L'Art du Roman - Milan Kundera (1986)
Alternatieve titels: De Kunst van de Roman | De Romankunst
mijn stem
6 stemmen
Frans
Ideeënliteratuur
200 pagina's
Eerste druk: Gallimard,
Parijs (Frankrijk)
In zeven delen, die relatief los van elkaar staan maar toch één essay vormen, geeft Milan Kundera in ''De kunst van de roman'' zijn persoonlijke opvattingen over de Europese roman. Is de geschiedenis van de roman bijna voltooid? Is het zo dat in onze tijd van 'terminale paradoxen' de roman niet langer in vrede kan leven met de geest van onze tijd? Als hij nog voort wil gaan met het ontdekken van het nog niet ontdekte, als hij als roman nog 'vooruitgang wil boeken', dan kan hij dat slechts doen tegen de vooruitgang van de wereld in. Een van de delen van het essay is gewijd aan Kafka, een ander aan Broch, van de eerste tot de laatste regel zijn de beschouwingen van Milan Kundera referenties aan de auteurs waarop 'zijn persoonlijke geschiedenis van de roman' is gebaseerd: Rabelais, Cervantes, Sterne, Diderot, Flaubert, Tolstoj, Musil, Grombowicz. In twee delen, die de vorm van een dialoog hebben, spreekt de auteur over zijn eigen - bijna ambachtelijke - romankunst.
0
geplaatst: 15 september 2012, 11:34 uur
Ik kopieer hier maar even mijn recensie van de auteurspagina:
Ook leuk, Kundera legt uit waarom hij geen interviews meer geeft:
1. De interviewer stelt je vragen die interessant zijn voor hem maar niet voor jou; 2. van je antwoorden gebruikt hij alleen wat hem uitkomt; hij vertaalt die antwoorden in zijn eigen vocabulaire, zijn eigen denkwijze. In navolging van de Amerikaanse journalistiek neemt hij niet eens de moeite je ter goedkeuring te laten lezen wat hij je laat zeggen. Het interview verschijnt. Je troost je: het zal snel vergeten zijn! Nee helemaal niet: het wordt geciteerd!
Inmiddels heeft Kundera vier essays gepubliceerd, waarin hij zijn visie op boeken, medeschrijvers en kunstenaars uitspreekt. Eén daarvan, de eerste, is De kunst van de roman. En dat is meteen een feest om te lezen.
Kundera schrijft hier op zijn eigen wijze een lofzang op de roman. Volgens hem heeft de roman ons inzicht gegeven in het leven op een manier die uitstijgt boven filosofie en wetenschap. Hij beschouwt deze kunstvorm dan ook als een van de peilers van Europa, ja van zijn eigen leven: 'Mijn antwoord is even belachelijk als oprecht: ik hecht mij aan niets, behalve aan de verguisde erfenis van Cervantes'.
Met scherpte, passie en soms humor analyseert hij het werk van bepaalde schrijvers, waarbij Cervantes, Broch en Kafka veel aandacht krijgen. Ook zijn eigen werk wordt becommentarieerd, en hij schrikt er zelfs niet voor terug een analyse van De grap te geven die hij van een recensent blijkt te hebben gepikt.Tegelijk beschouwt hij kritisch de huidige tijd en de rol van de roman daarin.
Echt fantastisch om te lezen. Veel van Kundera's helden zijn ook mijn helden, zijn denkbeelden spreken me enorm aan en ik kan zelfs wel zeggen dat er geen schrijver is, en dit is even belachelijk als oprecht, met wiens ideeen ik me zo verwant voel als Kundera. Alleen bij zijn opmerkingen over rockmuziek haak ik af; gelukkig kan ik die wel begrijpen en waarderen.
"Welnu, als de bestaansreden van de roman ligt in het voortdurend belichten van de 'wereld van het leven' en in het ons beschermen tegen 'de vergetelheid van het zijn', is het bestaan van de roman vandaag de dag dan niet noodzakelijker dan ooit?"
Kundera schrijft hier op zijn eigen wijze een lofzang op de roman. Volgens hem heeft de roman ons inzicht gegeven in het leven op een manier die uitstijgt boven filosofie en wetenschap. Hij beschouwt deze kunstvorm dan ook als een van de peilers van Europa, ja van zijn eigen leven: 'Mijn antwoord is even belachelijk als oprecht: ik hecht mij aan niets, behalve aan de verguisde erfenis van Cervantes'.
Met scherpte, passie en soms humor analyseert hij het werk van bepaalde schrijvers, waarbij Cervantes, Broch en Kafka veel aandacht krijgen. Ook zijn eigen werk wordt becommentarieerd, en hij schrikt er zelfs niet voor terug een analyse van De grap te geven die hij van een recensent blijkt te hebben gepikt.Tegelijk beschouwt hij kritisch de huidige tijd en de rol van de roman daarin.
Echt fantastisch om te lezen. Veel van Kundera's helden zijn ook mijn helden, zijn denkbeelden spreken me enorm aan en ik kan zelfs wel zeggen dat er geen schrijver is, en dit is even belachelijk als oprecht, met wiens ideeen ik me zo verwant voel als Kundera. Alleen bij zijn opmerkingen over rockmuziek haak ik af; gelukkig kan ik die wel begrijpen en waarderen.
"Welnu, als de bestaansreden van de roman ligt in het voortdurend belichten van de 'wereld van het leven' en in het ons beschermen tegen 'de vergetelheid van het zijn', is het bestaan van de roman vandaag de dag dan niet noodzakelijker dan ooit?"
Ook leuk, Kundera legt uit waarom hij geen interviews meer geeft:
1. De interviewer stelt je vragen die interessant zijn voor hem maar niet voor jou; 2. van je antwoorden gebruikt hij alleen wat hem uitkomt; hij vertaalt die antwoorden in zijn eigen vocabulaire, zijn eigen denkwijze. In navolging van de Amerikaanse journalistiek neemt hij niet eens de moeite je ter goedkeuring te laten lezen wat hij je laat zeggen. Het interview verschijnt. Je troost je: het zal snel vergeten zijn! Nee helemaal niet: het wordt geciteerd!
1
geplaatst: 17 februari 2014, 21:26 uur
Ik ken het oeuvre van Kundera niet. Ik heb één boek van hem gelezen. Met de bolhoed. Zijn stijl sprak me aan, toch las ik sindsdien niet één ander boek van de man. Andere schrijvers kwamen er steeds tussen en ik vergat hem. Tot ik dit boek zag staan, of beter een bundel genaamd "Over de kunstroman". Dit deel, met zeven hoofdstukken 
, is een genot om te lezen. De glimlach vergezelt je de hele tijd. Je hoeft in ieder geval geen kenner te zijn van zijn werk om van deze verhandelingen te genieten, wat ik een beetje vreesde. Neen, het is toegankelijk, interessant, scherp en soms komisch. De passages over Kafka en Broch, de mogelijkheden van de roman, zijn problemen met de vertalingen, het woordenboek, de persoonlijke anekdotes. Vooral het stukje over de vrouw die weigerde te plooien voor het communistisch regime, en de relatie met haar zoon die te laat was opgestaan, en die op zijn beurt wel "zijn fout" zoekt. Een bladzijde heeft hij nodig om de lezer te overtuigen dat de logica van een dictatuur niet zo verschillend is als een alledaags tafereel in je eigen huis. Sterk.
Boeken worden met steeds kleinere letters gedrukt. Zo stel ik mij het einde van de literatuur voor: langzamerhand, zonder dat iemand het merkt, worden de letters kleiner, tot ze volkomen onzichtbaar zijn.
, is een genot om te lezen. De glimlach vergezelt je de hele tijd. Je hoeft in ieder geval geen kenner te zijn van zijn werk om van deze verhandelingen te genieten, wat ik een beetje vreesde. Neen, het is toegankelijk, interessant, scherp en soms komisch. De passages over Kafka en Broch, de mogelijkheden van de roman, zijn problemen met de vertalingen, het woordenboek, de persoonlijke anekdotes. Vooral het stukje over de vrouw die weigerde te plooien voor het communistisch regime, en de relatie met haar zoon die te laat was opgestaan, en die op zijn beurt wel "zijn fout" zoekt. Een bladzijde heeft hij nodig om de lezer te overtuigen dat de logica van een dictatuur niet zo verschillend is als een alledaags tafereel in je eigen huis. Sterk.Boeken worden met steeds kleinere letters gedrukt. Zo stel ik mij het einde van de literatuur voor: langzamerhand, zonder dat iemand het merkt, worden de letters kleiner, tot ze volkomen onzichtbaar zijn.
0
geplaatst: 16 oktober 2025, 14:40 uur
Naar aanleiding van het vertalen van het politieke pamflet Un Occident Kidnappé: Ou la Tragédie de l'Europe Centrale van Milan Kundera herlas ik zijn essay De Romankunst (eerder verschenen onder de titel Kunst van de Roman), opgenomen in de vuistdikke bundel Over de Romankunst. Ik wilde opnieuw ervaren hoe Kundera zijn visie op literatuur verwoordt en merkte dat hij diverse passages vrijwel letterlijk overnam uit zijn politieke pamflet.
Het was een aangenaam weerzien. Jaren na mijn eerste kennismaking met het boek, bezit ik nu zelf meerdere romans die Kundera bespreekt en heb ik er ook een aantal gelezen. Dit verdiept en verrijkt uiteraard het begrip en het leesplezier.
Ik kon het dan ook niet laten enkele citaten te delen waarin Kundera treffend benadrukt wat de roman onderscheidt als literaire vorm — in tegenstelling tot bijvoorbeeld geschiedschrijving, die ik eveneens zeer waardeer.
Over Europa merkt Kundera op dat de Europese eenheid in de middeleeuwen berustte op een gemeenschappelijke godsdienst. In de moderne tijd nam de cultuur — kunst, literatuur en filosofie — deze rol over en vormde het de belichaming van de hoogste waarden waarmee Europeanen zichzelf herkenden en definieerden.
1. De verguisde erfenis van Cervantes
2. Gesprek over de romankunst
3. Aantekeningen geïnspireerd door Die Schlafwandler
4. Gesprek over de compositiekunst
5. Ergens daarachter
6. Tweeënzestig woorden
7. Jeruzalemrede: de roman en Europa
Het was een aangenaam weerzien. Jaren na mijn eerste kennismaking met het boek, bezit ik nu zelf meerdere romans die Kundera bespreekt en heb ik er ook een aantal gelezen. Dit verdiept en verrijkt uiteraard het begrip en het leesplezier.
Ik kon het dan ook niet laten enkele citaten te delen waarin Kundera treffend benadrukt wat de roman onderscheidt als literaire vorm — in tegenstelling tot bijvoorbeeld geschiedschrijving, die ik eveneens zeer waardeer.
“Laten we niet vergeten wat een roman is. Een historicus vertelt over wat daadwerkelijk is gebeurd. De misdaad van Raskolnikov is echter nooit gepleegd. De roman onderzoekt niet de werkelijkheid, maar het bestaan. En het bestaan is niet wat er is voorgevallen, maar het volledige spectrum van menselijke mogelijkheden: alles wat een mens kan worden, alles waartoe hij in staat is. Romanschrijvers tekenen de kaart van het bestaan door bepaalde menselijke mogelijkheden te verkennen. Bestaan betekent ‘in-de-wereld-zijn’. We moeten dus zowel het personage als zijn wereld zien als mogelijkheden.”
Een terugkerend thema in Kundera’s werk is zijn bewondering voor Franz Kafka.“Bij Kafka is dit glashelder: de kafkaëske wereld vertoont geen enkele gelijkenis met onze bekende werkelijkheid; het is een uiterste, nog ongerealiseerde mogelijkheid van de menselijke wereld. Deze mogelijkheid schijnt door onze dagelijkse werkelijkheid heen en lijkt onze toekomst aan te kondigen. Vandaar de term ‘Kafka’s profetische dimensie’. Maar zelfs als zijn romans niets profetisch zouden bevatten, verliezen ze niet hun waarde, want ze vatten een mogelijke vorm van bestaan en tonen ons daardoor wie we zijn en waartoe we in staat zijn.” (p. 41-42)
Interessant is dat Kafka, anders dan veel van zijn Praagse tijdgenoten zoals Max Brod, Franz Werfel en Egon Erwin Kisch, geen blijk gaf van politieke belangstelling. Terwijl deze avant-gardisten meenden de loop van de geschiedenis te kunnen voorspellen en de toekomst te schetsen, concentreerde Kafka zich op zijn eigen leven en kunst.“Waarom wordt juist zijn eenzame, introverte werk tegenwoordig opgevat als een sociaal-politieke profetie, en om die reden in vele delen van de wereld zelfs verboden? Dit ondanks het feit dat hij zich afzijdig hield van politieke betrokkenheid.” (p. 84-85)
Over Europa merkt Kundera op dat de Europese eenheid in de middeleeuwen berustte op een gemeenschappelijke godsdienst. In de moderne tijd nam de cultuur — kunst, literatuur en filosofie — deze rol over en vormde het de belichaming van de hoogste waarden waarmee Europeanen zichzelf herkenden en definieerden.
“Tegenwoordig lijkt de cultuur haar plaats echter weer af te staan. Maar aan wat? Aan technologie? De markt? De politiek met haar democratisch ideaal en het principe van tolerantie? En als die tolerantie geen ruimte meer biedt aan creativiteit en krachtig denken, wordt ze dan niet leeg en betekenisloos? Of moeten we het verdwijnen van de cultuur juist zien als een bevrijding die we vol euforie moeten omarmen? Ik weet het niet. Wel weet ik dat cultuur haar centrale plek al heeft verloren, waardoor het beeld van de Europese identiteit zich steeds meer in het verleden terugtrekt. Een Europeaan is tegenwoordig vooral iemand die heimwee heeft naar Europa.” (p. 96)
Inhoudsopgave:1. De verguisde erfenis van Cervantes
2. Gesprek over de romankunst
3. Aantekeningen geïnspireerd door Die Schlafwandler
4. Gesprek over de compositiekunst
5. Ergens daarachter
6. Tweeënzestig woorden
7. Jeruzalemrede: de roman en Europa
* denotes required fields.
* denotes required fields.