Wolfstonen - Herman Franke (2003)

Onbekend maakt onbemind. Wolfstonen van Herman Franke heeft op Goodreads slechts 37 beoordelingen, op het boekenforum waar ik vaak rondhang ben ik de enige stemmer. Des te grappiger is het dat deze roman in mijn naaste omgeving alom bejubeld wordt. Verschillende goede vrienden hebben hem meerdere keren gelezen, mijn broer heeft hem meerdere keren gelezen en voor mij was dit de derde keer dat ik het boek las. Nog steeds schetst Wolfstonen een briljant, angstaanjagend beeld van het moderne leven.

In een volkswijk verrijst een appartementencomplex voor de beter bedeelden. We volgen de acht nieuwe bewoners en enkele omwonenden, waaronder de kinderen Milla en Jacho. Al snel blijkt dat het appartementencomplex – in de volksmond De Bijenkorf genoemd – nogal gehorig is en dat dag en nacht de leefgeluiden van de omwonende bewoners te horen zijn. De spanningen tussen de nieuwe en oude bewoners lopen langzaamaan steeds verder op en daardoor worden ook de persoonlijke angsten en verlangens van alle betrokkenen steeds zichtbaarder en problematischer.

Goed geschreven
Ook bij een tweede herlezing viel me weer op hoe ontzettend goed Wolfstonen geschreven is. We lezen dit verhaal vanuit het perspectief van misschien wel vijftien personages en ieder personage heeft een geheel eigen stem en denkwereld. Zo is er Paulice die verlangt naar minder grote borsten, Elto die een nieuwe muzikale taal wil ontwikkelen, het meisje Milla dat met een geheel open blik naar alles wat er om haar heen gebeurt kijkt, de heer Forstenalt die vastzit in zijn traumatische jeugd en psycholoog Ista die zich direct opwerpt als voorzitter van de bewonerscommissie. Maar we volgen ook de verstandelijk beperkte jongen die de hele dag met een verrekijker De Bijenkorf in de gaten houdt en Nander, een man waar je op het eerste oog niks mee te maken wil hebben, maar achter diens voorkomen gaat een grote tragedie schuil.

Met gevoel voor humor beschrijft Franke het wel en wee van deze mensen en ik heb wederom meerdere keren hardop moeten lachen om de wonderlijke binnenwereld van deze personages, waarbij die van de kinderen toch het allerleukst zijn (op hun lijstje ‘zielige geluiden’ staat bijvoorbeeld ‘hijgende mensen met seks en zo op televisie’). Tegelijkertijd legt Franke de tragische kern van al deze personages heel goed bloot. Ik heb naast hardop lachen dan ook enkele momenten een traantje gelaten omdat ik innig meevoelde met de bittere strijd die deze mensen (denken te) moeten leveren.

Verlangen
Ieder personage in Wolfstonen gaat gebukt onder een onvervuld verlangen. Het verlangen naar romantische liefde, een ander lichaam, een ander land, een andere geschiedenis, een kindje; eenieder wordt dusdanig opgeslokt door dit verlangen dat er eigenlijk nog maar weinig oog voor de ander is. Een gesloten blik en hardnekkige vooroordelen over de ander zijn het gevolg. In de ogen van de Bijenkorfbewoners zijn de omwonenden domme, asociale boerenpummels, in de ogen van de omwonenden zijn de Bijenkorfbewoners arrogante, omhooggevallen eikels en kutwijven. Het meisje Milla zorgt met haar open blik voor een mooi contrast; zij oordeelt niet en ziet in iedereen het tragische.

Als iemand die komt uit een laagopgeleide familie en gestudeerd heeft aan de universiteit, kan ik beamen dat deze wederzijdse vooroordelen en dit wederzijdse wantrouwen echt een ding is. Ik denk zelfs dat de huidige mate van polarisatie en de strijd tussen links en rechts niet meer is dan een ouderwetse klassenstrijd tussen hoog en laagopgeleid, tussen ‘hoge’ en ‘lage’ cultuur etc. Franke laat in Wolfstonen heel krachtig zien hoe deze kloof werkt en deze roman kan ook zeker gezien worden als een oproep om onze vooroordelen op te schorten, wat minder met jezelf bezig te zijn, de blik naar buiten te richten en de ander te zien voor wie die echt is.

Taal
De taal is ook een groot thema in deze roman. De personages zijn schrijvers, dichters, vertalers, zoeken naar een nieuwe taal of zijn de Nederlandse taal niet machtig. Ze zijn er maar druk mee, maar waar de taal het ultieme middel zou moeten zijn om de kloof tussen jezelf en de ander te overbruggen, zorgt de manier waarop deze personages met de taal bezig zijn er juist voor dat er alleen maar extra barrières opgeworpen worden. Ze raken alleen maar meer opgesloten in zichzelf wat leidt tot een nog groter wederzijds onbegrip.

En iets waar ik de eerste twee keren dat ik Wolfstonen las nog geen oog voor had, maar nu wel door mijn werk bij een woningcorporatie, is de manier waarop Franke schrijft over hoe de Bijenkorf tot stand is gekomen. Beleidsmakers leek het een enorm goed idee om een postmodern appartementencomplex midden in een volkswijk te zetten en de architect wilde door persoonlijke ervaringen een gebouw ontwerpen ‘waar de liefde kon stromen’.

Idealisme
Het gevolg van al deze idealistische wensen resulteert in een complex waar iedereen geplaagd wordt door de leefgeluiden van de buren en niemand zich thuis voelt. Dat kan alleen maar het werk van beleidsmakers zijn geweest! Beleidsmakers hebben wel eens de neiging om vanuit ideologie te denken en daarbij de realiteit – die altijd een stuk weerbarstiger en veelvormiger blijkt te zijn dan de ideologie toeliet – uit het oog te verliezen. We kennen inmiddels denk ik allemaal het voorbeeld van Stek Oost in Amsterdam en ook Wolfstonen laat zien wat de angstaanjagende gevolgen kunnen zijn van beleid gestoeld op idealisme.

Wolfstonen komt uit 2003 maar Franke bleek uitmuntend aan te voelen welke richting de samenleving op zou bewegen. We zijn inmiddels 23 jaar verder en deze roman voelt akelig actueel aan en stipt allerlei thema’s aan die onze samenleving domineren en die alleszins ook belangrijk zijn in mijn persoonlijke leefwereld. Het is een geweldig geschreven, meeslepende roman die ook zeer rijk is aan boeiende ideeën en inzichten. Dit is de vierde roman ooit waar ik de volledige score aan geef. Nu al zin om deze over een jaar of tien voor de derde keer te herlezen.

blogpost

Vandaag dit boek uitgelezen: ik ben er zeer van onder de indruk en moet bijkomen, het laten bezinken, om te verwoorden wat ik erover zal schrijven. Ik vind het uniek in zijn soort dacht ik eerst maar dat slaat nergens op. Welk soort? Het is een uniek boek …
Wordt vervolgd.

Er bestaat meer innerlijk dan er uiterlijk verbeteren kan

Soms zit ik op een terrasje of loop ik in een nabijgelegen winkelcentrum tussen mensen uit de buurt waar ik woon en denk ik regelmatig: wat een variëteit aan mensen. Het letterlijk bewust zijn dat niemand hetzelfde is.
Dat dit een thema in mijn leven is, is als dochter van twee oorlogskinderen uit Rotterdam, mijn moeder uit Hillegersberg, mijn vader uit Crooswijk volgens mij niet heel vreemd. Kort door de bocht waren de ingrediënten van zeg maar koude kak en volks, inclusief straatvechters in de familie hèt recept voor een vroegtijdig mislukt huwelijk.

In het Crooswijk van mijn vader, ooit bestempeld als armste wijk van Nederland, is al jaren een zogenaamde stadsvernieuwing aan de gang, de oorspronkelijke volkscultuur verdwijnt langzaam door stijgende woningprijzen wat zorgt voor een instroom van hogere inkomens met onderlinge spanningen in de wijk tot gevolg. In een ooit hechte buurt slaat de verhipping toe.

Zo ook hebben bestuurders in een fictieve wijk en stad in het boek ‘Wolfstonen’ van Herman Franke (HF) bedacht dat het een goed idee zou zijn om in een volksbuurt de oorspronkelijke bewoners te verbinden met mensen uit een andere sociaal economische klasse die in het nieuw gebouwde appartementencomplex ‘De Bijenkorf’ zullen gaan wonen. Een gebouw waarin, zoals snel zal blijken, geluiden niet geheel toevallig ongewenst meetrillen en weerklinken.

Nu was ik al nieuwsgierig geworden door de sprekend beschreven inhoud en mening van handsome_devil, mijn eigen achtergrond maar zeker ook de cover van dit boek en de titel maakten dat ik tijdens mijn vakantie dit boek in ebook uitvoering kocht en achter elkaar uit las. Hoewel de cover een foto van een viool laat zien waar ik jaren cello speelde, triggeren afbeeldingen van strijkinstrumenten me vrijwel altijd.

Het boek bestaat uit meerdere delen, sommigen hebben de titel van een muziekstukdeel. Het verhaal wordt verteld door de belevenissen van vrij veel personages en toch wordt het nergens verwarrend. HF doet dit heel vernuftig.
Veel personages hebben een getourmenteerd gevoelsleven waarbij er volgens HF meer innerlijk bestaat dan er uiterlijk verbeteren kan.
Er zijn nogal wat wanklanken … evengoed is er veel grappigs en heb ik mijn voorkeuren voor sommige al dan niet herkenbare personages …

Enerzijds zou een lezer bepaalde beschrijvingen van personages cliché kunnen vinden, tegelijkertijd zijn er anderzijds volop originele details in het verhaal. Net als ‘Grotejongen’ in het verhaal observeer ik de mensen en denk: waar gaat dit in hemelsnaam naartoe…? Ik heb zo wat bange vermoedens die de meeste lezers wel kunnen hebben, toch zag ik het laatste deel totaal niet aankomen.
De titel is op meerdere manieren treffend. Precies en als metafoor. Een uniek maar ook actueel te noemen boek waarvan ik oprecht moest bijkomen.

5*

Ook met dit kwartaalboek heb ik me weer vermaakt. Toen ik de synopsis las, moest ik denken aan het magistrale La Vie Mode d'Emploi - Georges Perec (1978) - BoekMeter.nl maar dit is een heel ander boek. Mogelijk is dit boek bedoeld als een soort satire op iets, maar ik zie niet in op wat (maar dat ligt aan mij en niet aan de schrijver).

De gebeurtenissen in het boek zijn soms onverwacht, maar tegelijk weet je al vanaf ongeveer de eerste bladzijde dat het uiteindelijk slecht afloopt. Dat haalt de spanning weg. Het einde vond ik sowieso wat teleurstellend.

Het boek leest lekker weg: je bent zo door die 500 pagina's heen. De schrijfstijl is soms wat onbeholpen. Ik ergerde me aan de weergave van de manier van praten van de buitenlandse karakters. Dat leidde af. De scene met de glazenwasser die van de ladder viel, was briljant beschreven, vanuit verschillende perspectieven. Ik denk dat ik dat het leukste aan dit boek vond, die verschillende blikken op hetzelfde. Sommige beschrijvingen waren niet heel interessant, zoals over het proefschrift van Vartor en het muzikale gedicht van Elto.

De karakters vond ik behoorlijk karikaturaal. Misschien waren de kinderen nog het sympathiekst.

Uitstekend vermaakt met dit kwartaalboek, bedankt voor de tip psyche en handsome_devil!

Er is al veel beschreven waar ik me in herken. De schrijver wist daarnaast bij mij gevoelens van ongemak op te roepen door zijn beschrijvingen van de geluiden in de "bijenkorf". De constante "buzz" om je heen, stemmen, geluiden van sporten/boksen, maar ook allerlei ondefinieerbare geluiden, gewoon het feit dat er nooit rust is, dat bezorgde mij bij het lezen een beklemmend gevoel. Knap gedaan!

En inderdaad ook hoe verschillend mensen zijn, wat ze allemaal voelen en denken vanuit ieders bagage vanuit eerdere levens... Sterk beschreven. Het was een beste pil, maar geen moment heb ik me ermee verveeld. Een mooie leeservaring rijker.

Ook ik heb me goed vermaakt met het kwartaalboek. Persoonlijk herkenbaar om in een gemêleerde buurt op te groeien met veel klassenverschillen waarin vooroordelen en wantrouwen de kop op kan steken. Daarom vond ik het boeiend om van alle personages hun gedachten en over hun gevoelens te lezen, ook met de nodige humor. En veel is hierboven al gezegd waar ik me zeker in kan vinden.

In een oude, verpauperde woonwijk is een nieuw appartementencomplex gebouwd, met een opvallende architectuur. De muren zijn bijna allemaal gebogen en er zijn veel ramen. Het wordt al gauw ‘de bijenkorf’ genoemd. De mensen die er zijn komen wonen, zijn andere types dan hun volkse buren. Dat leidt al gauw tot wrijving en achterdocht.

Herman Franke laat wel meer dan tien wijkbewoners aan het woord, waarvan de meesten in de bijenkorf wonen. Naast ieders eigen levensproblemen en stokpaardjes hebben ze ook allemaal ander taalgebruik, wat heel knap gedaan is. Violist Elto gebruikt veel archaïsche woorden. De gepensioneerde meneer Forstenalt denkt nog regelmatig dat het oorlog is. Mernin schrijft voor een feministisch tijdschrift en Vartor werkt aan een proefschrift over mislukte uitvindingen. De kinderen Milla en Jacho spelen op straat en weten daardoor wie er allemaal in de bijenkorf wonen, hoewel hun ouders hebben gewaarschuwd dat ze er uit de buurt moeten blijven.

De constructie van het gebouw blijkt al gauw overlast met zich mee te brengen doordat geluiden zich veel te gemakkelijk verspreiden. Dat begint met onregelmatig gebons. Ista gaat op onderzoek uit en ontdekt dat de buurman uit een ouder huis aan het oefenen is voor een bokswedstrijd. Daarbij mept hij tegen de wand die grenst aan de bijenkorf. Ista belt aan bij de buurman, die hem wodka en pinda’s aanbiedt. Dit gesprek haalt niks uit en ze moeten het maar accepteren tot aan de wedstrijd, die wordt gehouden tussen de witte buurtbewoners en de buitenlanders.

Het verhaal lijkt zich af te spelen in een parallelwereld die lijkt op de onze. De cultuur is net een beetje anders: er worden namen van popsterren genoemd die je niet op internet terug kunt vinden en er is een nieuw muziekgenre dat random-beat heet, waarop je kunt dansen met onvoorspelbare bewegingen. Sommige mensen drinken demi-Corton, een likeur die ook niet echt bestaat. De vader van Jacho komt uit Quanador en spreekt een taal die lijkt op Spaans.

Het is een dik boek en sommige stukjes boeien me wat minder. Die lange aanloop is nodig om alle mensen te leren kennen. Een paar keer wordt ineens een relatie tussen twee personages gelegd, wat voelt alsof een puzzelstukje op z’n plek valt. Het mooiste vind ik wanneer scènes een paar keer worden verteld vanuit verschillende perspectieven. Sommige personen ontwikkelen zich niet de goede kant op: er wordt steeds meer alcohol gedronken en er is iemand die het steeds moeilijker kan opbrengen om haar huis schoon te houden. De sfeer in de buurt wordt ook langzaam grimmiger. Het einde is verbijsterend. Wolfstonen is een origineel boek, waar van alles uit te halen valt.

Wolfstonen – Herman Franke | Lalagè leest - lalageleest.nl

Zeer vloeiend geschreven en hecht gestructureerd boek. Bepaalde stukken waren een beetje te uitgesponnen waardoor mijn aandacht dan een beetje verslapte maar door de vele vertelperspectieven pakte ik de draad steeds weer snel op. Knap hoe de vele stemmen van de bewoners en de buurtbewoners zo goed te onderscheiden zijn. Iedereen wordt als het ware ingekleurd. De apotheose zag ik min of meer op een onderbewust niveau aankomen, iets in de trant van 'dit kan niet goed aflopen' maar de ontluisterende ontknoping is een wel erg onthutsende ervaring (maar wel heel goed voor te stellen).