Wacht Niet op de Morgen - Maria Rosseels (1969)

Wacht niet op de morgen is in vele opzichten een verwant aan Ik Was een Christen, een boek van dezelfde schrijfster dat mij zeer dierbaar is. De beide boeken laten een vergelijkbare, zéér sterke indruk achter. Overigens geldt voor beide boeken dat ik niet verwacht dat ze door veel mensen gelezen zullen worden, wat een groot gemis is.

De setting voor Wacht niet op de morgen is Outremer, oftewel het Heilige Land, in de twaalfde eeuw. Niet een plaats of tijd waar ik veel van weet of waar je veel van ziet in fictie. Ik vraag mij ten sterkste af waarom; om de periode ‘woelig’ te noemen is een enorm understatement. Er is een onrust tussen christenen, joden en moslims die elkaar het Heilige Land betwisten – een onrust die uiteindelijk uitloopt op een jihad. De christenen onderling vechten om de troon in het koninkrijk Jeruzalem. Huwelijken worden gesloten en ontbonden alsof het niets is en met enige regelmaat komt er iemand onder raadselachtige omstandigheden om het leven. Ik snap oprecht niet waarom niet meer fictie zich in deze setting afspeelt.

Zoals in haar eerdere boek gebruikt Rosseels ook hier een rijk gekleurde, fascinerende historische achtergrond waartegen zich met name persoonlijke drama’s voltrekken. Hoofdpersoon hierin is Gilles de Malle, een (fictieve) bijna-monnik die zich naar Outremer laat meeslepen door de idealistische (en historische) Gerard van Ridevorde. Eenmaal daar blijken hun idealen niet opgewassen tegen de werkelijkheid en gaan de beide mannen hun eigen weg. Door de ogen van Gilles leren we een groot aantal historische figuren kennen. Het meeste indruk maakt Boudewijn IV, de jonge, melaatse koning van Jeruzalem. Gilles vat een grote genegenheid voor hem op (net als ik) en blijft bij hem in de jaren van diens mensonterende aftakeling. Het lijden en sterven van Boudewijn maken op Gilles een verpletterende indruk. Ze dragen in grote mate bij aan de geloofscrisis die Gilles doormaakt. Rosseels beschrijft zowel de ziekte van Boudewijn als de crisis van Gilles met een pijnlijke eerlijkheid die er bij mij behoorlijk inhakt.

Wacht niet op de morgen is echter niet alleen een verhaal over het geloof en het lijden. Het gaat ook over vriendschap en (religieuze) verdraagzaamheid. Over loyaliteit en wraak. Over heimwee en verlangen naar het onbereikbare. We zien het slagveld, het paleis en het ziekbed, waar de geschiedenis zich ontvouwt terwijl wij toekijken. Dit alles maakt het tot een compleet en ijzersterk boek. Nogmaals, ik denk niet dat veel mensen het zullen lezen. Het gaat echt diep, in zowel de historische achtergrond als in Gilles’ geloofscrisis. Toch hoop ik dat er lezers zijn voor wie dit geen belemmering is. Dit boek verdient het om veel meer gelezen en gewaardeerd te worden.

Wat krijg ik door jouw uitgebreide recensies toch altijd zin in het lezen van dit soort onbekende werken!

Dankjewel! En doe dat, alsjeblieft...

Mee eens, door recensie van J.Ch. bij Ik Was een Christen - Maria Rosseels (1957)
het boek gaan lezen, echt een aanrader.
Ik weet wat me te doen staat nu

Naschrift: wat nog niet zo makkelijk blijkt, treffers bibliotheek 0, (tweedehands) nog niet te koop gezien ...

Ik zit helaas nog een maand of twee in het buitenland, maar mijn Haagse bibliotheek heeft maar liefst twee boeken van Maria Rosseels (deze, en 'Ik was een Christen') Ga ze dus zeker eens lezen!

In de provincie Utrecht heeft de bibliotheek deze boeken niet, maar wel 'Dood van een non' van dezelfde schrijver. Zal ik die dan maar op mijn lijstje zetten?

Ha! Wacht niet op de morgen tweedehands gevonden in België, komt naar me toe



Zou ik zeker doen, ben benieuwd naar je mening.
Als je wilt mag jij of Donkerwoud na mij Wacht niet op de morgen lezen.

Ik ben blij dat ik Wacht niet op de morgen heb gelezen. Eigenlijk is het meeste dat te melden valt al door J. Ch. beschreven.
Wat ik hieraan zou willen toevoegen is dat bepaalde thema's nog steeds actueel zijn, zeker met betrekking tot religieuze (on)verdraagzaamheid. Hoe ga je als mens om met 'de waarheid' die je als kind met de paplepel krijgt ingegoten, wèlke levensovertuiging dan ook; hoe ga je om met de (levens)vragen die rijzen, de twijfel?
Hoe om te gaan met anders denkenden? Wat als de één macht heeft of probeert te krijgen over de ander? Wat zijn de consequenties op korte of langere termijn van 'waarheden' op willen leggen. Gezien het gegeven dat dit boek zich afspeelt in 1187 ben ik niet erg hoopvol ...
Toch een boek naar mijn hart.

Als student hoorde ik 'Er zijn historici die toegeven: 'Als ik het niet precies meer weet, ga ik even bij Rosseels kijken hoe zij het beschrijft.' Ze stond blijkbaar niet alleen hoog aangeschreven om haar literair talent, maar ook om haar grondige research. Ik heb het boek in mijn jeugd gelezen, na een reis naar Israël. Een van de sterkste historisch romans die ik ooit gelezen heb. (Zo volkomen anders dan het recept dat James Michener en Edward Rutherford toepassen.) Subliem vond ik de jeugdherinnering die Gilles vertelt ('verhaal-in-het-verhaal) als hij merkt dat de geneeskunde in de moslimwereld verder gevorderd is dan in het Westen, en dat ook melaatsen er humaan behandeld worden. Hij vertelt hoe in zijn novicetijd een jonge confrater uit de abdij verbannen werd omdat hij besmet was. Dit ging gepaard met een luguber ritueel waarin de monnik zijn eigen begrafenis moest meemaken omdat zijn ziekte hem tot een verdoemde heeft gemaakt. Zijn naam wordt alvast toegevoegd aan de lijst van overleden monniken en hij krijgt een lange lijst van 'quarantaineregels' te horen krijgt. Het is onmogelijk om bij deze lijst niét aan de huidige coronavoorschriften te denken. Zeer macaber. Rosseels bezint zich over de middeleeuwse gruwel, waarin de medische onmacht gemeenschappen dwong om jonge veelbelovende leden levend te begraven. En natuurlijk ook over het godsbeeld dat achter deze vertoning schuilging. Een buitengewone literair-technische vondst is dat Rosseels het tafereel de vorm van een antieke tragedie geeft , waarin de monniken de rol van het koor toebedeeld kregen. Uiteraard zingen ze die dag een van de Bijbelse boetepsalmen... Ik heb het fragment nog jarenlang gebruikt in mijn cursus godsdienst van het vijfde jaar.