menu

11/22/63 - Stephen King (2011)

Alternatieve titels: 22-11-1963 | 11.22.63

mijn stem
4,32 (201)
201 stemmen

Engels
Sciencefiction

849 pagina's
Eerste druk: Scribner, New York (Verenigde Staten)

Op 22 november 1963 klonken er drie schoten in Dallas. President Kennedy stierf en de wereld veranderde. Maar wat als je dat terug kon draaien. Jake Epping is een vijfendertig jaar oude leraar in Lisbon Falls, Maine, die extra geld verdient door les te geven aan volwassenen in een speciaal programma. Hij ontvangt een essay van een de studenten: een gruwelijk verhaal over de avond van vijftig jaar terug toen Harry Dunnings vader thuiskwam en zijn moeder, zijn zuster en zijn broer vermoordde met een hamer. Harry ontsnapte met een verbrijzeld been, waarvan zijn kreupele loop het bewijs van is. Niet veel later onthult Jake's vriend Al een geheim: zijn voorraadkamer is een portaal naar 1958. Hij stuurt Jake op een waanzinnige missie om de moord op Kennedy te voorkomen. En zo begint Jake's nieuwe leven als George Amberson en zijn nieuwe wereld van Elvis en JFK, van grote Amerikaanse sterren, een getroebleerde eenling genaamd Lee Harvey Oswald en een mooie bibliothecaresse genaamd Sadie Dunhill, die Jake's grote liefde wordt.

zoeken in:
avatar van DMF
4,5
DMF
11/22/63 is een even ambitieus als gewaagd project van Stephen King. Het hele aspect van tijdreizen zit natuurlijk vol met valkuilen, maar ook de moord op John F. Kennedy is een bijzonder link onderwerp. Nu, bijna vijftig jaar na dato, is de wond niet vers meer, maar zoals King al meermaals vertelde, is de moord op Kennedy het '9/11' van zijn generatie. Al in 1972 deed King een poging om dit verhaal op poten te zetten, maar de research kostte teveel tijd in combinatie met zijn fulltime baan.
Nu, bijna veertig jaar later, ligt het boek dan toch in de winkels. Het is opnieuw een prachtig boek in verschillende opzichten. Het verhaal is fantastisch en meeslepend, maar de mensen achter US hardcovereditie (King moet je echt in het Engels lezen) verdienen ook een pluim. De dustjacket van dat boek is gemaakt van een wat ouder papier, wat direct het gevoel geeft dat je iets 'ouds' in handen hebt. Dat past dus precies bij de setting van het boek, dat zich afspeelt in de jaren vijftig en zestig. Ook de omslag is erg mooi. Op de voorkant van de stofomslag staat het nieuwsbericht over de dood van Kennedy; op de achterkant staat het nieuwsbericht zoals het zou kunnen zijn wanneer Kennedy gered zou worden.

Maar of dat ook gaat gebeuren, kom je niet zo snel te weten. King levert op zijn oude dag weer ruim achthonderd pagina's af. Een bijzondere prestatie: twee jaar geleden schreef hij een boek dat zelfs nog iets dikker was (Under the Dome) en sindsdien werkt hij aan 11/22/63. Een boek dat absurd veel research vraagt, maar dat weerhield King er niet van om de verhalenbundel Full Dark, No Stars (2010) te schrijven; eerder dit jaar Blockade Billy te publiceren en met Under the Weather, Herman Wouk Is Still Alive, The Little Green God Of Agony, The Dune en Mile 81 (aanrader!) nog eens vijf short stories te schrijven. En alsof er nog niet genoeg tijd in 11/22/63 zat, zijn inmiddels de manuscripten van The Dark Tower VIII: The Wind Through The Keyhole (om en nabij de driehonderd pagina's) en Dr. Sleep (vervolg op The Shining; een manuscript van meer dan vijfhonderd pagina's) af.
En ondertussen kreeg de queeste van Jake Epping, hoofdpersoon in 11/22/63, langzaam maar zeker vorm. Gelukkig maar, want ook in dit boek weet King weer prachtige personages naast Jake te zetten en een meeslepend verhaal te creëren. Jake is een leraar op een speciale school waar hij oudere mensen helpt. Op een dag krijgt hij een essay vol met spelfouten onder zijn neus. Tussen de fouten door staat er echter wel een ontroerend verhaal op papier: leerling Harry zag tijdens Halloween zijn vader de rest van zijn familie afslachten. Het raakt Jake, die deze gebeurtenis - die Harry voor het leven tekende - graag zou veranderen.

Wonder boven wonder krijgt hij daar de kans nog toe ook. Al Templeton, een goede vriend van Jake, heeft een 'rabbit hole' in zijn restaurant. Op de een of andere manier weet hij Jake te overtuigen om in dat hol te stappen en eens een kijkje te nemen: het gat komt uit in Lisbon Falls, 1958; nog geruime tijd voor het moment waarop de vader van Harry zijn familie uit de weg ruimt. En al helemaal geruime tijd voor het moment waarop Lee Oswald de trekker overhaalt en de koers van de Amerikaanse geschiedenis drastisch veranderde. Twee zaken die Jake kan stoppen, maar waar hij in eerste instantie niet om staat te springen.
Toch weet Al Jake over te halen om de uitdaging aan te gaan. Al betaalt daar wel een hoge prijs voor, maar hij wil er alles aan doen om de moord JFK te voorkomen. Jake stapt opnieuw het hol in en dan begint het verhaal voor Jake (of George Amberson; zijn 'nieuwe identiteit') echt.
Nadat Jake zich de nodige tijd verbaast over het leven (en de prijzen) van Lisbon Falls '58 (biertje tien cent, nieuwe auto een paar honderd dollar), gaat hij door naar Derry. Een ieder die regelmatig iets van King leest zal dat plaatsje kennen; zeker wanneer het over het Derry van 1958 gaat. Dat was immers de setting waar de beroemde Pennywise zijn slachtoffers maakte in It. Ik vond het erg verrassend, maar vooral leuk, om naar die plaats terug te keren. Weinig verrassend keren ook een aantal oude personages uit It terug, maar zij spelen verder een minimale rol. Toch schept dit weer dat heerlijk herkenbare King-sfeertje, waardoor ik erg snel door het gedeelte in Derry heen was. De verwachte verwijzingen naar de gebeurtenissen in Derry brachten regelmatig een lach op mijn gezicht: "There’s people who say it was some vag who’s since moved on. Other folks say he was a local who dressed up like a clown to keep from being recognized."

Maar Jake heeft natuurlijk een taak in Derry: hij wil voorkomen dat Harry zijn essay in 2011 zou schrijven. Jake verzint een plan en opeens wordt het boek een ordinaire pageturner, waarbij de vraag rijst of het verleden hardnekkig is of dat Jake het toch voor elkaar krijgt om heden en verleden te manipuleren. De sfeer zit er zoals altijd weer lekker in en dat beeld wordt ook niet anders als Jake uit Derry vertrekt om naar Texas af te reizen. Daar, in Dallas, zal enkele jaren later een jongeman op de zesde verdieping van The Texas School Book Depository, een kogel in het hoofd van de president jagen. Zo ver is het echter nog lang niet, want er komt iets anders op Jake's pad.
Het pad van Jake kruist met dat van Sadie Dunhill, een bibliothecaresse die uit een lastige situatie komt. Van het een komt het ander en opeens focust het boek zich op een prachtig, maar soms iets te langdradig, liefdesverhaal. Zoals wel vaker maakt King de nodige uitstapjes die niet direct een connectie de plot van het verhaal hebben; meestal kan ik dat wel waarderen, maar nu was dat iets minder het geval. Gelukkig is ook Sadie een goed uitgewerkt karakter, maar ik vond andere zaken in het boek over het algemeen interessanter. Zo maakte Lee Oswald zijn opwachting in Amerika en begon hij langzaam zijn plannetjes uit te werken. Dit zorgt voor een tweespalt in Jake's leven: enerzijds heeft hij een woning nabij Lee die in de gaten gehouden moet worden, anderzijds is er Sadie die in een lastige situatie ziet. Een interessant uitgangspunt, maar King springt me niet iets te vaak van genre naar genre, waardoor ik er niet zo lekker in zat als het begin.

Het duurt daarnaast allemaal net iets te lang voor mijn gevoel, maar de weg naar de climax wordt gelukkig zeker niet te laat ingezet. De meest kritieke vraag staat nog open: gaat Jake Lee Harvey Oswald stoppen of werkt het verleden hem tegen? Er zijn veel complottheorieën, maar die verwerpt King eigenlijk al vrij snel. Toch blijven ze heerlijk door het boek zweven omdat niemand met zekerheid kan zeggen of Oswald de enige schutter was, wat de situatie voor Jake complex maakt. Een aantal plottwists maken de opdracht van Jake bovendien niet altijd gemakkelijker, waardoor de spanning er goed in blijft zitten. De vraag krijgt gelukkig ook een goed antwoord, want in mijn ogen steekt het einde (dat in feite nog best lang is) erg goed in elkaar. King sleept er niets aan de haren bij en het blijft allemaal keurig binnen de lijnen, in tegenstelling tot een aantal andere verhalen. Het einde is aan de pesterige kant, maar ik mag dat wel zolang dat goed gebracht is en dat blijkt absoluut het geval te zijn. Ik vond het daarom ook jammer het boek opzij te moeten leggen, maar gelukkig liggen er nog genoeg nieuwe King's in het vooruitzicht. Kom maar op.

11/22/63 is opnieuw een teken van King's vakmanschap. IJzersterke personages maken een goed plot waarin duidelijk veel tijd is gestoken. In het middenstuk wissel King net wat te vaak van genre, waardoor de meeslependheid tijdelijk verdwijnt. Het einde maakt dit zonder twijfel meer dan goed. Uiteindelijk is het een historische roman met een liefdesplot en een aantal thrillerelementen; het boek valt niet echt onder te delen in een vastomlijnd kader, maar is echt een aanrader voor iedereen die de bovenstaande verhaallijnen kan waarderen.

* * * * ½

4,0
Schitterend boek, dat ondanks de meer dan 800 blz vlot wegleest!

Het verhaal is een kruising van verschillende genres, fantasie, thriller, detective, romantiek,... en de afwisseling van deze genres biedt het boek de nodige diversiteit. Enkel in het naar mijn gevoel iets te lang uitgesponnen middenstuk dreigt het boek vervelend te worden, om dan net op tijd weer het juiste ritme terug te vinden.

Er zijn uiteraard al meerdere boeken met het vlindereffect als thema geschreven, maar deze behoort absoluut tot de hoogvliegers in deze categorie.

4 verdiende sterren (geen 4,5 omwille van het iets te lange middenstuk en omdat ik om een reden die ik nog niet helemaal kan plaatsen niet hélemaal tevreden ben met het einde).

4,5
Het zal zo'n 25 jaar geleden zijn geweest dat ik voor het eerst een boek van Stephen King las. Het heette The Tommyknockers en ik was meteen verkocht. Wat een fantasie, wat een spanning en wat knap geschreven! Daarna las ik een klein deel van zijn oeuvre (hoewel 'klein' bij King nooit echt toepasselijk is), zoals The Shining, The Stand, It en nog een paar toppers. Totdat ik in 1992 Gerald's Game ergens tot halverwege las en King verder liet voor wat ie was. Ik dacht dat King wel zo'n beetje uitgeschreven was.

Dat ik nu 11/22/63 heb gelezen, kwam voornamelijk door het onderwerp. Het leek me redelijk briljant, een tijdreiziger die de moord op Kennedy wil voorkomen. Ik vermoedde dat het een soort van thriller zou worden, maar deze hernieuwde kennismaking met King werd echt een sentimental journey. Alle kenmerken van zijn oude werk komen hier terug. Het kwaad als een metafysisch verschijnsel, de strijd tussen goede en slechte krachten, de heldhaftige antiheld, het offer, de lange inleiding en de fijne uitblaaspauze nadat het eigenlijke verhaal is beeindigd. En ge-wel-dig goed geschreven.

Hierboven is al alle lof gezongen, dus ik beperk me maar tot een enkel aspect: de opbouw van het werk. Die is zo verschrikkelijk knap. De eerste voorzichtige stappen in het verleden, dan het grote avontuur in Derry (met een weerzien met een paar oude bekenden), vervolgens een korte adempauze waarin King vooral focust op tegenstellingen (Dallas vs Jodie, Jake en Sadie vs Marina en Lee). En tijdens die adempauze krijgen we ook nog de fantastische beschrijvingen over het leven in Mercedes Street, met de drie bijna mythische jump-rope girls als aandachtige toeschouwers. Vervolgens het grote avontuur in Dallas en daarna de lange epiloog. Het boek is ruim 800 pagina's maar op deze manier verveel je je geen seconde.

Het enige minpuntje dat ik kon ontdekken was de episode met het geheugenverlies. Daar zag je te veel de hand van de schrijver, de verhalenbakker die lustig het verhaal kneedt, terwijl tijdens de rest van het verhaal gebeurtenissen logisch voortkomen uit voorafgaande gebeurtenissen.

Ik weet niet hoe het met jullie zit, maar ik werd tijdens het lezen erg benieuwd naar hoe Marina Oswald er in het echt uitzag. Vooral toen ik deze zin las: 'She attemped to smile, and she had those nicely refurbished teeth to smile with, bit it still wasn't very succesful.' Ik heb die glimlach dus maar opgezocht en op deze pagina is hij te bewonderen. Het gaat om het interview uit 64. En daar doet ze precies wat King beschrijft: ze probeert een glimlach, maar het lukt net niet helemaal. Je begrijp ook meteen wat Lee en al die Russische emigranten in haar zagen.

Oh well, na dit geweldige avontuur ga ik binnekort zeker weer wat ander werk van King lezen. Mijn conclusies na het lezen van dit werk: formidabel boek, geniaal schrijver. Leesjaar 2014 is wat mij betreft knetterend begonnen.

4,0
King is ontegenzeglijk een meester in het inleiden van een verhaal en het "gezicht" geven van zijn personages. Hierdoor zit je direct geboeid in zijn verhalen en lezen zijn boeken als een trein. Helaas is het me bij King al te vaak gebeurd dat je na 90% van het verhaal denkt aan een meesterwerk bezig te zijn, maar dat door het vergezochte (buitenaardse) en afgeraffelde plot je vaak toch met een kater blijft zitten.

Gelukkig is 11/22/63 daarop een uitzondering. De opbouw van het verhaal en de karakter-building zijn van een ongekende kwaliteit en het verhaal werkt op een mooie manier naar het plot toe zonder daarbij te ongeloofwaardig te worden.

Om toch een puntje van kritiek te geven: Het stuk van de mishandeling tot aan de opbouw naar de moord bevielen me een stuk minder.

Desondanks een absolute aanrader **** met de lichte neiging tot verhoging.

avatar van james_cameron
4,5
Dikke pil, maar al met al weer een ijzersterk boek van de menselijke typemachine. Een prachtig uitgewerkt en vooral subtiel verhaal over tijdreizen en de gevolgen ervan, bevolkt door sympathieke en vooral geloofwaardige personages. Het boek heeft niet bepaald een hoog tempo, maar de inspanning van de lezer wordt gaandeweg meer dan beloond. Niet zelden erg spannend en aangrijpend. Ook leuk zijn de verwijzingen naar eerdere boeken van King, met name It en Christine.

2,0
geplaatst:
“Wie geen fouten maakt, maakt meestal niks”

Deze spreuk was te vinden in de werkplaats van mijn opa. Ik heb het altijd een prachtige uitspraak gevonden omdat ze nagenoeg altijd waar is. Wie in de comfortzone blijft hangen, zal weinig uitglijden, maar ook weinig ontwikkeling doormaken. Stephen King is niet bepaald bang om fouten te maken, en doet dat in 22-11-63 dan ook volop.

Hoewel Kings verhalen verschillen, zijn de kenmerken van vrijwel al zijn boeken hetzelfde. De lezer krijgt een sympathiek hoofdpersoon voorgeschoteld, die verslavingsproblemen heeft of op zijn minst is opgezadeld met een flinke dosis hartzeer. Vervolgens ontmoet de man (het is altijd een man) een mooie, jonge vrouw en kan de lezer genieten van talloze seksuele uitspattingen. Ook is er altijd een vijand, die gedurende het verhaal alleen maar kwaadaardiger wordt.

22-11-63 sprak mij aan door de thematiek van tijdreizen en de enorm hoge beoordelingen. Hoewel ik niet veel met John F. Kennedy heb, is het altijd interessant om te zien hoe anderen de invloed van zijn dood interpreteren. Helaas is hiermee het eerste pijnpunt van het boek blootgelegd; want de aanslag op Kennedy vormt slechts een voetnoot in het totale verhaal. Dat bestaat namelijk vooral uit de ellenlange dagelijkse beslommeringen van hoofdpersoon Jake, alias George Amberson.

Een tweede manco is het gebrek aan geloofwaardigheid. Nu is rijdreizen per definitie sciencefiction, maar King permitteert zich wel heel veel vrijheden en slaagt er niet in om gegronde redenen te vinden om de dood van Kennedy als een gebeurtenis te beschouwen die de wereld daadwerkelijk heeft veranderd. Veel passages (meneer Bezemsteel, het uiteindelijke vlindereffect) zijn zo ongeloofwaardig dat het bijna lachwekkend is te noemen.

De eerste 150 pagina’s is er nog niks aan de hand. King kan als geen ander een verhaal ontvouwen en schudt personages uit de losse pols. Subtiele wijzigingen in het verleden hebben grote consequenties voor de toekomst die hij haarfijn omschrijft. Het gaat echter fout als George Amberson zich definitief in 1958 gaat vestigen. Vanaf dit punt is de dynamiek van tijdreizen volkomen verdwenen en leest 22-11-63 zich als een verhaal dat zich simpelweg afspeelt in het verleden.

Dat legt meteen het derde zwakke punt van dit boek bloot: de hoofdpersoon kan zich blijkbaar moeiteloos aanpassen in een tijd die een halve eeuw in het verleden ligt. Wie zich in de geschiedenis verdiept, weet dat er on-ge-loof-lijk veel is veranderd sinds het einde van de jaren vijftig. De manier hoe mensen destijds spreken en met elkaar omgaan is voor iemand uit 2011 bijna niet meer voor te stellen. Voor King zelf schijnbaar ook niet, want het enige sociale gebaar wat voor hem lijkt te zijn veranderd, is het feit dat mannen elkaar vroeger niet omhelsden. Amberson gaat slechts twee keer in de fout. De eerste keer als hij een nog niet-bestaand popliedje in zijn slaap zingt en de tweede keer als hij blijkbaar opvallend veel geld verdient met weddenschappen.

Over dat laatste: hij wordt halfdood geslagen omdat hij jaren geleden een weddenschap won met de wedverhouding 7:1.
Voor de goede orde: Mohammed Ali versloeg ooit George Foreman met een wedverhouding van 20:1. Ik ken de feiten niet, maar als ik Stephen King moet geloven zijn er destijds heel wat mensen in het ziekenhuis belandt die geloof bleven houden in de bokskunde van The Greatest. En dan heb ik het niet over beide boksers.

Een vierde zwakte is dat de schrijver er niet in weet te slagen om fictie en feiten op een natuurlijke manier te laten vervloeien. De relatie tussen Lee Harvey Oswald en George DeMohrenschildt beslaat talloze pagina’s, maar is vooral een eindeloze brei aan feitjes die weinig verhult over de invloed die DeMohrenschildt op Oswald had. De spionages die George Amberson doet, onthullen ook vrijwel niks. Oswald blijft gewoon die rusteloze slappeling die zijn vrouw regelmatig slaat. Evenals alle andere hoofdpersonen in dit boek is er nauwelijks sprake van karakterontwikkeling. Politieke gebeurtenissen als de Cubacrisis lezen ook weinig prettig: te veel details en te weinig urgentie voor het verhaal.

Ten slotte een vijfde zwaktebod: de ontknoping. De manier hoe George en zijn geliefde Sadie op de dag van de aanslag op weg zijn naar het boekenmagazijn van Oswald, deed mij nog het meeste denken aan een Bassie en Adriaan-film. King was blijkbaar bang dat Oswald te gemakkelijk zou worden uitgeschakeld, waardoor er allerlei kunstgrepen worden uitgehaald om de spanning op te bouwen. Ik vind het buitengewoon zwak dat George Amberson geen waterdicht plan heeft uitgestippeld na vijf jaar voorbereiding en zeer ongeloofwaardig dat Sadie nooit iets van deze plannen heeft meegekregen.

Uiteindelijk is 22-11-63 een enorme tegenvaller. Kings gebrek aan sociologische kennis en onvermogen om hoofd- en bijzaken te onderscheiden nekken een potentieel meesterwerk. De talloze plotholes wil ik niet eens benoemen. Als ik mij ooit nog eens aan King waag, wordt het allicht een deel van de Donkere Toren. Zodra de man alle vrijheid krijgt, komt hij misschien beter tot zijn recht dan in een boek dat pretendeert veel meer te zijn dan fictie, maar dat niet is.

2*

Gast
geplaatst: vandaag om 12:18 uur

geplaatst: vandaag om 12:18 uur

Let op: In verband met copyright is het op BoekMeter.nl niet toegestaan om de inhoud van externe websites over te nemen, ook niet met bronvermelding. Je mag natuurlijk wel een link naar een externe pagina plaatsen, samen met je eigen beschrijving of eventueel de eerste alinea van de tekst. Je krijgt deze waarschuwing omdat het er op lijkt dat je een lange tekst hebt geplakt in je bericht.

* denotes required fields.