Das Versprechen. Requiem auf den Kriminalroman - Friedrich Dürrenmatt (1958)

Bijkbaar heruitgegeven, en in dat kader een recensie op Literair Nederland.

Essentie: [...] nog interessanter is het effect van de literaire compositie. Enerzijds geeft de raamvertelling meer geloofwaardigheid aan de fictie, het maakt het misdaadverhaal dus sterker, anderzijds ontstaat een kader waardoor de clichés die in het genre woekeren aan de kaak kunnen worden gesteld.

Sterke politiethriller die na zo'n zestig jaar nog steeds weet te boeien en huiveren. Ik weet eigenlijk niet meer waarom ik dit boek op mijn leeslijst zette (was het de prachtig klinkende titel van de verfilming met Gert Fröbe?), maar het bleek de goede keuze te zijn. Durrenmatt's stijl is miniem en zorgvuldig, alsof je haast het politieverslag zelf leest. De moord waarrond het kaderverhaal draait is gruwelijk, de methode om de dader te vatten haast even gruwelijk. 3,5*

Wat een bijzonder boekje. De ondertitel "Requiem voor de misdaadroman" is veelzeggend. Deze detectiveroman is tegelijk een anti-detectiveroman: hij ontleedt het genre aan de hand van een gruwelijke moordzaak, die op momenten ook daadwerkelijk spannend en duister is.

De 'belofte' is wat commissaris Matthaï doet aan de nabestaanden van het vermoorde kind, maar ook wat een schrijver aan de lezer belooft: een spannende, bevredigende ontknoping. Vandaar ook de bijzondere raamvertelling, waarin een collega van de commissaris de hele zaak uit de doeken doet aan een schrijver van detektiveromans die net een lezing heeft gehouden.

De literaire stijl van Dürrenmatt is voortreffelijk en neemt je mee in de bizarre constructie van de zaak, of eigenlijk: van de roman. De ontknoping is een anticlimax, maar in de context van dit boek juist een bevredigend slot. Hoe de commissaris de moordenaar probeert te vangen is intens, het spat van de pagina's. Hij is wanhopig en heeft maar één tactiek: wachten. Het boek spot met de superspeurders die de meeste detectiveromans bevolken.

Alle dramatische poespas en schrijversmanipulatie valt weg wanneer de moeder van de moordenaar op haar sterfbed omslachtig alles vertelt, met eindeloze herhalingen en met een bewust ongefocuste blik op de moordzaak. Het is bijna grappig, maar vooral heel pijnlijk. Wat rest is een gebroken rechercheur, en eigenlijk alleen maar slachtoffers. Een onzichtbare, met bloed doordrenkte laatste pagina, waarop de imperfectie en harde werkelijkheid van de echte wereld het laatste woord hebben.