De Hemel Bestaat Niet - Jannetje Koelewijn (2011)

In het begin vertelt de schrijfster over haar opa's en oma's en hun ouders. De vele namen scheppen verwarring, een stamboom zou handig zijn geweest. Het grootste deel van het boek gaat over de ouders van de schrijfster, die in Amsterdam woonden. Het geloof komt niet zoveel aan bod als ik had verwacht op grond van de titel. Uiteindelijk vond ik het een mooi, met liefde geschreven levensverhaal van gewone mensen in de vorige eeuw.

In de verantwoording van De Hemel Bestaat Niet, het verhaal van Jannetje Koelewijns ouders en het gezin waarin ze in de jaren 60 en 70 opgroeide, meldt JK dat zij het zichzelf makkelijker had gemaakt als zij de namen in dit boek had veranderd. Als schrijver heeft zij alle vrijheid om niemand iets uit te leggen.
Maar JK wilde dat het de waarheid was die zij beschreef, haar waarheid en die van haar vader. En ja, haar vader wilde het zo. En nee, haar moeder (in verzorgingshuis) had die bevoegdheid niet gegeven. JK had het evenmin gevraagd. Wel had JK haar moeder passages voorgelezen waar ze vrolijk van werd. En weer voorgelezen en opnieuw voorgelezen. Laat ik één van de passages direct als mooi qua sfeer hebben opgemerkt, het gedeelte waar moeder vertelt hoe ze als meisje in Friesland ging logeren bij een tante:
Soms, zegt mijn moeder, kwam oom Tjitse haar ophalen met de fiets. Maar soms ook niet en dan liep ze. De boot kwam om halfvijf 's morgens aan, de boeren waren net aan het melken. Ze weet niet hoe lang ze erover deed, maar ze denkt vrij lang, want het was een heel eind. Als ze bij het huis van Grietje was, gooide ze een steentje tegen het raam van de slaapkamer.
'Dag Famke, ik dacht wel dat je zou komen vandaag.'
En dan kroop ze bij Grietje in bed, achter haar grote, warme rug. Heerlijk. Als ze overdag aankwam, trok ze meteen haar badpak aan en ging ze met de andere kinderen uit het dorp zwemmen in het Tjeukemeer. Grietje had haar dan eerst zorgvuldig ingesmeerd met karnemelk, tegen de sproeten.

Voorts lieten de broers en zussen van JK weten dat het 'klopte' wat JK had geschreven, wat meer was dan de auteur had durven hopen. De broers en zussen vonden ook dat JK 'mild' was geweest.
M.i. wordt hier bedoeld de wijze waarop JK over ingrijpende gedragingen van zowel de vader, moeder en bepaalde familieleden heeft geschreven; gedragingen die niet altijd liefdevol waren en waarschijnlijk als traumatisch werden ervaren. Tussen de regels door maar ook expliciet kom ik als lezer gaandweg erachter wat zich heeft afgepeeld in zowel de familie van beide ouders, maar ook in het gezin waar JK opgroeide. Ik vind dat JK dit prima gedoseerd beschrijft. Precies zoals de kaft me belooft: liefdevol en meedogenloos.

4*

Het levensverhaal van je ouders op schrift stellen is één ding, maar je moet ook kunnen schrijven. Gelukkig kan Koelewijn dat prima. De hemel bestaat niet geeft een levendige en tragische kijk op een generatie.