Uiteraard ben ik mij terdege ervan bewust dat Jack Hight een roman heeft geschreven, maar daarbij heeft hij zich wel gebaseerd op historische feiten en gebeurtenissen. Als zodanig moet zijn verhaal dan ook op dat terrein “kloppen”. Daarom ware het beter geweest wanneer hij in hoofdstuk 3 zich gehouden zou hebben aan zijn eerste opzet (zoals hij zelf schrijft in zijn reactie op mijn vraag in zijn “gastenboek”) en het daarin naar voren gebrachte zou hebben laten plaatsvinden vanaf juli 1164.
Laten we zijn dateringen onder de loupe (ik verafschuw de verbastering tot loep) nemen.
Het gehele hoofdstuk 3 wordt als april 1164 gedateerd, in Jerusalem, Giza en Cairo.
John vraagt “Expecting a crowd, Tiv?”
Tiv antwoordt: “In four days it will be the feast of liberation, celebrating the capture of Jerusalem by the Frankish dogs.”
Het is de dag dat John “… would be made a priest that very morning.”
Dan: “The church was hot due to the dense crowd that had come to hear Sunday Mass …”
Nog diezelfde dag of kort daarna wordt John bij koning Amalric ontboden omdat een boodschapper uit Egype is gearriveerd. Nadat John diens woorden uit het Arabisch heeft vertaald, zegt Amalric: “Gather the army, Humphrey. We leave in two weeks’ time.”
In het volgende deel van hetzelfde hoofdstuk wordt Yusuf (= Saladin) door een visser gewaarschuwd dat de Franken “… no more than four days’ march from Cairo” zijn, waar zij overigens nog diezelfde maand aankomen.
(In het nawoord met de kanttekeningen ten aanzien van de historie schrijft Hight dat “I combined the Egyptian campaigns of 1164 and 1167 into one” kennelijk “in order to avoid repetitiveness”.)
De feiten: de eerste Egyptische campagne vond in 1164 plaats van (ruim genomen) juli tot en met oktober. Exacte data ontbreken; Thomas Asbridge (in
The Crusades: the war for the Holy Land) schrijft “The Frankish king willingly obliged, marching to link up with Shawar in midsummer 1164 ...” en “Then, in October, news of Nur al-Din’s victories ...”, Amin Maalouf (in
Les croisades vues par les Arabes) laat het Frankische leger in juli 1164 naar de Sinai optrekken en eind oktober van dat jaar langs de kustroute naar Palestina terugkeren, en “good old” Steven Runciman (in
A History of the Crusades, Volume II: The Kingdom of Jerusalem and the Frankish East 1100-1187) laat weten dat “After putting his kingdom into a good state of defence, Amalric marched swiftly early in August to Faqus on the Nile.” en dat het beleg van Bilbeis drie maanden duurde. De beloning die Shawar aan Amalric in het vooruitzicht stelde was “...a thousand dinars for each of the twenty-seven stages of the journey from Jerusalem to the Nile and promising a further present to the Knights of the Hospital that accompanied him and the expenses for the fodder of their horses.”
Gelet op de afstand tussen Jeruzalem en Cairo die meer dan 500 km bedraagt en de tekst over de beloning (27 etappes of dagmarsen, zeker met een gecombineerd leger bestaande uit voornamelijk voetvolk) is het schier onmogelijk dat nog in dezelfde maand april 1164 (Hight’s laatste versie) het vertrek en de aankomst konden plaatsvinden, zeker niet wanneer Amalric (in zijn verhaal) nog veertien dagen uittrok om zijn leger bijeen te brengen (en zijn koninkrijk veilig te stellen, zoals Runciman betoogt). Een rekenfout, dus.
Een andere ongerijmdheid in de veranderde versie komt voort uit die wijziging: als het feest van de bevrijding moest worden vervangen door het paasfeest, zoals Hight in zijn reactie schrijft, lijkt het mij onzinnig dat John vraagt of Tiv een grote aanloop van kopers verwacht (hij zou toch weten dat het paasfeest aanstaande was?), waaruit tevens naar voren komt dat zijn wijding tot priester niet op een zondag kon hebben plaatsgevonden, immers: vier dagen vóór Pasen, die altijd een zondag is. De datum van de inname van Jeruzalem in 1099 was 15 juli en in 1164 viel 15 juli op een woensdag (reken uit: als 19 april een zondag is, dan is 19 juli ook een zondag), hetgeen de vierde dag vanaf de zondag is (beide dagen meegeteld, een telwijze die overigens in de middeleeuwen gebruikelijk was, nog stammend uit de Romeinse tijd).
En ten slotte: in 1164 viel Pasen op 12 april en niet 19 april. Op het internet heb ik een site gevonden waarop deze datum naar voren komt (
Pasen 1164) en een andere waarop de datum kan worden berekend (
berekenen paasdatum - kies linksboven voor II Easter/Passover Calculator, gevolgd door bovenaan in balk Easter Sunday and Jewish Passover Calculator, na invoeren van jaar zoals 1164 “update calculator” C indrukken), met hetzelfde resultaat. Wanneer bij die laatste rechtsboven “Show Gregorian dates” op “Yes” wordt gezet komt tevens 19 april naar voren, maar in 1164 gold nog de Juliaanse kalender (de Gregoriaanse kalender werd pas vanaf 1582 ingevoerd en dan zelfs in Europa niet eens op hetzelfde moment).