El Sueño del Celta - Mario Vargas Llosa (2010)

Een knap geschreven boek over het fascinerende leven van Roger Casement, die ik eerlijk gezegd totaal niet kende voor dat ik begon te lezen. Ik had zelfs niet door dat het geen fictief personage was, en was dus zelfs een beetje teleurgesteld (Vargas Llosa is bovenal een meester in het construeren van complexe psychologische karakters die hun geheimen maar langzaam prijsgeven, en hoewel dat zeker ook voor Casement geldt, is het toch net iets braver dan gewoonlijk - omdat het ook allemaal echt gebeurd is, weet ik nu, maar dat had ik dus niet meteen door ). Desondanks is het natuurlijk wel knap, dat het soort personages waar Vargas Llosa zo van houdt en die hij zo meesterlijk in zijn verhalen kan verwerken, dus blijkbaar ook echt bestaan...

De Droom van de Ier brengt een indrukwekkend verhaal over beschaving en identiteit, over nationalisme en uitbuiting, over ethiek en eigenwaarde. Het is een veelgelaagd boek waarin op het eerste zicht weinig goedheid terug te vinden is, maar des te meer egoisme, onverschilligheid en hebzucht. De drie delen van het boek, en van Casements leven, spelen zich af in het koloniale Kongo, waar Europa's beschavingsmissie uitgemond is in totale uitbuiting en mishandeling van de lokale bevolking in dienst van de persoonlijke verrijking van koning Leopold II, in het Amazonewoud in Peru waar de totale afwezigheid van enige controle ertoe geleid heeft dat een Britse rubberfabrikant de Indianen op een nog veel grovere wijze uitbuit en uitmoordt, en tot slot in Ierland dat probeert zich opnieuw uit het Britse Rijk los te rukken. Waar de eerste twee verhalen een duidelijke goed - slecht verhouding opleveren (al worden alle personages, zoals het goede Latijns-Amerikaanse romans betaamt, afgebeeld in al hun zwakheid en menselijkheid), had ik bij het Ierse deel wat meer moeite om de beweegredenen van de nationalisten (en Casement zelf) te volgen, wat dit deel interessanter en wat genuanceerder maakt. Casement, in Kongo en Peru duidelijk 'de goeie', raakt in eigen land zo verblindt door zijn nationalistische ideeën dat hij, in de volste overtuiging iets goeds te doen, eigenlijk zelf een radicaal en bijna een oorlogsmisdadiger wordt. Omdat het boek consequent het vertelperspectief van zijn hoofdpersoon blijft behouden, zit je als lezer te worstelen om dit alles een plaats te geven. Het 'donkere geheim' van Casement kom daar nog bovenop, en al is het grote taboe inmiddels, honderd jaar later, wel een beetje weg, het maakt zijn persoon wel een pak menselijker - hoewel soms nog minder gemakkelijk te volgen. Wat blijft is een personage dat in je hoofd blijft rondspoken, omdat je hem bij zijn idealistische strijd tegen uitbuiting gemakkelijk, en graag, wilt volgen, maar anderzijds soms een zekere walging moet onderdrukken als je ziet hoe hij door zichzelf misleidt wordt en vecht tegen zijn verlangens. Zijn vrijwel continue fysieke aftakeling maakt dat nog intenser, een beetje zoals Gustav von Aschenbach in Dood in Venetië.

Ik vond het een knap boek, met choquerende stukken en sterke personages, maar bleef en beetje op mijn honger zitten omdat ik een grote ontknoping of 'zin' verwachtte - als ik van in het begin geweten had dat ik een echtgebeurd leven aan het lezen was, had ik dat met een andere instelling gedaan. Het is een grappige conclusie, maar als lezer ben je zo verwend met verhalen waarin alles klopt en elk stuk een rol speelt om het globale verhaal vooruit te helpen of te kaderen - in het echte leven is dat toch iets minder het geval Knap is dan eigenlijk vooral dat Vargas Llosa erin slaagt dit historische verhaal zo te vertellen dat het bijna even knap geconstrueerd lijkt als zijn eigen fictie...

Fascinerend boek over de Ierse vrijheidsstrijder Roger Casement, die opkwam tegen slavernij en onderdrukking in Belgisch Kongo en Peru. Zijn leven leest als een avonturenroman, vanwege de vele ontberingen in de binnenlanden van Afrika en Zuid-Amerika. Tegelijk is het een politieke roman over macht, belangen en moraliteit. Maar Llosa schreef ook een psychologisch roman over een man die worstelt met zijn seksualiteit en veranderende denkbeelden. Al met al dus een knap boek, dat op vele lagen interessant is.

Het is zo overweldigend dat je het als fictief werk waarschijnlijk “too much” zou vinden. Laten we eerlijk zijn, het verbinden van de vrijheidsstrijd van de Ieren met de onderdrukking van tot slaaf gemaakte mensen in Afrika voelt wel een beetje overdreven. Maar ja, dan bedenk je dat het boek gebaseerd is op het leven van een bestaand persoon (Casement), dus dat is Llosa niet aan te rekenen. De werkelijkheid is nou eenmaal minder waarschijnlijk dan een mooi verhaal.