A Passage to India - E.M. Forster (1924)

De eerste keer dat ik iets van E.M. Forster lees. Het bekendere A Room with a View staat al langer op mijn leeslijst, maar in de bieb liep ik tegen A Passage to India aan, dus kwam deze eerst. Ik wist niet precies wat ik ervan moest verwachten, en nu ik het uit heb weet ik niet precies wat ik ervan moet vinden.

Het eerste deel van het boek begint met de introductie van een heleboel personages. Daar ontstaat meteen een probleem: de meeste Indiase personages kan ik totaal niet uit elkaar houden. Ook het verhaal doet me nog weinig. Forster laat duidelijk de tegenstellingen zien tussen Britten en Indiërs, maar qua plot gebeurt er niet zo veel.

Dan volgt het tweede deel. Adela, Mrs. Moore en Dr. Aziz bezoeken de grotten - inderdaad een door niemand gewild bezoek als resultaat van pijnlijke misverstanden. Vervolgens gebeurt er iets in de grotten, en kort daarna staat de wereld op z'n kop. Het plot krijgt hier eindelijk vaart. Aanvankelijk ergerde ik me eraan dat we er niet precies achter komen wat er nou gebeurt is in de grotten maar dat vond ik hoe langer hoe minder erg. Het lijkt er namelijk ook nauwelijks toe te doen. De verhoudingen komen op scherp te staan en de gemoederen raken oververhit. Hier is het verhaal het sterkst: Mrs. Moore die zich onverwacht ongeïnteresseerd toont in het proces, Adela die vol verwarring ziet wat ze heeft aangericht, en Fielding die als enige zijn hoofd erbij lijkt te houden. Dit deel was bij vlagen echt spannend.

Dan volgt het derde deel, een paar jaar later. Het plot raakt weer ondergeschikt aan het idee. Personages zijn uit het gezicht verdwenen, losse eindjes blijven loshangen en in de afgelopen paar jaar schijnt er van alles gebeurd te zijn waar je als lezer niets van mee hebt gekregen. Na het boeiende tweede deel was het derde een tegenvaller. Ik was juist zo geboeid door de band die Adela en Fielding hadden ontwikkeld. Zij lijken elkaar echt te vinden, na hun eerdere wederzijdse desinteresse. Ik was niet eens zo teleurgesteld dat ze niet als koppel eindigen, maar wel dat we nooit meer iets van hun samen horen. Adela verdwijnt uit beeld zodra ze India verlaat, en een paar jaar later is Fielding getrouwd met Stella Moore. Wat is er allemaal gebeurd daar in Engeland, waarom krijgen we dat niet te lezen? De kinderen Moore komen vervolgens zo laat in het verhaal opdagen dat ze totaal niet tot hun recht komen.

Het lijkt alsof Forster niet helemaal weet wie het hoofdpersonage is. Eerst lijkt het Aziz, dan Mrs. Moore, dan Adela, dan Fielding, dan weer Aziz... Nu is het an sich helemaal geen probleem om van perspectief te wisselen, maar hier lijkt het haast per ongeluk te gebeuren, en worden personages die eerst belangrijk leken soms zomaar uit het verhaal geknipt. Jammer... Verder vind ik Aziz eerlijk gezegd een behoorlijk onsympathiek personage, hoewel ik me daar bijna schuldig over zou voelen, gezien wat A Passage to India allemaal over racisme te zeggen heeft. Ik heb het gevoel dat ik me moet schamen om toe te geven dat ik zowel Adela als Fielding interessanter vond dan alle Indiërs bij elkaar, maar zo is het.

Het soms wat saaie eerste deel kan ik nog wel vergeven, maar dat het boek na het uitstekende tweede deel vervolgens afsluit met een teleurstellend saai derde deel, is een stuk moeilijker te verkroppen. Forster maakt zijn punt, en hij kan heel mooi schrijven over de Indiase natuur of de rare rituelen van Hindoes, maar voor mij is dat niet genoeg. Qua plot en karakterontwikkeling zakt het boek na het tweede deel in, en dat is heel erg jammer. Vanwege het goede tweede deel blijft mijn beoordeling echter redelijk positief.

Geschreven in een prachtige stijl (vertaling door Anneke Brassinga). Het verhaal is eenvoudig, maar boeiend genoeg. In 1996 gekocht en nu herlezen. Blijft zeer de moeite waard.

Forster voorspelt nog een grote oorlog (na de Eerste Wereldoorlog, ook de Grote Oorlog genoemd). Die kwam er helaas. Ook al word er met geen woord over joden gesproken, word er aan het eind van het boek de schuld over de slechte toestand in India aan de joden toegeschreven. Dit klinkt bekend.