Kapitalisme zonder Remmen: Opkomst en Ondergang van het Marktfundamentalisme - Maarten van Rossem (2011)
Nederlands
Historisch / Ideeënliteratuur
128 pagina's
Eerste druk: Nieuw Amsterdam,
Amsterdam (Nederland)
De drie decennia na de Tweede Wereldoorlog worden wel de Gouden Jaren genoemd. Er was sprake van een aanhoudende, sterke economische groei en er werd gewerkt aan de opbouw van de moderne verzorgingsstaat. Met de Grote Crisis van de vorige eeuw in het collectieve geheugen, zorgden overheden voor stabiele groei en volledige werkgelegenheid. In de loop van de jaren zeventig stagneerde de groei, nam de inflatie toe en begon de werkloosheid op te lopen. Economen en beleidsmakers gingen op zoek naar een nieuw economisch instrumentarium. De overheid werd van oplossing tot probleem en diende terug te treden, ten einde de markt zijn zegenrijke werk te laten doen. Met Thatcher en Reagan triomfeerden deze nieuwe opvattingen. Na aanvankelijke successen ontspoorde het neoliberalisme in de tweede helft van de jaren negentig. De marktideologie kreeg fundamentalistische trekken en in de Amerikaanse kapitaalmarkt ontwikkelde zich een wildwestkapitalisme. Deze wildgroei leidde in 2008 tot een hartstilstand in de financiële sector: de kredietcrisis. Een derde, ingrijpende beleidstransformatie lijkt noodzakelijk.
Als een dominospel bouwt Van Rossem zijn uiteenzetting op. Hij noemt de halve geschiedenis van de hedendaagse economie, met vooral de theorieën van het neoliberalisme, de geschiedenis van het Keynesiaanse model en zowat alle belangrijke factoren. Hij is daarnaast heel strak bezig door zich enkel op de States te concentreren, aangezien de crisis daar begon. Enkel waar nodig is er een uitstapje naar Europa, maar altijd in de context en als ondersteuning voor zijn verhaal. Langzaamaan noemt hij alle puzzelstukjes, zoals beleid, derivaten en andere rare economische producten en hoe deze alle werken met hun risico’s. In het laatste hoofdstuk is het dan nog maar een optelsom en de steentjes vallen. Dat laatste kennen de meesten wel, die geschiedenis ervoor slechts gedeeltelijk of niet. Van Rossem geeft hier eigenlijk een heel mooie korte bondige samenvatting ervan. Hij is dan wel duidelijk waar hij staat, maar is ook redelijk genuanceerd over bepaalde theorieën. Deze leidden niet per se tot de crisis, maar rechtvaardigden wel het beleid en de gedachtes van veel economen en mensen uit de financiële wereld.
Ik zeg duidelijk dat het een uiteenzetting is, want een echt betoog wil het nooit worden. Wel is zijn mening helder in bepaalde zaken, en schroomt hij zich niet die te ventileren, maar het punt dat hij duidelijk wil maken is niet zozeer een mening, maar eerder een samenstel van feiten die zo evident zijn dat het haast wel tot de crisis moest leiden. Een uiteenzetting dus, met tonen van een betoog.
Natuurlijk is dit alles niet heel diepgaand, en zou je ook met gemak 1000 pagina’s kunnen volschrijven over de oorzaken. Daarnaast had het af en toe wel wat feller gemogen van toon, en de epiloog is een beetje anders van inhoud. Ineens gaat hij naar West Europa, dat dat beleid beter zou zijn. Maar dat komt echt vanuit het niets. Had het of niet genoemd, of beter in het verhaal verwerkt daarvoor. Al is het wel te pleiten dat hij met een oplossing komt.
Daarnaast is het heel eenvoudig geschreven, wat het makkelijk maakt dit te volgen. Dat geeft meer kracht aan het verhaal. Ook heeft hij een enkel mooi citaat, zoals dat winsten worden geprivatiseerd en schulden gesocialiseerd. Een aanrader voor iedereen die graag wil weten hoe het nou ongeveer zat met die crisis.