wel getrouwd en had een redelijk succesvolle carrière, dus helemaal geschift is hij niet. Bovendien is het te kort en te verknipt om het echt een mooie karakterschets te laten zijn, en dat zit er wel in maar komt er nooit uit. Het lijkt mij iemand die er niet buiten wil vallen. Hij wil zijn genen doorgeven, hij wil erbij horen en dus niet ontslagen worden; zoals een bowlingbal ook niet ernaast moet komen om te scoren. Alleen is het jammer dat Stern hier vooral zelf voor lijkt te kiezen, zeker als hij eenmaal ouder is. Wellicht is dat het enige dat je uit zijn tijd in Londen kunt halen, maar dan nog zit het een goed lopend verhaal in de weg.

Maar uiteindelijk weet Stern vooral irritatie op te roepen, en dat lijkt me geen goed teken. 2,0* (en lees gewoon Tirza).

Zojuist gelezen, maar ik moet Stern nog even laten bezinken voordat ik iets zinnigs kan zeggen. Laat ik in ieder geval vooropstellen dat ik opnieuw onder de indruk ben, net zoals ik was na het lezen van De Allestafel.

Hugo Stern komt soms angstvallig dichtbij en dat is confronterend. Van de andere kant staat hij ook zó ver van mij vandaan dat ik niet weet wie hij is. Of maak ik mezelf dat maar wijs omdat zijn egocentrische en onzekere gedrag en kijk op de wereld (en daarmee vooral op zichzelf) eigenlijk veel te realistisch is? Ik weet het nog niet, maar dat ik dit wederom een fantastische inkijk in de complexe psyche van de mens vindt, staat vast.

Deze moet ik echt nog even laten broeden, misschien kom ik er later op terug. Misschien niet, misschien moet ik dit maar gewoon lekker laten broeien en branden en er gewoon van genieten. 4,5*