A Kudarc - Imre Kertész (1988)

Het fiasco is een roman in een roman, en tegelijk een roman over een roman. Daarmee heb ik vrees ik nog weinig verduidelijkt. Waar het op neer komt is dat Kertész zijn boek begint met het opvoeren van zijn alter ego, een oude schrijver die terugdenkt aan zijn eerste boek (waarin we Onbepaald door het lot herkennen) en die tegelijk op zoek is naar inspiratie voor een nieuw werk. Op een gegeven moment begint de oude schrijver met een boek getiteld Het fiasco, en vanaf daar lezen we hierin verder. Het ingewikkelde is dat de hoofdpersoon van dit verhaal, ene Köves, dezelfde naam draagt als de hoofdpersoon uit Onbepaald door het lot, wederom een alter ego is van Kertész en aan het einde ook dit personage zich ertoe zet de roman Onbepaald door het lot te schrijven. Zo lijkt het mij althans. Kortom; moeilijkdoenerij van Kertész, en om eerlijk te zijn vind ik deze postmoderne spelletjes niet zijn sterkste punt (zie ook de roman Liquidatie, een regelrechte prul).

Toch is Het fiasco een bovengemiddeld goed boek. Dat heeft te maken met zaken die Imre Kertész wel heel goed beheerst; het geven van een visie op de Holocaust of in dit geval op een totalitaire samenleving, en het laten samengaan van zijn schrijfstijl met de inhoud die hij beschrijft.
Beginnend bij het eerste valt op dat, hoewel de Holocaust soms door de pagina’s heen schemert, de thematiek toch vooral ligt bij het communisme in Oost-Europa. Kertész beschrijft geheel in de traditie van Kafka hoe zijn hoofdpersonage terecht komt in een samenleving die volgens onduidelijke wetten wordt geregisseerd, waarvan iedereen tegelijk alles en niets lijkt af te weten. Ook de ontwikkelingen zijn des Kafka’s, hoewel nog iets concreter. De roman is hierin trouwens erg grappig; een beschrijving van de manier waarop de toespraak van een hooggeplaatste regeringsfunctionaris tot stand komt bijvoorbeeld, vrij hilarisch. Tegelijk is Kertész scherp, en laat hij in deze roman zien wat hij later verder uitwerkte in Dagboek van een Galleislaaf, namelijk dat de wereld van Kafka werkelijkheid is geworden.
Erg opvallend is ook de stijl waarin Het fiasco is geschreven, en dan vooral het eerste gedeelte. Het tweede deel, de bulk van het boek, is erg sfeervol, het eerste uitgesproken klinisch. Kertesz voegt in dit begin tussen haakjes continu commentaar toe op de eigenlijke gebeurtenissen, waardoor zinnen van maar een paar woorden gevolgd kunnen worden door wel vijf bijzinnen met preciseringen. Deze preciseringen worden ook voortdurend herhaald. Het geeft een bijzonder effect en leest na een paar pagina’s onverwacht helemaal niet zo vervelend.

Uiteindelijk maken de toch wel bijzondere opzet, de verschillende stijlen en de volledig Kafkaeske setting van Het fiasco een knap boek, vooral aan te raden aan lezers die al ervaring hebben met zowel Kertész als Kafka. Ik reken het echter niet tot de beste romans van de Hongaar, dat blijven toch zijn indrukwekkende en uiterst persoonlijke boeken over de Holocaust.

Mooie bespreking, eRCee! Kertész' gevoel dat achter dit boek schuil gaat, wordt volgens mij trouwens mooi verwoord in één zin uit het boek zelf:
'[Door een boek te schrijven] wilde ik de werkelijkheid, die me al te werkelijk in haar macht had, in mijn macht krijgen, zij het ook slechts in mijn verbeelding en met artistieke middelen, ik wilde subject worden in plaats van het eeuwige object dat ik was." (p. 98)