Bleak House - Charles Dickens (1853)

alleen al het begin met de beschrijving van het Londense hof is ongeëvenaard mooi en symbolisch. En dat het allemaal werkelijkheid was maakt het nog veel erger.

ik had wel veel moeite met de vele karakters. Heb er op een gegeven moment maar een lijstje bijgepakt van wikipedia, omdat ik echt niet meer wist wie wie was.

Ik heb me echt door dit boek moeten worstelen- ik denk dat ik nog nooit zo lang over een boek heb gedaan. Niet dat het een slecht boek is, of overdreven moeilijk, maar ik heb weinig tijd om te lezen en dit was geen boek waar ik even een paar uur in kon verdwijnen. Misschien dat de afstand tussen mijn interesses en belevingswereld gewoonweg te ver stond van Dickens' Bleak House. Iets waar ik veel minder last van had bij andere boeken van hem, of tijdgenoten- het zal misschien aan het juridische wereldje liggen dat mij totaal niet boeit.

Erg veel personages zoals al iemad heeft opgemerkt, waarvan de verteller niet bepaald de meest interessante was- een heilige is er niets bij. Gelukkig, zoals wel vaker bij Dickens zijn er allerlei figuren met kleinere rollen die dan weer wel de moeite waard zijn. De egoistische Guppy, de wereldvreemde Skimpole, de familie Smallweed en de Deadlocks- ik las liever over hen dan over de brave Ester en Ada.

Bleak House leest dus -in mijn geval- absoluut niet lekker weg al komt er zo rond de laatste 150 bladzijdes gelukkig wel wat verandering in omdat de vele verhaallijnen dan eindelijk bij elkaar komen- al moest ik ook dan wel weer terugbladeren omdat ik iets was vergeten wat ik een maand of 2 daarvoor had gelezen. De figuren zijn eendimensionaal, en er wordt veel gebruik gemaakt van herhaling, waardoor personages soms praten in, bij gebrek aan een goede Nederlandse term, catch-phrases. Niet nieuw bij Dickens natuurlijk, maar het viel nu wel heel erg op.

Ik had Charles Dickens tot nog toe vermeden wegens de vrees voor te episodische en melodramatische verhaallijnen. Dat de makers van tv-serie The Wire inspiratie haalden bij de schrijver, maakte me toch nieuwsgierig. En inderdaad, de gelaagdheid waarmee hedendaags Baltimore met al zijn milieus en in elkaar grijpende structuren belicht wordt in The Wire, vind je voor het Victoriaanse Londen haast net zo terug in een serieroman als Bleak House.

In zo’n 1.000 pagina’s komt het Londense leven in de volle breedte voorbij, middels tientallen personages, die allemaal op een of andere manier wel weer in verbinding staan tot elkaar. Centraal staan een verhaallijn rond een al jaren voortslepende rechtszaak en een verhaallijn rond een arme wees die door een rijke voogd in bescherming wordt genomen. Van straatvegertje Jo tot stijve adel Sir Leicester komen de personages uit alle denkbare milieus, en zijn die in Bleak House nauw met elkaar verweven. Minstens zoveel aandacht besteedt Dickens aan de beschrijvingen van plaatsen, zodat tezamen een weids panorama ontstaat van het Londen zoals Dickens dat zag.

Die beschrijvingen overtuigen nog het meest, helemaal in het briljante eerste hoofdstuk, waarin Dickens zeer beeldend Londen introduceert als een gore stad van modderpoelen, mist en as:

“Smoke lowering down from chimney-pots, making a soft black drizzle, with flakes of soot in it as big as fullgrown snow-flakes – gone into mourning, one might imagine, for the death of the sun.”

Waarbij hij de beschrijving maar direct in zelfde lijn doortrekt naar die van het gerechtshof, in mistigheid de stad overtreffend. Het derde persoonsnaratief wordt (helaas) afgewisseld met dat van Esther Summerson, die een braaf tegenwicht vormt voor de intriges waar menig personage aan verbonden is. Haar perspectief is minder bloemrijk, minder duister, minder… interessant. Ik kan dus nog niet voluit enthousiast zijn over mijn kennismaking met Dickens, maar Bleak House is een roman van grote ambitie die absoluut bewondering afdwingt.

Misschien is het vloeken in de kerk, maar ik denk dat Bleak House heel erg gebaat zou zijn geweest bij een rigoureuze redacteur. Ik heb over het algemeen geen problemen met lijvige boeken maar in dit geval zou het een zoveel beter boek geweest zijn als het eens flink was bijgesnoeid. Zowel qua aantal bladzijden als qua personages.

De grote lijnen van het verhaal zijn namelijk prima. De statige lady Dedlock heeft een geheim waar snode advocaat Tulkinghorn jacht op maakt. Ondertussen speelt er een schimmige rechtszaak over een oude erfenis, en ergens hebben die twee verhaallijnen met elkaar te maken. Ik had dit een fantastisch boek kunnen vinden. Er zit alleen nog zoveel omheen! Nu is Dickens erg goed in karakteriseren; hij trekt moeiteloos blikken kleurrijke personages open. Fijn dat hij dat zo goed kan, maar overdaad schaadt. Om een willekeurig voorbeeld te geven: ene meneer Smallweed helpt/hindert Tulkinghorn bij zijn zoektocht. Dat feit an sich helpt het verhaal vooruit, maar waarom dan ook nog een uitgebreide beschrijving van al zijn familieleden, die verder in het verhaal niets te zoeken hebben? (Even los daarvan ben ik zelden zo’n onuitstaanbaar personage tegengekomen als meneer Skimpole. En ook die voegt helemaal niets toe!)

Die enorme hoeveelheid personages haalt ook de vaart uit het verhaal. Ik heb zo vaak alvast vooruitgelezen, op zoek naar een interessant deel, dat ik op een gegeven moment de volgorde van het verhaal kwijt dreigde te raken. Vooral in het middendeel van het boek was dit een probleem. Tegen de tijd dat Tulkinghorn het geheim van lady Dedlock ontrafelt en kort daarna sterft komt er ineens weer vaart in het verhaal. Alsof Dickens ineens de geest heeft gekregen en besloten heeft het verhaal eens tot een einde te brengen, in plaats van eeuwig door te gaan met een soort Victoriaanse variant op een sitcom. Sowieso vind ik Dickens op zijn best als hij alle satire laat varen. De sterfscène van Jo vond ik bijvoorbeeld oprecht ontroerend.

Sommige elementen in het verhaal zullen bij de Victoriaanse lezer ook beter gevallen zijn dan bij mij. Dickens’ spot met mevrouw Jellyby en consorten is bijvoorbeeld nog wel te transplanteren naar onze huidige maatschappij, maar kritiek op het Britse rechtssysteem van de negentiende is voor mij niet zo interessant. En hoewel ik zowel Esther als meneer Jarndyce sympathieke personages vond (iets té engelachtig misschien), bekroop me toch een ongemakkelijk gevoel bij hun voorgenomen huwelijk. Waarna meneer Jarndyce zonder Esthers medeweten een alternatief huwelijk voor haar regelt. Andere tijden, andere zeden, maar het was ongemakkelijk genoeg om me uit het verhaal te halen.

Al met al gemengde gevoelens dus. De sterke karakterisering, sommige uitstekende scènes en interessante machtsverhoudingen zouden zo vier sterren hebben kunnen opleveren. Het zeer wisselvallige tempo en vooral de overdaad aan irrelevante personages leiden eerder tot twee sterren. Ik zal er dus maar drie sterren van maken.