Ja -Ne Ja - Aleksej Slapovski (1994)

Een verrassend boeiend en aangrijpend boek. Het verhaalt over een op het eerste zicht doordeweekse man, die de zin en passie van zijn alledaagse leven kwijt is; doortrokken van nihilistische (man, wat zijn dat veel i's) gedachten.

Tijdens één van zijn dagelijkse doelloze slentersessies blijkt de protagonist om onverklaarbare reden plots in de huid van een ander te kunnen kruipen. Wat volgt is een avontuurlijk tochtje waarin een brede waaier aan levensvisies en opvattingen aan bod komt, doorweven met flink wat satire en absurditeit waarmee de hedendaagse maatschappij én mens een standje krijgt.

Het geheel vormt een luchtige en meesleurende rit met een lekker filosofisch, psychologisch en maatschappijkritisch tintje.

Geinig boek dat me qua stijl en absurditeit aan Paasilinna deed denken. Het verhaal is doordrenkt van vreemde ontwikkelingen, maar daar maken de personages zich niet al te druk over; die nemen het zoals het is en passen zich aan de omstandigheden aan. Dat geeft De zielsverwisseling iets luchtigs, soms op het kinderlijke af.

Ik zie deze roman dan ook meer als aaneensluiting van (soms leerzame) grappen dan dat ik het filosofisch serieus neem. Dat neemt niet weg dat Slapovski mooie observaties heeft, zoals deze: "Nedeling was niet jaloers op 's mans harinkje, hij hield niet van haring, hij was jaloers op de voldoening van de man, op zijn regelmatige bewegingen, op zijn bezonkenheid."

Een ander moment dat het louter komische wordt ontstegen is als Nedeling in de gedaante van 'de Voorman' het regeringsgebouw wil verlaten. Het wordt hem onmogelijk gemaakt om incognito naar buiten te gaan, omdat de bewakers geen man met onbekend signalement mogen laten passeren. Wat mij betreft een mooie illustratie van de beperkingen waarin het Russische volk moe(s)t leven.

De zielsverwisseling heeft kenmerken van een aanklacht, maar er is ook veel positiefs in te vinden. Zoals de manier waarop Nedeling zich aanpast aan de verschillende levens die hij te leven krijgt, en daarbij steeds het goede probeert te doen, en de metamorfose van crimineel naar huisvader die de vervanger van Nedelin doormaakt. De achterliggende gedachte lijkt te zijn dat veranderen mogelijk is, al is daar vaak iets absurds voor nodig. Dat is eigenlijk waarom De zielsverwisseling bij mij toch blijft steken als iets komisch en niet veel meer.